فهرست کتاب


تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (س)

دکتر محمد رضا شرفی

جایگاه قرآن در کلام امام خمینی (س)

امام، بعثت و قرآن را عوامل تربیت می دانند و اولی را مقدمه ای برای دومی تلقی می کنند و می فرمایند:
تلاوت (قرآن) می کند برای تزکیه، و برای تعلیم و برای تعلیم همگانی، تعلیم همین کتاب و تعلیم حکمت که آن هم از همین کتاب است، پس انگیزه بعثت، نزول وحی است و نزول قرآن است و انگیزه تلاوت و قرآن بر بشر این است که تزکیه پیدا بکنند و نفوس مصفا بشوند، از این ظلماتی که در آن ها موجود است تا اینکه بعد از اینکه مصفا شدند، ارواح و اذهان آن ها قابل این بشود که کتاب و حکمت را بفهمند(201).
ایشان در جای دیگری چنین می فرمایند:
بدان که این کتاب شریف، چنانچه خود بدان تصریح فرموده کتاب هدایت و راهنمای سلوک انسانیت و مربی نفوس وشفای امراض قلبیه و نوربخش سیر الی الله است(202)

آثار اخلاق و تربیتی قرآن در کلام امام خمینی

در یک جمع بندی، قرآن از این نظر عامل تربیت است که به تعبیر و بیان امام، مبتنی بر آثار و برکات زیر است:
قرآن برای استخلاص مسجونین در این زندان تاریک دنیا و رساندن آنها از حضیض نقص و ضعف و حیوانیت به اوج کمال و قوت و انسانیت است(203)
(قرآن) برای وصول به مقام قرب و حصول مرتبه لقاءالله (است) که اعظم مقاصد و مطالب اهل الله است (204).
قرآن دعوتی به مقاصد مهمه ای نظیر معرفت الله و بیان معارف الهیه است(205)
قرآن شفای دردهای درونی است(206)
قرآن برای تهذیب نفوس و تطهیر بواطن از ارجاس طبیعت و تحصیل سعادت است(207)
قرآن حاوی قصص انبیا، اولیا و حکماست(208)
قرآن حاوی کیفیت تربیت حق نسبت به انبیا واولیا و حکماست .
قرآن حاوی کیفیت تربیت انبیا و اولیا و حکما نسبت به خلق است(209).
قرآن مشحون از تعلیمات و تربیتهای ربوبیه مذکور و مرموز است (210).
قرآن، مکرر قضایایی را طرح می کند تا در نفوس قاسیه تأثیر کند
تنوع مطالب قرآن و متنوع بودن شیوه های ارائه حقایق در آن، الگویی است که دست اندرکاران تربیت، تعلیم و تعلم و انذار و تبشیر، بتوانند به همان کیفیت نفوس مختلفه و قلوب متشتته را بهره رسانند(211).
قرآن با بیان کیفیت مجاهدات اصحاب رسول خدا(ص) موجب بیداری مسلمین ازخواب غفلت و برانگیختن آنها برای مجاهده فی سبیل الله می شود(212).
قرآن حاوی قوانین ظاهر شریعت و آداب و سنن الیه است.
قرآن همچون کتاب بزرگ تربیت برای عموم، مطالبی را با صراحت و برای طبقه خاصه به رمز و اشاره بیان فرموده است(213)
قرآن کیفیت احتجاجات و براهین ذات اقدس متعال را آورده تا اهل معرفت در این خصوص نیز استفاده کامل برند(214).
قرآن حاوی معارفی بی شمار و اسراری بس دشوار است که اطلاع بر آن جز به سلوک برهانی یا نور، عرفانی، ممکن نیست(215).
قرآن براهین دقیقه ای در اوصاف کمالیه دارد که اهل معرفت از آن استفاده کامل بنمایند(216).

جایگاه تلاوت قرآن در زندگی امام خمینی (س)

نکته برجسته ای که در سیره اخلاقی و تربیتی آن رهبر بزرگوار به صورت ممتاز و قابل تحسین وجود دارد، این است که ایشان علی رغم حضور در نقطه ثقل مبارزات سیاسی و اجتماعی، هرگز از اذکار و نوافل و زیارت غافل نبودند و در انجام دادن آنها مقید به نظم و ترتیب خاصی بودند. اینک به نمونه هایی اشاره می کنیم. یکی از نزدیکان امام خمینی می گوید:
امام روزانه چندین نوبت قرآن می خواندند با همان صدای ملکوتی ایشان در هر فرصت مناسبی که پیش می آمد، قرآن می خواندند و معمولاً بعد از نماز صبح، قبل از نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا یا در هر فرصت دیگر، مقید به این مستحب الهی بودند و ما بارها که در ضمن روز خدمت ایشان می رسیدیم، امام را مشغول خواندن قرآن می یافتیم(217).
یکی از همراهان امام در نجف اشرف درباره ایشان اظهار می کردند که:
ایشان هر روز ده جزء قرآن در ماه رمضان می خواندند، یعنی در هر سه روز یک دوره قرآن می خواندند، برخی از برادران خوشحال بودند که دو دوره قرآن خوانده اند، ولی بعد می فهمیدند که امام ده یا یازده دوره قرآن را خوانده اند(218).
علامه مجلسی اول (ره) در اجازه ای که برای فرزندش ملامحمد باقر صاحب بحارالانوار نوشته است، او را به قرائت یک جزء قرآن در هر روز و مطالعه و تفکر در نامه حضرت امیرالمؤمنین (ع) به امام حسن مجتبی (ع) - که در نهج البلاغه مسطور است - و عمل به آن سفارش می کند(219).
این بخش در توصیف پرواپیشگان گهربار از حضرت علی (ع) به پایان می بریم .ایشان در توصیف پرواپیشگان، ویژگیهایی را بیان می فرمایند که بخشی از آن چنین است:
چون شب شود(برای نماز) برپا ایستاده آیات قرآن را با تأمل و اندیشه تلاوت می نمایند، با زمزمه آن آیات و دقت در معنی آنها غمی عارفانه در دل خود ایجاد می کنند و دوای دردهای خویش را بدین وسیله ظاهر می سازند، هرچه از زبان قرآن می شنوند، مثل این است که به چشم می بینند(220)