روز شمار تاریخ اسلام جلد 1 (ماه محرم)

نویسنده : سید تقی واردی

مقدمه ناشر

بی شک با فرا رسیدن ماه محرم تمام شیعیان به یاد یک روز غم بار می افتند روزی که یادآور یکی از جانسوزترین ایام سال است، روز دهم ماه محرم سال 61 هجری و سرزمین کربلا.
در این ماه پرحادثه ترین وقایع سال نهفته است که نباید هیچ مسلمانی این ایام را فراموش کند و با اینکه حدود سیصد و شصت سال از آن حادثه می گذرد هنوز گرمی کربلا دلها را برای فرزند زهرا علیهاالسلام بی تاب می کند چرا که بفرموده امام حسن مجتبی علیه السلام: هیچ روزی بالاتر از روزی که بر اباعبدالله گذشت نیست.
لذا برای ماندگاری این وقایع در تاریخ بر آن شدم تا این اثر را به چاپ برسانم که از برادر بزرگوار جناب آقای واردی کمال سپاسگزاری را دارم ضمناً ادامه این اثر هم در دست تألیف می باشد و تحت عنوان ماههای دیگر قمری به چاپ می رسد.
در خاتمه اگر چه این اثر نمی تواند وقایع تاریخ اسلام را کاملاً بازگو نماید ولی برای همه دانش پژوهان و عالمان و مدرسان رشته تاریخ مفید فایده است. انشاء الله
مدیر انتشارات دارالثقلین
سید عباس حسینی - مهر 79

پیش سخن

قد خلت من قبلکم سنن فسیروا فی الارض فانظروا کیف کان عاقبه المکذبین هذا بیان للناس و هدی و موعظه للمتقین. (1)
همانا پیش از شما سنت هایی گذشت، پس بگردید در زمین و بنگرید که فرجام ناباوران چگونه بوده است؟ این بیانی است برای مردم و راهنما و اندرزی برای پرهیزگاران.
بی ترتیب پیش از ما، ملت ها و سنت هایی در روی زمین آشکار شده و پس از مدتی به پراکندگی، نابودی و فراموشی سپرده شده اند. گر چه اخبار آنان تا مدت های مدید، سینه به سینه و به صورت تحریف شده به نسل های بعدی منتقل می گردید ولی به خاطر پایین بوده اطلاعات مردم و نبود ابزار اطلاع رسانی، اطلاعات کامل و روشنی از آنها در دست نیست.
در این میان، تنها قرآن کریم به عنوان کتاب وحی الهی، ماجراهای فراوانی از تاریخ گذشتگان را برای ما بیان کرده و افق تازه ای از سرنوشت آنان را به روی همگان باز کرده است. هم اکنون، قرآن کریم به عنوان قدیمی ترین و معتبرترین سند تاریخی، مورد استفاده پژوهشگران و تاریخ نگاران قرار می گیرد.
قرآن مجید، علاوه بر این که انسان ها را از سرگذشت پیشینیان با خبر گردانیده، همگان را تشویق و ترغیب می کند که در جای جای زمین، سیر و سیاحت کنند و به طور حسی عاقبت گذشتگان، به ویژه تکذیب کنندگان پیامبران را در مناطق و نواحی مختلف مشاهده کنند. البته، همان طوری که قرآن مجید به صراحت بیان کرده است، سیر در زمین و گردش در آفاق و یا بیان تاریخ گذشتگان، تنها برای بازگو کردن احوال آنان و سرگرمی و قصه گویی نیست؛ بلکه هدف اصلی، روشن شدن اذهان مردم و پند و عبرت گرفتن آنان از پیشینیان است. شاید از این راه به تقوا و پرهیزکاری دست یابند و در سبیل قرار گیرند.
آشنایی و آگاهی از احوال گذشتگان و اطلاع از رویدادهای مثبت و یا منفی تاریخ، انسان ها را کمک می کند که شیوه زندگی بهتر و همزیستی مطمئن تری انتخاب کنند و برای زندگی کوتاه مدت خود در این دنیا، از یاد خدا غافل نشده و اقدام به هر کار ناشایستی نکنند.
کتاب حاضر (ماه محرم در تاریخ اسلام) که با همین قصد و نیت به رشته تحریر درآمده است، درصدد بیان رویدادهایی است که در تاریخ اسلام، از مقطع عام الفیل (سال تولد پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله) تا انتهای غیبت صغرای امام زمان علیه السلام - سال 329 قمری - به وقوع پیوسته و تاثیر بسزایی در نزد مسلمانان داشته اند.
ناگفته پیداست که شرح تمامی رویدادها در این مقطع از تاریخ بشریت، بسیار حجیم و گسترده است و بی تردید از توان و بضاعت یک فرد خارج است. برای چنین منظوری به تلاش و کار گروهی پژوهشگران و تاریخ نگاران نیاز است.
ولی اطلاع رسانی از تاریخ اسلام و مسلمانان قرون اولیه، به هر مقدار ممکن، می تواند مفید و ثمربخش باشد و نسلهای حاضر و آینده مسلمانان را با سرگذشت پیشینیان آگاه گرداند.
این کتاب، که به سبک تازه و روان جهت استفاده و مطالعه دانش پژوهان به ویژه دانشجویان، مبلغان دینی و مدرسان رشته تاریخ تدوین یافته است، تنها رویدادهای یک ماه از سال قمری، یعنی ماه محرم الحرام را که نخستین ماه سال قمری است، مورد بررسی قرار داده است و اگر توفیقی در ادامه کار از سوی خدای سبحان به دست آید، به همین روال سایر ماهها را مورد پژوهش قرار داده و به صورت مجزا در اختیار خوانندگان ارجمند قرار بدهیم.
اما بخشهای کلی این کتاب، عبارتند از:
1 - ماه محرم در آینه آیات و اخبار.
2 - روزشمار رویدادهای ماه محرم.
3 - سال شمار ماه محرم.
4 - واقعه کربلا.
امید است این اثر ناچیز مورد بهره وری تمامی دانش پژوهان و فرهنگیان جامعه اسلامی قرار گرفته و خرسندی ولی نعمت جهان هستی، حضرت حجة بن الحسن، مهدی موعود علیه السلام را در پی داشته باشد.
بهار 1379 سید تقی واردی

آشنایی با تاریخ قمری

تاریخ های متعددی در میان مردم جهان در گذشته رواج داشته و مورد استفاده ملتها قرار گرفته که برخی از آنها به تدریج از میان رفته و به بوته فراموشی سپرده شده اند ولی برخی از تاریخ های گذشته، همچنان در گذر زمان، استمرار یافته و حیات خویش را حفظ کردند و در عصر کنونی نیز به قوت خود باقی بوده و مورد استفاده ملتها قرار دارند.
تاریخ قمری که از گردش ماه به دور زمین پدید می آید، از جمله تاریخ هایی است که نسبتاً عمری دراز پیدا کرده است.
این تاریخ، گرچه پیش از اسلام نیز در میان برخی از ملتها و امتها، از جمله عربها متداول بود، ولی پس از ظهور دین اسلام، به عنوان تاریخ رسمی این دین درآمد و بسیاری از احکام عملی و فقهی اسلام بر آن، مبتنی شده اند. همانند روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان، به جای آوردن اعمال حج در ماههای حرام، ایام اعتکاف و غیره.
این تاریخ، هم اکنون تاریخ مشترک قریب به یک میلیارد و پانصد میلیون تن از مسلمانان جهان می باشد.
به تاریخ قمری، تاریخ هلالی نیز گفته می شود. زیرا ماه (قمر) هنگامی که یک دور خود را از هلال آغاز کند تا دورش به پایان برسد و به هلال بعدی وصل گردد، یک ماه پدید می آید و با دوازده بار تکرار این چنینی، یک سال قمری شکل می گیرد.
مدت هر ماه قمری عبارتند از: محرم، صفر، ربیع الاول، ربیع الثانی، جمادی الاولی، جمادی الثانیة، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذی قعده و دی حجه.
مسلمانان صدر اسلام بنابر پیشنهاد امیرالمؤمنان حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام و تصویب خلیفه وقت، هجرت سرنوشت ساز پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از مکه معظمه به مدینه منوره را مبدا سال قمری قرار داده اند. بدین جهت، تاریخ قمری را تاریخ هجری قمری نامیده اند.
نزدیک ترین تاریخ به تاریخ قمری، همان تاریخ هجری شمسی است که بر اساس گردش زمین به دور خورشید، به مدت 365 روز و 6 ساعت طول می کشد.
مبدا تاریخ هجری شمسی، نیز هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از مکه معظمه به مدینه منوره است. این تاریخ، هم اکنون تاریخ رسمی جمهوری اسلامی ایران و برخی از ملت های اسلامی مجاور می باشد.