نگاهی به قرآن

نویسنده : سید علی اکبر قرشی

مقدمه دفتر

بسمه تعالی
قرآن کریم مخزن معارف، گنجینه علوم الهی و از این جهت نیز در میان همه کتب آسمانی بی رقیب است کتاب هدایت و تبیان کل شی ء است. اندیشمندان و دانشوران هر کدام به سهم خویش در این بحر ژرف و عمیق، به غور پرداخته و بقدر توانایی خود در زمینه معارف و علوم آن قلمفرسایی نموده اند؛ والحق که هر آیه بلکه هر جمله ای از این کتاب بی همتا، سرفصل نوینی برای معارف الهی است.
عظمت و اعجاز جاوید قرآن مجید بر کسی پوشیده نیست. این کتاب آسمانی ناسخ ادیان و مذاهب گذشته و نجات بخش بشریت در حال و آینده است. در مقام والا و ممتاز قرآن کریم همین بس که معاندین، منافقین و دشمنان قسم خورده آن، هرگز نتوانسته اند در تحریف آن موفق شوند، و همانطور که خداوند فرموده است انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون .
قرآن مجید بیش از 14 قرن است که زنده و زندگی بخش است و به حیات الهی خود ادامه می دهد و همواره بزرگترین تحول آفرین را در جوامع بشری ایفا کرده است.
مؤلف محترم این کتاب به سهم خود، شمه ای از معارف قرآن مجید را تحت عناوین و موضوعات مختلف مطرح و پیرامون آنها به بحث و بررسی پرداخته و آگاهیهای سودمند و مفیدی در اختیار علاقمندان قرار داده است.
این دفتر پس از بررسی، ویرایش، استخراج مصادر، تطبیق، اعراب گذاری و اصلاحاتی چند، آن را طبع و در اختیار علاقمندان علوم و معارف قرآن قرار داده، باشد که مورد قبول پروردگار متعال قرار گیرد.
دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
بسم الله الرحمن الرحیم

پیشگفتار:

الحمدلله رب العالمین وصلی الله علی محمد و آله الطاهرین سیما بقیةالله فی الارضین و اللعن علی اعدائهم اجمعین .
کتاب حاضر، کلیاتی از قرآن مجید را بررسی نموده و فشرده ای از این ودیعه آسمانی را در اختیار شما قرار می دهد؛ از قبیل: واژه قرآن به چه معناست؟ و قرآن چند آیه دارد؟ و با حذف مکررات و مشتقات، مجموعاً از چند کلمه تشکیل یافته؟ سوره های مکی و مدنی آن کدامند؟ و چه هنگام قرآن کریم، به ترتیب فعلی، صورت پذیرفته، چند بار، بر پیامبر اکرم - صلی الله علیه و آله - نازل شده است؟ و...
سپس حدود هفتاد موضوع از موضوعات قرآن مجید، مطرح و تحقیق شده است که هر یک، مطلب مستقلی می باشد. و در آشنا کردن انسان به این پیام ربوبی، سهم بسزایی دارد.
اینجانب با آنکه درباره قرآن مجید، قاموس قرآن را در هفت جلد، تألیف نموده ام - که دایرة المعارفی برای قرآن کریم است - و نیز تفسیر احسن الحدیث را در دوازده جلد نوشته ام - که یکدوره تفسیر کامل می باشد. - باز احساس کردم که هر چه درباره این کتاب آسمانی تحریر نمایم، ارزش آن را دارد. و عده ای را - ولو به طور مختصر - با قرآن کریم آشنا می سازد. آری چه، کاری بهتر از پرداختن به قرآن مجید است؛ مگر نه این است که رسول خدا - صلی الله علیه و آله - فرموده: خیرکم من تعلم القرآن و علمه (1)؛ یعنی: بهترین شما کسی است که قرآن را یاد بگیرد و به دیگران نیز یاد بدهد.
بدین جهت، این کتاب را به رشته تحریر درآوردم. از خداوند متعال خواستارم که آن را به احسن قبول فرماید. و مورد استفاده همگان قرار دهد. و آنچه از عمرم را درباره آن صرف کرده ام، ذخیره آخرتم گرداند.
نگارش این کتاب، در پنجم ذیحجه 1413 هجری، مطابق با ششم خرداد ماه 1372 شمسی، آغاز گردیده و در دهم شعبان 1414، مطابق با دوم بهمن ماه 1372 با تمام رسیده است؛ یعنی در نگارش آن، هفت ماه و 26 روز وقت صرف شده است. و ما توفیقی بالله علیه توکلت و الیه انیب .
سید علی اکبر قرشی ارومیه 2 / 11 / 72

واژه قرآن

واژه قرآن در لغت عرب، به معنای قرائت و خواندن است. گویند: قرء قرء و قرائة و قراناً الکتاب ای: نطق بالمکتوب فیه... ، این معنا در خود آیات قرآن کریم نیز به کار رفته است، در سوره قیامت، چنین آمده است:
لا تحرک به لسانک لتعجل به ان علینا جمعه و قرانه فاذا قراناه فاتبع قرانه (2).
یعنی: زبانت را به خواندن قرآن حرکت مده تا در خواندن آن عجله کنی، که خواندن و جمع آن بر عهده ماست. و چون ما آن را خواندیم، از خواندن آن پیروی کن (و همانطور بخوان که ما خوانده ایم).
پس در این دو مورد، واژه قرآن مصدر و به معنای خواندن آمده است. و اینکه خداوند متعال این کلمه را برای کتاب خود نام نهاده است، شاید بدین جهت باشد که قرآن به معنای کتاب خواندن است. همیشه بر سر زبانها باشد. و دائم آن را بخوانند. و معانی آن را در دل داشته باشند. در این صورت، قرآن که مصدر است به معنای مفعول؛ یعنی مقرو است.
برخی نیز گفته اند که معنای لغوی قرآن به معنای جمع کردن است؛ چون در قرأ قراناً الشی ء یعنی: ای جمعه وضم بعضه الی بعض . پس در این صورت باید مصدر به معنای فاعل باشد. و قرآن؛ یعنی: جمع کننده حقایق و سخنان الهی ولی معنای اول مقبولتر است. و خود قرآن مجید نیز آن را تأیید می کند. مرحوم علامه طباطبائی نیز در تفسیر المیزان آن را پذیرفته است. اما مرحوم طبرسی، در ذیل آیه شریفه شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن (3)، قول دوم را پذیرفته است اما در مقدمه در فن رابع هر دو قول را - بدون ترجیح یکی بر دیگری - نقل کرده است. ولی از اینکه قول دوم را با لفظ قیل آورده، ظهورش در تأیید قول اول می باشد.