زبان خوراکیها جلد سوم

نویسنده : دکتر غیاث الدین جزایری

اسم منبابا آدم است!

ریشه ام تصفیه کننده خون است. برای درمان نقرس و رماتیسم اثر فراوان دارم. بیماریهای پوستی را شفا میدهم. اگر به دندان درد مبتلا شدید از من استفاده کنید. آنان که با چاقی مبارزه می کنند هیچ داروئی را بهتر از من نخواهند جست. اثری معجزه آسا برای فرو نشاندن دانه های مخملک و سرخک دارم. فارسی من گیاه بابا آدم است. اعراب به من رأس الجامه می گویند، ولی در کتاب طبی قدیم از من به نامهای آراقیطون، ارقیطون که معرب آرگیتوم است یاد شده است. من همان گیاهی هستم که دارای برگهای بزرگ و پهن بوده و به موجب یک افسانه قدیمی حضرت آدم و حوا پس از آنکه به زمین آمدند، از برگ من برای پوشاندن و ستر عورت خود استفاده کردند. میوه من به صورت فندقه است، و دارای سه تا چهار سطح مشخص است. گلهای من بدون واسطه دمبرگ روی نهنج مشترکی به تعداد سی تا پنجاه گل محصور در تارهای ابریشمی است، و رنگ آنها ارغوانی می باشد. در بالای میوه من که به رنگ خاکستری یا حنایی است، دسته ای از تارهای ابریشمی کوتاه به رنگ سفید یا زرد دیده می شود. من در اطراف تهران در نواحی البرز، راه چالوس و کوههای هراز، ولی آباد، رودبار - زیر درختان زیتون، تفرش و کوههای خراسان و کرمان می رویم، در اروپا به علت مصرف زیادی که ریشه من در صنعت داروسازی پیدا کرده است، مرا می کارند، ولی در ایران خودرو هستم. ریشه من دارای اینولین - یک ماده رزینی و چند عامل داروئی - است. از ریشه خشک شده من متجاوز از پنجاه تا هفتاد در صد اینولین می گیرند و بعلاوه دارای املاح کربنات دوپتاس و کربنات دو سود هستم. برگهای من دارای اکسیدازهای فعال و میوه من دارای هشت درصد روغنی است که زود خشک می شود و برای نقاشی مناسب است. ریشه من تصفیه کننده خون، پیشاب آور و معرق است و از قدیم برای درمان نقرس، رماتیسم و امراض جلدی تجویز شده، واخیراً برای معالجه سفلیس به کار برده می شود. ریشه من برای درمان چاقی، ورم عمومی بدن که در اثر خرابی کلیه و سنگ مثانه می باشد مفید است برای بیماریهای پوستی و جوش غرور جوانی نافع است. برای تبهای دانه ای مانند سرخک و مخملک سبب آسان شدن بروز دانه ها می گردد. مضمضه جوشانده بیخ من مسکن درد دندان است، و لثه را محکم می کند و جهت امراض دهان، دندان و سینه مفید بوده، و از خونریزی جلوگیری می کند. برای درد مفاصل، عرق النساء و ترک پوست و زخم سر انگشتان که به علت شدت سرما به رسیده باشد سودمند است و همچنین برای سوختگی آتش و زخمهای بیخ ناخن مفید است و روی هم رفته برای معالجه زخمهای مزمن - اولسرزانو - التهابات مخاط دهان و گلو و آب آوردن انساج منافع شایان دارد. برای معالجه جرب و اگزمای خشک می توان از ریشه تازه له شده یا جوشانده غلیظ آن استفاده کرد. مالیدن جوشانده غلیظ ریشه من برروی موی سر مقوی مو بوده، و از ریزش آن جلوگیری می کند. مخصوصاً اگر صد گرم آن را با صد گرم ریشه گزنه در نیم لیتر آب بجوشانند، ضماد ریشه من مسکن درد مفاصل و التهاب بواسیر است. ریشه من بهترین پادزهر مار و سایر حشرات گزنده است، و برای این کار می توان از ضماد له شده ریشه من استفاده کرد. نوشیدن جوشانده یا دمکرده برگ من برای پایین آوردن قند خون اثر فوری دارد. اثر ریشه و برگ تازه من در معالجات بهتر از خشک شده آنهاست. برای تصفیه خون معمولاً سی گرم ریشه مرا با سی گرم ریشه شیرین بیان و سی گرم تاجریزی در یک لیتر آب به مدت بیست دقیقه جوشانده، نصف آن را در روز به بیمار بدهید. در دامپزشکی از جوشانده پنجاه در هزار من برای معالجه جرب و ریزش مو و خارش بدن سگها استفاده می کنند. برای معالجه سرفه گوسفندان ریشه مرا قطعه قطعه کرده وارد غذای آنها می نمایند.

منهلیله هستم !

فارسی من هلیله است، اعراب آنرا معرب کرده اهلیج گویند. من دارای انواع و اقسام به نامهای هلیله زرد، هلیله سیاه، هلیله کابلی و هلیله چینی هستم. هلیله کابلی محصول هندوستان است و چون سابقاً آن را از راه کابل به ایران آورده اند، به کابلی معروف شده است. میوه انواع ما موقعی که تازه است، بیضی یا گلابی شکل است که پس از خشک شدن سخت و ناهموار می گردد و دارای مواد صمغی، تانن فراوان و مواد خلطآور و چند نوع قند است. در کتاب طب الائمه از قول حضرت رضا روایت کرده اند که روزی جمعی از پزشکان در محضر ایشان از خواص چندین دارو توصیف می کردند، آنحضرت فرمودند که شما از این ادویه تعریف می کنید، ولی نمی دانم چرا هلیله و رازیانه را فراموش کرده اید؟ هر کس در روز یک هلیله کابلی را در دهان گذاشته و بمکده، موی سر او سیاه نشود... این خاصیت در انواع دیگر ما هلیله ها نیز موجود است، انواع ما هلیله ها برای تقویت معده، حافظه، ذهن و حواس ظاهری و باطنی مفید میباشند برای سردرد، مالیخولیا و رفع وسواس و امراض روحی سود فراوان داریم. استعمال ما در موقع داشتن تب چه از راه خوردن و چه از راه تنقیه جایز نیست. برای رفع نسیان دارویی موثرتر از هلیله کابلی نمی باشد. هلیله پرورده و مربای هلیله مقوی کبد و حواس پنجگانه است، و پاشیدن سوخته هلیله خون بواسیر را بند می آورد، و برای تقویت دندان و لثه مجرب است. خوردن خیسانده و جوشانده من بهتر از جرم من است. سابقاً مرا برای معالجه جذام هم تجویز می کردند و با اینکه خوردن و تنقیه جوشانده مرا برای کسانی که تب دارند منع کرده اند، در مورد سرسام (مننژیت) افزودن آن را به تنقیه تجویز نموده اند. مقدار خوراک من دو مثقال و در جوشانده تا هفت مثقال است.

اسم منگل سرخ است!

گل من مقوی روح، نشاطآور، ضد عفونی کننده و مسهل خوبی است. چکاندن عصاره من در بینی، سردرد را درمان می کند. گلبرگهای خشک شده من، التیام دهنده زخم است. برای پایین آوردن تب می توانید از من استفاده کنید. مسلولین، می توانند داروی درمان خویش را در گلبرگهای من جستجو کنند. با اینکه اکثر گیاهان برای تولید مثل دارای گلی مخصوص هستند، معذلک در فارسی و ادبیات وقتی صحبت از گل می شود، مراد گل سرخ است که به عربی آن را ورد الاحمر و به زبان فرنگی رز گویند. من همان گل درختی خوشبویی هستم که در ادبیات فارسی همه جا مرا هم نشین خاریا بلبل دانسته و به علت فراوانی انواع من در ایران، این کشور با عظمت باستانی را کشور گل و بلبل لقب داده اند و با اینکه اسم من گل سرخ است معذالک گونه های مختلف من به رنگهای گوناگون: سفید، زرد، صورتی، تا سرخ آتشین دیده می شود، ولی هر قدر گل من سرخ تر باشد، تانن آن بیشتر بوده، و خواص دارویی آن بیشتر است. گل چای که دارای گلهای نارنجی رنگ پرپر است، نوعی از من می باشد که در اثر پیوند چند گونه به عمل آمده و وجه تسمیه آن به گل چای، به مناسبت شباهت رنگ آن با گل بوته چای می باشد. گل خار گونه ای از من است که رنگ گلبرگهای آن سفید بوده و بوی آن چندان مطبوع نیست و به آن گل سفید هم می گویند. گل دو آتشه گونه ای از من است که به نام گل دو روی و گل دو رنگ معروف است. گل رشتی یکی از گونه های من است که در چهار فصل سال گل می دهد و گلهای آن پرپر است و به آن گل همیشه بهار می گویند، گل زرد یکی از گونه های من است که رنگ گلبرگهای آن زرد بوده، اصل آن ایرانی است و بوی خوشی ندارد. اعراب به آن ورد الاصفر و وردمنتن گویند و مراد از زرد گل همین درخت گل است. گل سرخ فرنگی گلی است که از پیوند چند گونه گل سرخ به عمل آمده و به آن گل سرخ پیوندی و گل سرخ حوحم می گویند. گل سرخ صدپر گونه ای از من است که اصل آن ایرانی است و دارای گلهای پرپر بوده و یکی از زیباترین گلهای سرخ است و اعراب به آن گل کثیره الورق گویند. گل گلاب یکی از خوشبوترین انواع من بوده و به آن گل سرخ عطری، گل محمدی، و گل سوری هم می گویند. گل دنبه همان گل سرخ سفید ایرانی است. عربی من ورد الاحمر وعاظ است ولی عده ای گل را معرب کرده جل نوشته اند، بر روی ساقه های من دو نوع خار یکی خمیده و نسبتاً بزرگ ونک تیز و یک نوع خار کوچک ظریف وجود دارد. قسمت مورد استفاده من غنچه های رسیده ناشکفته بدون کاسه گل آن است، چیدن غنچه های گل من بایستی موقعی باشد که غنچه رسیده و در شرف باز شدن است. پس از چیدن، گلبرگها را سوا کنید و در سایه خشک کنید و بعد آن را در شیشه سر بسته نگاهداری نمایید و نگذارید حشرات در روی آنها رخنه کرده و تخم گذاری کنند. بهترین گل سرخ آن است که گلبرگ آن پس از خشک شدن کاملاً قرمز بوده و طعم قابض، بوی خوش آن و خاصیت ضد عفونی کننده ی آن است و به همین جهت برای مسلولین داروی ارزنده ای می باشد. گلبرگهای من برای درمان اسهالهای مزمن، رفع ترشحات زنانه، اخلاط خونین و خونریزیهای عادی تجویز می شود... گل من مقوی روح، نشاطآور، ضدعفونی کننده، مسهل و مسکن صفرا و بلغم است و چون سی گرم گلبرگ تازه مرا بخورند، مسهل خوبی است، و چنانچه گفته شد گلبرگهای خشک شده قابض بوده و این خاصیت در غنچه های آن زیادتر است. چکاندن عصاره آب من در بینی در درمان درد سر و درد گوش موثر است. بوئیدن گل من مقوی قلب و دماغ بوده و خوردن آن جهت قلب و ریه و معده، جگر، کلیه، روده ها و رحم مفید بوده و مخصوصاً برای درمان خونریزی سینه نافع است. خوردن شش گرم آن تب را پایین می آورد و برای درمان تب ربع مفید است. پاشیدن گلبرگهای خشک من روی زخم، آنها را ضد عفونی کرده و التیام می دهد. ضماد آن را جهت درمان زگیل و لکه های جلدی و روییدن گوشت تازه و تحلیل ورمها توصیه کرده اند. حمول گرد خشک گلبرگهای من ترشحات رحم را از بین برده و بوی بد رحم را از بین می برد. مالیدن گل من در حمام بر بدن جهت رفع بوی بد عرق سودمند است. ضماد تازه گلبرگهای من جهت خارج ساختن خار و پیکان از بدن و زخم زیر بغل و کشاله ران و رفع بوی دهان نافع می باشد. خوردن کوبیده میوه من با آب جهت خونریزی سینه و درمان اسهال تجویز می شود. مقدار خوراک من یک فنجان دمکرده، ده تا بیست در هزار از گلبرگهای من قبل از غذاست و شربت من از 30 تا 60 گرم گلبرگ و مقداری قند در یک لیتر آب به دست می آید. برای استعمال خارجی می توان از جوشانده غلیظ من جهت مضمضه و غرغره و شستن زخمها استفاده کرد.
برای شستشوی چشم بایستی از جوشانده من در آب مقطر استفاده کرد. ضماد برگ درخت گل سرخ جهت ورم نشیمنگاه مفید می باشد.