فهرست کتاب


به سوی آفریدگار

لطف اللَّه صافی گلُپایگانی‏

پرسش پنجم کدام نیستی، قبل از نیستی اوّل وجود داشته؟ و کدام هیچ، قبل از هیچ کلی بوده است؟ چگونه ممکن است وقتی که هیچ چیز نبوده، هیچ چیز واقع شده باشد؛ زیرا آنچه را شما هیچ می دانید، بالأخره یک وقت چیزی بوده است؟

پاسخ :

این پرسش به نظر، نامعقول می رسد؛ زیرا در بین نیستی و عدمها فرض تقدم و تأخر و نیستی اوّل صحیح نیست و از این نا معقول تر این پرسش است که کدام نیستی قبل از نیستی اول بوده، زیرا به فرض اینکه در نیستی هم تقدیم و تأخیر فرض شود، فرض نیستی قبل از نیستی اول دیگر غلط و بی معناست مگر آن اول، اول نباشد حتی در وجود و هستی نیز پرسشی بدینگونه که کدام وجود پیش از وجود اوّل بوده، صحیح نیست مثل اینکه بگوییم: «پیش از عدد یک، کدام عدد بوده است؟».
همچنین این سؤال که: «کدام هیچ قبل از هیچ کلی بوده است»، معنا ندارد؛ زیرا هیچ قبل از هیچ کلی تصور نمی شود.
این سؤال هم که: «چگونه ممکن است وقتی هیچ چیز نبوده، هیچ چیز واقع شده باشد»، مجمل است؛ چون هیچ چیز به وصف هیچ چیزی واقع نمی شود و علّتی هم که ذکر شده به جمله: «چگونه ممکن است وقتی هیچ چیز نبوده، هیچ چیز واقع شده باشد»، ارتباط پیدا نمی کند؛ زیرا آنچه را شما هیچ می دانید بالأخره یک وقت چیزی بوده است. به علاوه آنچه را هیچ می دانیم لازم نیست یک وقت چیزی باشد، بلکه ممکن است همیشه هیچ باشد؛ مثلاً اجتماع نقیضین، مثل بود و نبود یک چیز، در هیچ وقت، هیچ چیز نبوده است.
این پرسشها معقول و منطقی به نظر نمی رسد. و اگر فرضاً طرح کننده آن، نظر صحیحی داشته و عبارتش رسا نباشد یا درست ترجمه نشده باشد، باید مقصدش را دریافت و سپس پاسخ داد.
به هرحال، اینگونه پرسشها با فرض اینکه معقول طرح شود، اگر هم مجهول بماند، در جایی خللی ایجاد نکرده و به مسایل دینی و عقاید اسلامی، خدشه ای وارد نمی سازد، هرکدام را که توانستیم از عقل مستقیم و قرآن مجید و اخبار معتبر، پاسخ بگیریم، آن پاسخ را می پذیریم و روی چشم می گذاریم، هرکدام هم که بلا جواب ماند، ضمیمه مجهولات بی شمار خواهد شد.

پرسش ششم

آیا غیر از قانون ترمودینامیک (حرارت) دلیل دیگر بر حدوث ماده هست؟