فهرست کتاب


به سوی آفریدگار

لطف اللَّه صافی گلُپایگانی‏

خداشناسی

ریشه معرفت و خدا شناسی در نهاد هرکس وجود دارد؛ زیرا ایمان به خدا از فطرت و سرشت انسان مایه می گیرد. هویّت هر پدیده ای در ارتباط با او و حیثیّت واقعی ذاتش متعلق به اوست و غیر از این، نام و نشان و هویتی ندارد.
اگر فطرت انسان محجوب نشود و آدمی خود را گم نکند و این حیثیت ذاتی و هویت واقعی خویش را فراموش ننماید، هرگز خدا را فراموش نمی کند. به عکس، هرچه بیشتر از جنبه ارتباط ذاتی، غافل شود و به جهات مجازی و عرضی خود، توجه نماید و خویشتن را مستقل، بی تعلق و بی ارتباط به خدای جهان ببیند و خود را صاحب و مالک خویش بشمارد، هم در خودشناسی گمراه می گردد و هم خداشناسی فطری اش در پرده واقع می شود.

در مَثَل مناقشه نیست

اگر ما به نور خورشید بنگریم و آن را موجودی مستقل و جدا از خورشید بدانیم و آثار و خواص خود نور را بررسی کنیم، هرچند که به چیزهایی شناخت پیدا می کنیم و مجهولاتی را معلوم می سازیم، اما نه نور را شناخته ایم و نه خورشید نورافشان را و نه ارتباط نور را با خورشید.
ولی اگر نور را با همان جنبه و هویت واقعی اش که ارتباط با خورشید است بشناسیم، هم نور را شناخته ایم و هم خورشید را. اگر معلول را به هویّت معلولیتش بشناسیم، هم معلول را شناخته ایم و هم به علت پی می بریم.
بدیهی ترین و واقعی ترین جلوه یک نوشته، یک تابلوی نقاشی و یک صنعت، نوشته بودن، نقاشی بودن و ساخته بودن است که در همان نظر اول می فهمیم که این یک نوشته است؛ یعنی به وسیله نویسنده نوشته شده، یا نقاشی شده است؛ یعنی نقاش دارد ویا این دستگاه ساخته شده و مصنوع است؛ یعنی سازنده و صانع دارد. اما اگر مطالب کتاب، خصوصیات تابلو، فواید دستگاه و کارخانه و فرق آن با کتابها، تابلوها و کارخانه های دیگر ما را به خود مشغول کرد، از نوشته نویسنده، نقاشیِ نقاش و صنعتِ صنعتگر، غافل می شویم؛ چون فکر و اندیشه ما به مسایل دیگر متوجه شده و شئ را به نشانه و نام و حیثیت واقعی اش نمی بینیم، مثل گرسنه ای که بر سر سفره ای پر از غذاهای لذیذ و خوش طعم بنشیند و چنان مشغول خوردن و شکم چرانی شود که هرگز متوجه میزبانی که آن سفره را تهیّه دیده و طبّاخی که آن غذاها را طبخ نموده، نگردد.
پس هرکس که خودیت خود رافراموش نکند، هرگز خدا آن ذات مستقل، یگانه، بی نیاز، دانا و توانا را که بودن خود او و هرکس دیگری عین تعلق و ربط و وابستگی به اوست فراموش نخواهد کرد.
این کهکشانها، منظومه ها، نجوم و کواکب و هزاران میلیارد بلکه میلیاردها میلیارد موجودات کوچک و بزرگ و ریز و درشت، و هرپدیده مادی و مجرّد، و این همه سیر و حرکت در عالم را اگر به همان رنگ واقعی خودشان که رنگ ارتباط و وابستگی و تعلق است ببینیم، هم خودشان را دیده ایم و هم با صاحبشان آشناشده ایم. اما اگر در شناخت رنگ و حقیقت آنها اشتباه کنیم و همه را پراکنده و جدا از هم و مستقل و بی ارتباط به مبدأ و حقیقت اصلی بنگریم، نه رنگ آنهارا شناخته ایم و نه به آن کسی که بر آنها رنگ زیبای وجود را زده، معرفت یافته ایم.

ارتباط با خدا از نظر قرآن

در آیات قرآن مجید، نیک بیندیشید که چگونه همه پدیده ها را نشانه قدرت و توانایی خداوند و وابسته و متعلق و مرتبط به او و مسخّر امر و اراده او معرفی نموده و می فرماید:
«یا اَیُّهَا النَّاسُ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ هَلْ مِنْ خالِقٍ غَیْرُ اللَّهِ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَالْاَرْضِ لا إلهَ إلاّ هُوَ فَانّی تُؤْفَکُونَ»(2)؛ «ای مردم! نعمت خدا را که بر شما ارزانی داشته است، یاد کنید، آیا آفریننده ای غیر از خدا می باشد که شما را از آسمان وزمین روزی می دهد؟نیست الهی مگراو پس به کجا برگردانده می شوید؟».
«خداست که بادها را می فرستد تا ابرها را بر انگیزد، سپس آن (ابر) را به سوی سرزمین مرده می رانیم آنگاه به وسیله آن زمین را بعد از مردنش زنده می گردانیم، نشور (برانگیخته شدن مردگان) هم همین گونه است».(3)
«آیا نمی بینی که خدا از آسمان آب فرو فرستاد پس به وسیله آن میوه های رنگارنگ بیرون آوردیم و در زمین از کوهها راههای بسیار واصناف و رنگهای مختلف سفید و سرخ و سیاه خلقت فرموده و از اصناف مردم و اجناس جنبندگان و حیوانات نیز به رنگهای مختلف آفرید همین گونه (بندگان هم مختلفند) و از میان بندگان، فقط علما، از خدا می ترسند ...».(4)
«از آیات خدا این است که از جنس خودتان برای شما همسرانی خلق کرد تا در بَرِ او آرام گیرید و میان شما دوستی و مهربانی قرار داد. به درستی که در این علامتها هرآینه برای گروهی که تفکر می کنند نشانه هایی است».(5)
«و از نشانه های خدا، آفرینش آسمانها و زمین و اختلاف زبانها و رنگهای شماست، به درستی که در این امور هرآینه برای دانایان نشانه هایی است».(6)
«و از آیات خدا خواب شما در شب و روز و طلب کردن شما از فضل او است به درستی که در این امر، برای آنان که می شنوند، نشانه هایی است».(7)
«و از نشانه های او این است که برق را در حال بیم و امید به شما می نمایاند واز آسمان، آب را می فرستد، پس به وسیله آن، زمین را پس از مردن زنده می سازد، به درستی که در این علامتها هرآینه نشانه هایی است برای آنان که می فهمند»(8).
«و از آیات خدا این است که آسمان و زمین به امرش برپاست پس چون شما را بخواند خواندنی از زمین، آنگاه شما بیرون می آیید».(9)
«و آنچه در آسمانها و زمین است از اوست، همه فرمانبردار اویند».(10)
«متعالی است آن خدایی که در آسمان برجهایی قرار داد و در آن چراغی و ماهی نور دهنده قرار داد و اوست آن که شب و روز را از پی هم آینده قرار داد برای آن کس که بخواهد پند بگیرد یا شکر بگزارد».(11)
«ما شما را آفریده ایم پس چرا تصدیق نمی کنید؟ پس آیا آنچه را (نطفه) که می ریزید، می بینید؟ آیا شما آن را می آفرینید یا ما آفریننده ایم؟».(12)
«پس آیا آنچه را که می کارید، می بینید؟ آیا شما آن را می رویانید یا ما می رویانیم؟».(13)
«آیا بدون خالق، آفریده شده اند یا خودشان خود را آفریده اند».(14)
«آیا آنان که کافر شدند ندیدند که آسمانها و زمین بسته بودند پس آنها را از هم بازگشودیم. و هرچیز زنده را از آب به وجود آوردیم؛ پس آیا ایمان نمی آورند؟».(15)
«در زمین برای آنان که یقین دارند، نشانه هایی است و در خودتان پس آیا نمی نگرید؟».(16)
«به درستی که در آسمانها و زمین، هرآینه نشانه هایی از برای گروندگان است و در آفرینش شما و انواع بی شمار حیوانات که در روی زمین پراکنده اند برای گروهی که یقین می کنند، آیاتی است».(17)
«بگو نگاه کنید که در آسمانها و زمین چیست و آیات و بیم کنندگان، گروهی را که ایمان نمی آورند، سود نمی دهند».(18)
«قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَالْاَرْضِ أَمَّن یَمْلِکُ السَّمْعَ وَالْاَبْصارَ وَمَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَیُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَمَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللَّهُ فَقُلْ أَفَلا تَتَّقُونَ».(19)
«بگو کیست که شما را از آسمان و زمین، روزی می دهد؟ یا کیست که مالک گوش و دیده هاست؟ و چه کسی زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون می آورد؟ و کیست که کارها را تدبیر می کند؟ پس زود می گویند خدا،پس بگو چرا پرهیز نمی کنید؟».