فهرست کتاب


ترجمه صحیفه سجادیه

, فیض‏ الاسلام‏

دعای چهل و یکم از دعاهای امام علیه السّلام است در درخواست پرده پوشی

(از اعمال زشت تا در دنیا مردم و در آخرت فرشتگان و پیغمبران و همه خلق بر آنها آگاه نشوند) و حفظ و نگهداری (از گناهان و کیفر آنها):
بار خدا یا بر محمّد و آل او درود فرست، و بسترهای گرامی داشتن خود را برای من بگستران، و مرا در آبشخورهای رحمت و مهربانیت در آور، و در میان بهشتت فرود آور، و ببرگرداندن از (درگاه) خود مرنجانم، و بنومیدی از (رحمت) خویش نومیدم مگردان - و مرا ب آنچه (گناهانیکه) بجا آورده ام در گرو مگیر (در برابر آنها پاداش خود را از من باز مدار) و بر رفتار (ناپسندیده ا) م مناقشه و خرده گیری مکن، و رازم را آشکارو پنهانیم را (که جز تو کسی ب آن آگاه نیست) هویدا مفرما، و کردارم را (نیک یا بد) در میزان عدل مگذار (مسنج، زیرا بر اثر کمی حسنات و بسیاری سیّئات هلاک خواهم شد.
ناگفته نماند: در آیات و روایات سخن از وزن و سنجش و میزان و ترازو برای اعمال خلائق در روز
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 263
قیامت بسیار است، و بین علمای اسلام اختلاف است که آیا آن وزن و سنجیدن کنایه از تعدیل و برابر نمودن بین اعمال و جزای بر آنها است چنانکه شیخ مفید - علیه الرّحمة - فرموده، یا سنجیدن نفس اعمال است در ترازوئی که مناسب آن عالم میباشد چنانکه شیخ بهائی - رحمه اللّه - فرموده) و حال و چگونگی مرا در پیش چشم اشراف و بزرگان و رؤساء و پیشوایان مردم فاش مگردان - از ایشان (اشراف و بزرگان در روز رستاخیز) پنهان دار آنچه (گفتار و کردام را در دنیا) که انتشار آن بر من ننگ است، و آنچه که نزد تو مرا رسوا مینماید از آنان بپوشان - برضا و خوشنودی خود درجه و پایه (مقام و منزلت) مرا بلند کن، و ب آمرزش خود گرامی داشتنم را کامل نما، و مرا در رشته اصحاب یمین و یاران دست راست (آنانکه دارای مقام ارجمند هستند) در آور، و در راههای ایمن شدگان (از آفات دنیا و عقوبات آخرت) ببر، و در گروه رستگاران قرار ده، و مجلسهای شایستگان (پرهیزکاران) را بوسیله (رفت و آمد و معاشرت و آمیزش) من آباد گردان، دعایم را روا فرما ای پروردگار جهانیان. -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 264

دعای چهل و دوم از دعاهای امام علیه السّلام است هنگام ختم (پس از خواندن همه) قرآن

(دعاء هنگام خواندن قرآن و ختم آن مستحبّ است و از ائمّه معصومین - علیهم السّلام - در این باره روایاتی نقل شده و مشهورترین دعاها هنگام ختم قرآن همین دعاء است):
بار خدایا تو مرا بر ختم (خواندن از آغاز تا انجام) کتاب خود یاری نمودی (توفیق دادی) همان کتابی که آن را نور و روشنائی فرستادی (که بوسیله آن گمراهی و رستگاری و حلال و حرام آشکار گردیده، اشاره بفرمایش خدای تعالی «س 4 ی 174):وَ انْزَلْنا الَیْکُمْ نُورا مُبینًا 4: 174یعنی و بسوی شما نوری آشکار و تا بان «قرآن» فرستادیم) و بر هر کتابیکه (بپیغمبران گذشته) نازل کردی گواه گردانیدی (تا بدرستی آن گواهی دهد، اشاره بقول خدای تعالی «س 5 ی 48):وَ انْزَلْنا الَیْکَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِما بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتابِ وَ مُهَیْمِنًا عَلَیْهِ 5: 48یعنی ما بر تو کتاب «قرآن شریف» را بحقّ و راستی فرستادیم که کتابهائی را که در برابر آنست تصدیق نموده و بر «راستی و درستی» آنها گواه است) و بر هر حدیث و سخنی که فرموده ای برتری داده ای (چون در آن اخبار امّتهای گذشته و اخبار آینده
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 265
و آنچه را که بندگان تا روز قیامت ب آن نیازمندند بپاکیزه ترین لفظ در نیکوترین نظم و ترتیب بیان شده است، اشاره بقول خدای تعالی «س 39 ی 23):اللَّهُ نَزَّلَ احْسَنَ الْحَدیثِ کِتابا مُتَشابِهًا 39: 23یعنی خدا نیکوترین حدیث و سخن را فرستاد که آن کتابی است که «آیاتش در کمال فصاحت و اعجاز» شبیه و مانند یکدیگر است) - و آن را فرقان و جدا کننده (بین حقّ و باطل) گردانیده ای که بوسیله آن حلال و حرام خود را از هم جدا کرده ای، و قرآن و خوانده شده ای که ب آن راههای احکامت را هویدا ساخته ای، و کتاب و نوشته شده ای که آن را برای بندگانت تفصیل و شرح داده ای (: بعضی در واجبات، محرّمات، مستحبّات، مکروهات و مباحات، و برخی در عقوبات، اخلاق، آداب و مواعظ، و پاره ای در اخبار گذشته و آینده و در باره بهشت و بهشتیان و دوزخ و دوزخیان و مانند آن) و وحیی که آن را بر پیغمبرت محمّد - رحمتها و درودهای تو بر او و بر آل او باد - فرو فرستاده ای - و آن را نور روشنائی گردانیدی که ما بپیروی از آن از تاریکیهای گمراهی (شرک، کفر، شکّ و نفاق) و نادانی (معاصی و شبهات) راه مییابیم، و شفاء و بهبودی (بیماریها مانند نادانی بحقّ و نگرویدن بخدا و رسول و دوروئی) برای کسیکه فهمیدن آن را از روی تصدیق و باور نمودن (نه از روی تکذیب و انکار) خواسته، و برای شنیدنش خاموش گشته، و ترازوی عدل که زبانه اش (آنچه میان شاهین ترازو است) از حقّ و درستی بر نمیگردد،
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 266
و نور هدایت و راهنمائی که حجّت و دلیل آن از گواهان (برای خدا بتوحید و یگانگی او و برای انبیاء بتصدیق آنها) خاموش نمیشود (زیرا قرآن بزرگترین برهان و دلیل ایشان است بر آن) و نشانه نجات و رهائی (از بدبختیها) که هر کس قصد طریقه و روش آن کند گمراه نمیگردد، و بهر که خود را بدستاویز عصمت و نگهداری آن بیاویزد مهالک و تباهیها (بدبختیها و گرفتاریهای دنیا و آخرت) دست نیابد - بار خدایا چون ما را بر خواندن قرآن کمک عطا کردی، و سختی (فصیح نبودن) زبانهای ما را بنیکوئی عبارت و بیان آن آسان گردانیدی، پس ما را از کسانی قرار ده که آن را چنانکه شایسته حفظ و نگهداری آنست نگاه میدارند (بدستورهای آن عمل میکنند) و تو را اطاعت مینمایند باعتقاد و باور داشتن تسلیم و گردن نهادن در برابر آیات محکمه آن (آیاتیکه معنی آن بی احتمال آشکار است) و باعتراف بمتشابه (آیاتیکه معنی آن آشکار نیست) و دلیلهای روشن آن پناه میبرند (ایمان می آورند) - بار خدایا تو قرآن را بر پیغمبرت محمّد - خدا بر او و آل او درود فرست - بطور اجمال (بی تفصیل و شرح) فرستادی، و دانش بشگفتیها (رازها) ی آن را بطور کامل ب آنحضرت الهام نمودی، و علم و دانش به آن را با تفسیر و توضیح بما (آل محمّد علیهم السّلام) میراث دادی (انتقال نمودی) و ما را بر کسی (همه امّت) که بعلم آن نادان است برتری بخشیدی، و بر (فهم ظاهر و باطن و اطّلاع باسرار و عجائب و اصطلاح و عمل بمقتضای) آن توانائی دادی تا بر کسیکه طاقت زیر بار رفتن آن را نداشت (نمیتوانست معنی آن را دریابد) شرافت و بزرگی دهی (سیّد جلیل علیّ ابن طاووس - رحمه اللّه -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 267
فرموده: شایسته است فرمایش امام علیه السّلام: و ورّثتنا علمه و فضّلتنا و مانند آن بالفاظی که مناسب حال خواننده دعاء است عوض شود، مرحوم سیّد علیخان در شرح صحیفه پس از نقل کلام سیّد فرموده: شایسته تر عوض کردن ضمیر است و بس، پس گفته میشود: و ورّثت اوصیاءه علمه مفسّرا، و فضّلتهم علی من جهل علمه، و قوّیتهم علیه لترفعهم فوق) - بار خدایا همچنانکه دلهای ما را نگاهدارندگان قرآن قرار دادی، و برحمت خود بزرگی و برتری آن را بما شناساندی، پس بر محمّد که ب آن خطبه خواند و (مردم را) پند داد، و بر آل او گنجینه داران (نگهداران) آن درود فرست، و ما را از کسانی قرار ده که اعتراف دارند آن از جانب تو است تا در تصدیق و باور نمودن آن شکّ و دو دلی بما روی نیاورد، و لغزشی ما را از راه راستش باز نداشته و جدا نسازد - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و ما را از کسانی قرار ده که بریسمان (یا عهد و پیمان) قرآن چنگ میزنند، و از چیزهائیکه مانند یکدیگرند و بهم اشتباه میشوند (که حقّ در آنها از باطل شناخته نگردد) بپناهگاه محکم و استوارش پناه میبرند، و در سایه بال (حمایت و نگهداری) آن آرام گیرند، و بروشنی بامدادش راه مییابند، چنانکه بروشنی صبح چیزهای پوشیده بتاریکی شب آشکار میشود همچنین از راهنمائی قرآن بحقائق پنهان شده
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 268
در تاریکی جهل و نادانی دست مییابند) و بدرخشیدن روشنائی آن اقتدا میکنند (از احکام و دستورهای آن پیروی مینمایند) و از چراغ آن چراغ میافروزند (بوسیله آن بحقائق و علوم پی میبرند) و هدایت و رستگاری را در غیر آن (بگمان اینکه حقّ و درست آنست) نمیطلبند (زیرا طلب هدایت در غیر قرآن کفر و گمراهی است، رسول خدا - صلّی اللّه علیه و آله - فرموده: کسیکه هدایت را در غیر قرآن بطلبد خداوند او را گمراه گرداند) - بار خدایا و همچنانکه بوسیله قرآن (که بزرگترین معجزات است) محمّد (صلّی اللّه علیه و آله) را برای دلالت و راهنمائی بر (شناسائی و بی همتائی) خویش نشانه برپا داشتی، و ب آل او (اوصیاء آن حضرت) راههای رضا و خوشنودی بسوی خود را آشکار ساختی، پس بر محمّد و آل او درود فرست، و قرآن را برای ما دستاویز رسیدن بگرامیترین منزلهای ارجمند قرار ده، و نردبانیکه برای رسیدن بجایگاه سلامت و بی گزند (بهشت) بر آن بالا رویم، و سببی که ب آن رهائی (از عذاب و کیفر) در عرصه و فراخی قیامت را پاداش یابیم، و وسیله ای که ب آن بر نعمت فراوان سرای اقامت و ماندن (بهشت) در آئیم - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست،
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 269
و بوسیله قرآن بار سنگین گناهان را از ما بیانداز، و خوهای نیکوی نیکوکاران را بما ببخش، و ما را پیرو نشانه ها (راهها) ی کسانی بگردان که در ساعات شب و بامداد و شام قرآن را برای تو بپا داشتند (در خواندن و عمل ب آن کوشش مینمودند) تا بسبب پاک کردن (رفتار طبق اوامر و نواهی و سائر دستورهای) آن ما را از هر چرکی (گناهان) پاک نمائی (بیامرزی) و پیرو نشانه های کسانی گردانی که بروشنائی (راهنمائی) قرآن روشنی (راه رستگاری) جستند، و آرزو (ی طول عمر و جمع مال و مانند آن) آنها را از کار (بندگی) باز نداشته که بفریبها (جورو وا جورها) ی فریبش آنان را فرا گرفته تباه (بدبخت) گرداند - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و قرآن را برای ما در تاریکیهای شب (که در آن وحشت و ترس پیش آید) مونس و آشنا، و از تباهکاریهای شیطان (برانگیختن او انسان را بر آنچه سزاوار نیست) و از در دل گذراندن اندیشه های بد حافظ و نگاهدارنده، و برای گامهای ما از بردنشان ما را بسوی گناهان، باز دارنده، و برای زبانهامان از فرو رفتن در باطل و نادرستی (دروغ، بیهوده و بیجا سخن گفتن) بی آنکه از مرض و بیماری باشد گنگ کننده، و برای انداممان از بجا آوردن گناهان منع کننده، و برای تأمّل و اندیشه در عبرت و پند گرفتن (از گرفتاران باعمال و کردار خویش) که غفلت و فراموشی ما آن را درهم پیچیده گشاینده گردان تا فهم و دانستن شگفتیها (علوم و مواعظ و حکم) و مثلها و داستانهای منع کننده (از گناهان) آن را، که کوههای استوار با سختی آنها از زیر بار
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 270
رفتن آن ناتوانند، بدلهای ما برسانی (اشاره بفرمایش خدای تعالی «س 59 ی 21):لَوْ انْزَلْنا هذَا الْقُرْانَ عَلی جَبَلٍ لَرَایْتَهُ خاشِعا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ وَ تِلْکَ الأمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ 59: 21یعنی اگر این قرآن را بر کوهی میفرستادیم میدیدی که کوه «با بزرگی و سختی» از ترس خدا فروتن و شکافته و از هم ریخته میگشت، و این مثلها را برای مردم میزنیم امیدوار باش که ایشان تفکّر و اندیشه نمایند «در این بیان توبیخ و سرزنش است بر سختدلی انسان و فروتنی نکردن او هنگام خواندن قرآن و اندیشه نکردنش برای آنچه در آنست)» - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و بوسیله قرآن خیر و نیکی و آراستگی برون ما را ثابت و پا برجا گردان، و در دل گذراندن اندیشه های بد را از سلامتی درونهای ما باز دار، و چرکی دلهامان (غفلت، نادانی، سختی و مانند آنها) و علاقه ها و وابستگی گناهانمان را بشوی (از میان ببر) و کارهای پراکنده شده ما را فراهم آور، و در جای صف بستن و بیک رشته در آمدن در پیشگاهت (روز رستاخیز) تشنگی ما را در جاهای بسیار گرم سیراب نما، و در روز ترس بزرگ (روز قیامت) هنگام زنده شدنمان ما را بجامه های امان و زنهار (از آتش دوزخ) بپوشان - بار خدایا بر محمّد و آل او
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 271
درود فرست، و بوسیله قرآن فقر و بی چیزی ما را بنداشتن احتیاج و نیازمندی اصلاح فرما، و گشایش زندگانی و بسیاری فراخی روزیها را بسوی ما روان گردان، و ما را از خوهای نکوهیده و اخلاق پست دور نما، و از درّه گود کفر و چیزهائی که نفاق و دو روئی را پیش آورد نگاهدار، تا در روز رستاخیز قرآن ما را بسوی خوشنودی و بهشت تو کشاننده، و در دنیا از خشم (دوری رحمت) تو و تجاوز و گذشتن از احکام تو باز دارنده، و برای آنچه در حکم تو است بحلال دانستن حلال آن و حرام شمردن حرام آن گواهی دهنده باشد - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و بوسیله قرآن هنگام (رسیدن) مرگ اندوه جان کندن و سختی ناله کردن و پی در پی بودن ناله های وقت جان کندن (یا پی در پی بودن غرغره ها و بشمار افتادن نفسهای در وقت جان سپردن) را بر ما آسان فرما آنگاه که جانها بچنبرهای گردن رسد (گفته اند: از لطف و توفیق خداوند متعال است ببندگان که فرشته مرگ را در گرفتن جانها امر فرموده از انگشت های پا شروع نماید آنگاه تدریجا و کم کم ببالا آید یا بسینه و گلو رسد برای اینکه بنده در این مدّت بتواند از روی دل بخدا رو آورد و وصیّت و توبه نماید پیش از آنکه عالم دیگر را بچشم ببیند و روحش از بدن بیرون شود که از این راه امید به نیکوئی پایان کار او میباشد) و گفته شود کیست افسونگر؟ (یاران و خویشان محتضر و مرگ رسیده گویند: کیست دعا خواند که این بیمار بهبودی یابد؟ یا کیست
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 272
که بتواند این انسان را که نزدیک مردن است بافسون بهبودی دهد؟ کسی نیست و نمیتواند یا برخی از فرشتگان گویند: کدام یک از شما فرشتگان روح این محتضر را بالا میبرید، فرشتگان رحمت یا فرشتگان عذاب؟ این جمله از دعا اقتباس از قول خدایتعالی است «س 75 ی 26):کَلا اذا بَلَغَتِ التَّراقِیَ «ی 27) وَ قیلَ مَنْ راقٍ 75: 26 - 27یعنی چنین نیست «که دنیا خواهان دل بر دنیا توانند نهاد و از آخرت غفلت نمایند» چون جانشان بچنبر گردن رسد و گفته شود: کیست افسونگر «بدعاء یا طبیب و بهبودی دهنده بدواء)» و فرشته مرگ برای گرفتن آن جانها از پرده های پنهانیها (ی از عقل و علم بشر) آشکار گردد، و آنها را بتیرهای ترس فراق و جدائی (از دنیا) از کمان مرگها بزند، و برای آن جانها جامی را که زهر آلوده است چشیدن از آن از زهر مرگ آمیخته سازد، و کوچ کردن و روان شدن ما (از دنیا) بسوی آخرت نزدیک شود، و اعمال و کردارها (مانند) گردن بندهای در گردنها گردد (اشاره بقول خدایتعالی «س 17 ی 13):وَ کُلَّ انْسانٍ الْزَمْناهُ طائِرَهُ فی عُنُقِه 17: 13یعنی و عمل هر انسانی را «هر که باشد» در گردن او واجب و لازم گردانیدیم «عملش با او است و مانند گردن بند هرگز از او جدا نمیشود)» و تا وعده گاه روز بهمرسیدن (روز قیامت که جانها با بدنها، یا اهل آسمان با اهل زمین، یا ستمگر با ستمکشیده یا غیر آنها که خدا میداند بهم رسند) گورها آرامگاه باشد - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و فرود آمدن بخانه کهنه (از هم ریخته: قبر) و بسیار ماندن در میان طبقه های خاک را برای ما مبارک و نیکو ساز، و قبرها را پس از مفارقت و جدائی از دنیا برای ما (تا رسیدن ببهشت) بهترین منزلها قرار ده (رسول خدا - صلّی اللّه علیه و آله - فرموده: قبر نخست منزل از منزلهای آخرت است اگر کسی از آن نجات و رهائی یافت پس از آن آسانتر از آنست، و اگر نجات نیافت پس از آن سختتر از آنست) و تنگی لحدهامان (شکافتگیهای قبر) را بوسیله رحمت و مهربانیت گشاده گردان، و ما را در میان گروه بسیاری که در قیامت حاضر میشوند بگناههای تباه سازنده مان رسوا مکن -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 273
و بوسیله قرآن در جای صف بستن و بیک رشته در آمدن در برابر تو بر خواری مقام و مرتبه ما رحم فرما، و هنگام لرزیدن پل دوزخ در روز گذشتن از آن لغزش گامهای ما را ثابت و پا برجا بدار (اخبار بسیار از ائمّه معصومین - علیهم السّلام - رسیده: روز قیامت پلی بر روی دوزخ کشیده میشود که اوّل آن موقف و جای ایستادن برای حساب و وارسی است و آخر آن بر در بهشت است، هر که خدا را اطاعت کرده از آن میگذرد و ببهشت میرود و هر که او را معصیت نموده از دو سمت آن ب آتش میافتد، و در وصف آن رسیده:
که از مو باریکتر و از شمشیر برنده تر است، و مؤمن مانند برق تندرو از آن میگذرد، و در بعض اخبار رسیده:
صراط و پل دوزخ میلرزد و اهلش را میلرزاند بطوریکه مفاصل و پیوندهای اندام ایشان بهم زده میشود، و مردم مانند مورچه های ریز در آتش میافتند، و جز کسی را که خدا رحم میکند از آن رهائی نمییابند) و پیش از بر انگیختن (زنده شدن در قیامت) تاریکی قبرهای ما را روشن فرما، و ما را روز رستاخیز از هر اندوهی و از ترسهای سخت روز قیامت (که مصیبت و سختی آن بالاترین مصائب و سختیها است) نجات ده - و روهای ما را سفید (شادمانمان) گردان روزیکه روهای ستمگران سیاه میشود (افسرده میگردند) در روز افسوس و پشیمانی (گمراهان، اشاره بقول خدای تعالی «س 19 ی 39):وَ انْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ 19: 39یعنی ایشان را از روز پشیمانی «روز قیامت» بترسان) و برای ما در دلهای اهل ایمان محبّت و دوستی قرار ده (اشاره بقول خدای تعالی «س 19 ی 96):انَّ الَّذینَ امَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدّا 19: 96یعنی همانا آنانکه ایمان آوردند و کارهای
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 274
شایسته انجام دادند بزودی خداوند بخشاینده برای ایشان «در دلهای مؤمنین» محبّت و دوستی قرار میدهد «چنانکه در دلهای دشمنانشان رعب و ترس میافکند)» و زندگی را بر ما سخت و دشوار مگردان - بار خدایا بر محمّد (صلّی اللّه علیه و آله) بنده و فرستاده خود درود فرست، همچنانکه پیام تو را رسانید، و فرمانت را بصدای بلند و آشکارا بیان کرد (اشاره بقول خدای تعالی «س 15 ی 94):فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ اعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکینَ 15: 94یعنی پس بصدای بلند و آشکارا آنچه را که ب آن مأموری برسان و از کفّار رو بگردان) و بندگانت را پند داد (که براه حقّ در آیند) - بار خدایا پیغمبر ما را - درودهای تو بر او و بر آل او باد - روز رستاخیز از جهت مرتبه و مقام نزدیکترین پیغمبران بخود، و از جهت شفاعت و میانجیگری (از گناهکاران امّت) برترین ایشان، و از جهت قدر و منزلت بزرگترین آنها، و از جهت جاه و جلال آبرومندترین آنان نزد خود قرار ده - بار خدایا بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و بناء و ساختمان او را بلند کن (دین مقدّسش را بر همه ادیان برتری ده) و دلیل او (قرآن کریم) را بزرگ گردان (بر همه آشکار ساز) و ترازوی (حسنات) او را سنگین نما، و شفاعتش را (در باره گنهکاران) بپذیر، و منزلتش را (نزد خود) نزدیک، و رو سفیدش (شادمانش) فرما، و نورش را کامل (و دینش را در همه جای جهان منتشر) ساز، و درجه و مرتبه اش را بالا بر - و ما را بر طریقه و روش او زنده بدار، و بر دین او بمیران، و در
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 275
راه آشکارش سیر ده، و براه و طریقه اش ببر، و از فرمانبران او قرار ده، و در گروه او گرد آور، و بحوض او (نهری که خدای تعالی در بهشت ب آنحضرت عطا فرموده و بر گزیدگان امّت روز قیامت در آن وارد میشوند) وارد ساز، و از جام آن حوض سیراب گردان - و درود فرست - بار خدایا - بر محمّد و آل او درودی که بوسیله آن او را ببهترین نیکی و بخشش و بزرگواریت که امیدوار است برسانی، زیرا تو دارای رحمت گشاده و بخشش بزرگی (که فنا و نیستی و کم شدن در آن راه ندارد) - بار خدایا او را در برابر اینکه پیغامهای تو را رسانید، و آیات (قرآن مجید، یا نشانه های پروردگاری و یگانگی) تو را اداء نمود (مردم را ب آن راهنمائی کرد) و بندگانت را پند و اندرز داد، و در راه تو (بدست و زبان) کوشش و کار زار کرد پاداش ده، ببهترین پاداشی که بیکی از فرشتگانیکه از خواصّ و نزدیکان درگاه تو هستند، و پیغمبران فرستاده شده برگزیده خود داده ای، و درود و مهربانی و نیکیهای بسیار خدا بر او و بر آل او که (از چرکی جهل و نادانی) پاکیزه و (بعلم و ایمان آراسته و از پلیدی میلاد و آلودگی معاصی و فساد) پاک اند. -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 276

دعای چهل و سوم از دعاهای امام علیه السّلام است هنگامی که بهلال و ماه نو نگاه میکرد

(گفته اند: هلال غرّه و اوّل قمر یا تا دو یا سه یا هفت شب و شب بیست و ششم و بیست و هفتم را گویند و در سائر شبها قمر نامیده میشود، و وقت خواندن دعا هنگامی است که آن را هلال مینامند، و سزاوارتر آنست که خواندن دعاء از شب اوّل بتأخیر نیفتد چون اهل لغت و اصطلاح بر آن اتّفاق دارند، و اگر خوانده نشد از شب دوّم نگذرد، زیرا بیشتر اهل لغت تا شب دوّم را هلال میدانند، و اگر در شب دوّم هم خوانده نشد از شب سوّم تأخیر نشود، چون بسیاری از اهل لغت شب سوّم را آخر شبهای هلال دانسته اند، و اطلاق هلال بر ماه تا شب هفتم از قبیل اطلاق آن بشب بیست و ششم و بیست و هفتم است که اطلاق حقیقی نیست، و اینکه آن را هلال نامیده اند برای آنست که هنگام دیدن آن مردم صداها بلند مینمایند و هلال از اهلال گرفته شده و آن بمعنی بلند نمودن صدا است، و اینکه پس از هلال را قمر مینامند برای سفیدی آنست، و اقمر بمعنی ابیض و سفید است، و اینکه در شب چهاردهم آن را بدر میگویند از جهت آنست که گوئیا برای پنهان شدن خورشید و طلوع و ظاهر شدن خود مبادرت و شتاب مینماید، و در صدد بر آمدن برای دیدن هلال در شب سی ام ماه شعبان و شب سی ام ماه رمضان مستحبّ عینی «بر همه مستحبّ» و واجب کفائی است «چند نفر که دیدند از دیگران کفایت میکند» و خواندن دعا هنگام دیدن هلال باجماع علماء مستحبّ است، و دعاهائیکه هنگام دیدن هلال
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 277
خوانده میشود بسیار است، و بعضی از آنها برای دیدن هلال هر ماهی است، و برخی اختصاص بدیدن هلال ماه رمضان دارد، و از جمله دعاهائیکه هنگام دیدن هلال هر ماهی خوانده میشود دعائی است که امیر المؤمنین - علیه السّلام - فرموده: هر گاه هلال را دیدی بجای خود باش و بگو: اللّهمّ انّی اسالک خیر هذا الشّهر و فتحه و نوره و نصرته و برکته و طهوره و رزقه، و اسالک خیر ما فیه و خیر ما بعده، و اعوذ بک من شرّ ما فیه و شرّ ما بعده، اللّهم ادخله علینا بالامن و الایمان و السّلامة و الاسلام و البرکة و التّوفیق لما تحبّ و ترضی یعنی بار خدایا من از تو نیکوئی این ماه و فیروزی و روشنائی و یاری و برکت و فزونی و پاکی و روزی آن را درخواست مینمایم، و از تو نیکوئی آنچه در آنست و آنچه پس از آنست را میطلبم، و از بدی آنچه در آن است و بدی آنچه پس از آن است بتو پناه میبرم، بار خدایا آن را بایمنی و ایمان و تندرستی و اسلام و برکت و فزونی و جوری اسباب کار برای آنچه تو دوست میداری و خوشنود میشوی بر ما وارد ساز. و از جمله دعاءهائیکه هنگام دیدن ماه رمضان خوانده میشود دعائی است که امام جعفر صادق - علیه السّلام - فرموده: هر گاه هلال ماه رمضان را دیدی ب آن اشاره مکن و رو بقبله دو دستت بسوی خدای عزّ و جلّ بلند نما و بهلال خطاب کرده بگو: ربّی و ربّک اللّه ربّ العالمین، اللّهمّ اهّله علینا بالامن و الایمان و السّلامة و الاسلام و المسارعة إلی ما تحبّ و ترضی، اللّهمّ بارک لنا فی شهرنا هذا، و ارزقنا عونه و خیره، و اصرف عنّا ضرّه و شرّه و بلاءه و فتنته یعنی پروردگار من و پروردگار تو خدا است که پروردگار جهانیان است، بار خدایا آن را بایمنی و ایمان و تندرستی و اسلام و شتاب نمودن بسوی آنچه دوست میداری و راضی
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 278
میشوی بر ما آشکار ساز، بار خدایا در این ماه ما برای ما برکت و نیکی قرار ده، و یاری و نیکوئی آن را روزی ما فرما، و زیان و بدی و گرفتاری و عذاب و سختی در آن را از ما دور نما. و بین خطاب و رو بقبله بودن در شهرهائیکه قبله آنها سمت مشرق است منافات ندارد، زیرا خطاب همان سخن گفتن با دیگری است اگر چه روبرو نباشند، چون گاهی میشود انسان خطاب میکند و سخن میگوید با کسیکه در پشت سر او است، و ممکن است بگوئیم در چنین شهرها جمله هائی که خطاب بهلال را در بر دارد و بهلال بخوانند و جمله های دیگر را رو بقبله، و مقصود از خطاب و سخن گفتن بهلال خطاب بالفاظی است که ب آن ربط دارد مانند ربّی و ربّک اللّه در دعای بالا و مانند بیشتر الفاظ همین دعا که اکنون بیاری خدای تعالی بترجمه و شرح آن شروع مینمائیم): - ای آفریده شده فرمانبردار، ای همیشه در رفتار شتاب کننده (چون ماه در بیست و هشت شبانه روز بدور فلک میگردد و سائر کواکب که تندروترین آنها زهره و عطارد و خورشید است نزدیک بیک سال میگردند) ای آمد و شد کننده در منزلها و جاهائی که (برای آن بمقدار مخصوص و راه مخصوص که حکمت اقتضاء میکند) قرار داده شده (اشاره بقول خدای تعالی «س 36 ی 39):وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّی عادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدیمِ 36: 39یعنی و گردش ماه را در منزلهائی قرار دادیم تا اینکه مانند شاخه خرمای خشک شده کج گشته دیرینه «زرد و لاغر، بمنزل اوّل» باز گردد) ای تصرّف کننده در فلک و چرخی که جای تدبیر و نظم (امور) است -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 279
ایمان آوردم بکسی (خدائی) که بوسیله تو تاریکیها را روشن کرد، و بسبب تو مشکلات امور را آشکار ساخت، و تو را نشانه ای از نشانه های پادشاهی (استیلاء و غلبه) خود و نشانه ای از نشانه های قدرت و توانائیش (بر همه چیز) قرار داد، و تو را خدمتگزار و فرمانبردار کرد با فزونی (نور و روشنائی مانند شب چهاردهم ماه) و بکاستن (آن مانند شب یکم ماه) و بطلوع و هویدا شدن (در بالای افق) و بغروب و پنهان گشتن (در زیر کرانه آسمان) و بروشن گردیدن (از خورشید، یا روشن نمودن) و تیرگی (بر اثر حائل شدن زمین میان ماه و خورشید، یا تیره ساختن که آن بر اثر حائل شدن جرم ماه است میان ما و جرم خورشید، ولی درستتر آنست که گفته شود: و بروشن شدن و تیرگی) در همه آن حالات و چگونگیها تو او را فرمانبردار و بسوی اراده و خواسته اش شتاب کننده ای - منزّه و پاک (از نقائص) است او (شگفتا) چه شگفت است آنچه (بر حسب اراده اش) در آفرینش تو مقدّر نموده و چه دقیق و باریک است آنچه در باره تو انجام داده ترا کلید ماهی نو برای کاری نو (که چگونگی آن برای ما هویدا نیست) قرار داده -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 280
از خدائی که پروردگار من و پروردگار تو و آفریننده من و آفریننده تو و تقدیر کننده من و تقدیر کننده تو و صورت بخشنده من و صورت بخشنده تو است درخواست مینمایم که بر محمّد و آل او رحمت و درود فرستد، و تو را ماه برکت و نیکی گرداند که روزها آن برکت را از میان نبرد (بلکه هر روزی بر اثر بجا آوردن کارهای شایسته از روز دیگر نیکوتر باشد) و ماه با طهارت و پاکی که گناهان، آن را چرکین نسازد (چنان ماهی که از اعضاء و اندام کارهای ناشایسته سر نزند) - ماه ایمنی از آفت ها و تباهیها و سلامتی و بی گزندی از بدیها (کبر، حسد، حرص، غرور، حبّ مال و مانند آنها): ماه سعادت و نیکبختی که نحوست و بد اختری در آن راه نیابد، و ماه برکت که سختی در زندگی با آن نباشد، و ماه آسانی که دشواری با آن ممزوج و درهم نشود، و ماه خیر و نیکی که بدی با آن آمیخته نگردد، ماه ایمنی (از شیطان و هوای نفس) و ایمان (گرویدن بخدا و رسول و اوصیاء آن حضرت - علیهم السّلام -) و نعمت و احسان و سلامتی و اسلام (فرمانبری از آنچه دستور داده اند) -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 281
بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و ما را از خوشنودترین کسانیکه هلال بر آنها طلوع نموده قرار ده، و از پاکیزه ترین کسانی (از اوصاف نکوهیده) که بسوی آن نگاه کرده اند، و از نیکبختترین کسانیکه تو را در آن ماه پرستش میکنند، و ما را در آن برای توبه و بازگشت (از گفتار و کردار ناشایسته) توفیق ده، و از گناه حفظ فرما، و از بجا آوردن معصیت و نافرمانیت نگاهدار - و سپاسگزاری از نعمت و بخشش خود را در آن در دل ما انداز، و پوشش های عافیت (آنچه که مانع و جلوگیر از زیان و بدی است) را بما بپوشان، و بوسیله کامل کردن طاعت و فرمانبریت در آن، نعمت (خود) را بر ما کامل ساز (بیش از پیش گردان) زیرا تو بسیار نعمت دهنده و ستوده شده ای و خدا درود فرستد بر محمّد و آل او که (از هر گناهی) پاکیزه و (از اوصاف ناپسندیده) پاک هستند. -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 282