فهرست کتاب


ترجمه صحیفه سجادیه

, فیض‏ الاسلام‏

دعای یازدهم از دعاهای امام علیه السّلام است در عاقبت بخیریها

(حضرت صادق علیه السّلام فرموده: گاهی سعید براه اشقیاء میرود «مرد پاکدامن کارهای ناروا بجا می آورد» بطوریکه مردم میگویند: چه بسیار او بایشان شباهت دارد بلکه از ایشان است پس از آن نیکبختی او را دریابد، و گاهی شقی براه سعداء میرود «مرد نا پاک کارهای نیکبختان بجا می آورد» بطوریکه مردم میگویند: چه بسیار او بایشان شباهت دارد بلکه از ایشان است پس از آن بد بختی او را در یابد، محقّقا کسی را که خدا سعید گردانیده هر چند از دنیا بجا نماند جز باندازه شیر دادن بچّه شتر بین دوشیدن شیر مادر، پایان کارش را نیکبختی قرار میدهد. بنابر این روایت و سائر روایات چون پایان کار نا پیدا است و قضاء و حکم الهی هم مشروط است دعا برای عاقبت بخیری بزرگترین و مهمّترین درخواستها است): - ای آنکه یاد او (بزبان و دل و اندام مانند قرآن خواندن و اندیشه در مخلوقات و نماز بجا آوردن) برای یاد کنندگان
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 91
شرافت و بزرگی است (نه آنکه بر او منّتی داشته باشند) و ای آنکه سپاسگزاری او سپاسگزاران را پیروزی (بر نعمتها) است، و ای آنکه فرمانبرداری او فرمانبرداران را رهائی (از بد بختی در دنیا و آخرت) است، بر محمّد و آل او درود فرست، و دلهای ما را بیاد خود از هر یادی و زبانهامان را بسپاس خود از هر سپاسی و اندامهامان را بطاعت خود از هر طاعتی بکار آر (این مقامی است که آن را فناء در خدا مینامند، و رسیده باینمقام در عالم وجود و هستی جز او چیزی نمی بیند، زیرا هستی در نظرش او است، نه جز او، چون از عالم کثرت تجاوز کرده و آن را پشت سر انداخته و از آن فراموش نموده، و معنی وحدت وجود همین است، نه آنکه خدای تعالی با همه متّحد است که محال و کفر است) - و اگر برای ما فراغتی از کارها مقدّر نموده باشی پس آن را با سلامتی (از آفات) قرار ده که در آن (از انجام اوامر تو چشم نپوشیده) گناهی ما را در نیابد و خستگی بما رو نیاورد تا فرشتگان نویسنده بدیها با نامه ای خالی از یاد گناهانمان و نویسندگان نیکیهای از ما بر اثر آنچه از نیکیهامان نوشته اند شادمان برگردند - و هنگامیکه روزهای زندگانی ما سپری شد و اوقات عمرمان بسر رسید و دعوت تو که از آن و از پذیرفتنش چاره ای نیست ما را احضار نماید، پس بر محمّد و آل او درود فرست، و پایان آنچه نویسندگان کردارهامان برای ما (روز قیامت)
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 92
میشمارند توبه پذیرفته شده قرار ده که پس از آن ما را بر گناه که بجا آورده و نافرمانی که کرده ایم باز نداری (و توبیخ و سرزنشمان فرمائی) - و روزیکه اخبار بندگانت را آزمایش میکنی (بحسابشان رسیدگی مینمائی) در برابر گواهان (فرشتگان و انبیاء و ائمّه علیهم السّلام) پرده ای که (گناهان را) ب آن پوشانده ای از روی کار ما برمدار (ناگفته نماند: قبول توبه از گناه پیش از رسیدن مرگ و معاینه امور برزخی است، و پس از مشاهده آن اجماع بر آنست که توبه پذیرفته نخواهد شد، چنانکه قرآن شریف بر آن گویا است «س 4 ی 18):وَ لَیْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئاتِ حَتّی اذا حَضَرَ احَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ انّی تُبْتُ الانَ وَ لا الَّذینَ یَمُوتُونَ وَ هُمْ کُفَّارٌ اولئِکَ اعْتَدْنا لَهُمْ عَذابا الیما 4: 18(و توبه کسانیکه گناهان بجا می آورند تا اینکه مرگ یکی از ایشان برسد و بگوید: اکنون توبه نمودم پذیرفته نیست، و نه توبه کسانیکه در حال کفر میمیرند، آنانکه بر ایشان عذاب دردناک آماده ساخته ایم» ابن وهب گفته: شنیدم حضرت صادق علیه السّلام میفرمود: هر گاه بنده ای توبه نصوح «توبه ای که تصمیم بر نشکستن آن داشته باشد» نماید خدا او را دوست داشته گناهان بر او میپوشاند، گفتم: چگونه گناهان بر او میپوشاند؟ فرمود: گناهانی که دو فرشته بر او مینویسند از یادشان میبرد، و باعضای او و قطعات زمین وحی میفرماید که گناهانش را بر او پنهان نمایند، پس هنگامی که در پیشگاه خدای تعالی می آید گواهی نیست که بگناهی از گناهان او گواهی دهد) -
جمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 93
توئیکه بهر که تو را بخواند مهربان و بهر که تو را آواز دهد (چیزی بخواهد، درخواستش را) روا کننده ای (حضرت صادق علیه السّلام فرمود: هر که ده بار بگوید: یا اللَّهُ باو گفته میشود: لبّیک ما حاجتک یعنی البتّه بخواسته ات میرسی حاجتت چیست؟). -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 94

دعای دوازدهم از دعاهای امام علیه السّلام است در اقرار بگناه و درخواست (توفیق برای) توبه و بازگشت (از معصیت) بسوی (طاعت) خدای تعالی

(حضرت امام محمّد باقر علیه السّلام فرمود: بخدا قسم، خدا از مردم جز دو خصلت و خوی نخواسته: بنعمتها اعتراف کنند که برای ایشان میافزاید، و بگناهان اقرار نمایند که آنها را از آنان می آمرزد، و هم از آن حضرت رسیده که فرمود: سوگند بخدا از گناهان نمیرهد جز کسیکه «بدرگاه خدای تعالی» اقرار نماید):
بار خدایا سه خصلت مرا از درخواست از تو باز میدارد و یک خصلت مرا بر آن میدارد: - باز میدارد مرا امری که ب آن فرمان دادی و من از بجا آوردن آن درنگ کردم، و نهیی که از آن جلوگیری کردی و من بسوی آن شتافتم، و نعمتی که بمن بخشیدی و من در سپاسگزاریش کوتاهی نمودم (علمای امامیّه «رضوان اللّه علیهم» اتّفاق دارند بر عصمت انبیاء و ائمّه «علیهم السّلام» و اینکه گناهی از گناهان کوچک و بزرگ از ایشان سر نمیزند، و پاسخ اعتراف بگناه و آمرزش طلبیدن آنان آنست که میخواستند
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 95
چگونگی اعتراف و درخواست آمرزش گناهان را یاد مردم دهند، و یا آنکه بزبان امّت و شیعیان سخن میگفتند، پس اعتراف ایشان بگناه اعتراف بگناه امّت و شیعیان است، و یا اینکه انبیاء و ائمّه «علیهم السّلام» همیشه بیاد خدا بوده بعالم ارواح توجّه داشتند پس هرگاه برای خوردن و آشامیدن و آنچه که مباح است از آن مرتبه باین عالم رومی آوردند از آن استغفار مینمودند) - و میدارد مرا بدرخواست از تو تفضّل تو (تفضّل احسان بدیگری است بدون حقّی که احسان جزای آن باشد) بکسیکه رو بتو آورد و با گمان نیک بسویت آید، زیرا همه احسان های تو از روی تفضّل میباشد، و همه نعمتهایت ابتدایی است (نه آنکه جزای حقّی باشد، و این منافات ندارد با اینکه عمل و کردار نیک سبب دخول بهشت گردد، چنانکه خدای تعالی «س 16 ی 32) فرماید:ادْخُلوا الْجنَّةَ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلونَ 16: 32(بسبب اعمال نیکی که بجا آوردید ببهشت در آئید» زیرا عمل نیکوی موجب پاداش متوقّف بر وجود و هستی و قدرت و توفیق و سائر اسباب است و همه آنها تفضّل و احسان خداوند است بی آنکه جزای کرداری باشد) - پس اینک، خدای من، این منم بدرگاه گرامی تو همچون فرمانبردار خوار ایستاده، و با شرمندگیم مانند محتاج عیالمند از تو درخواست مینمایم - اعتراف دارم که هنگام احسانت جز خود داری از معصیت تو فرمان نبرده ام و در همه احوال بی احسان از تو نبودم -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 96
پس، ای خدای من، آیا اعترافم ببدی آنچه کرده ام از نزد تو سود میدهد؟ و آیا اقرار در درگاهت بزشتی آنچه بجا آورده ام از (عذاب) تو مرا رها مینماید؟ یا در اینجا خشم خود (دوری از رحمتت) را برای من قرار داده ای؟ یا هنگامی که دعا کرده تو را میخوانم دشمنی تو با من همراه بوده؟ - آراسته و پاکی، از تو نومید نمیشوم در حالیکه در توبه و بازگشت بسوی خود را برویم گشوده ای، بلکه میگویم: گفتار بنده خواریکه بخود ستم کرده و حرمت پروردگارش را رعایت ننموده - بنده ای که گناهانش بزرگ و رو بفزونی است و روزگارش باو پشت کرده و برگشته تا چون ببیند که زمان کار گذشته و عمر بپایان رسیده و باور نماید که پناه و گریزگاهی از (کیفر) تو برایش نیست، بوسیله توبه بتو رو آورد، و توبه را برای تو خالص گرداند (شرائط آن از قبیل پشیمانی از گذشته و تصمیم بر دو باره نکردن آن را بجا آورد) پس با دلی پاک و پاکیزه بسوی تو برخیزد و با صدائی تغییر یافته (زمزمه وار) آهسته تو را بخواند -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 97
در حالیکه برای تو فروتنی کرده و خم گشته، و سر بزیر افکنده و کج شده، و ترس پاهایش را بلرزه انداخته، و بسیاری اشک گونه هایش را غرق نموده، ترا میخواند: ای بخشنده ترین بخشندگان، و ای بخشنده تر کسیکه رحمت خواهان پی در پی باو رو می آورند، و ای مهربانتر کسیکه آمرزش جویان گرد او گردند، و ای آنکه بخشش او از کیفرش بیشتر است، و ای آنکه خوشنودی او از خشمش افزونتر است - و ای آنکه با گذشت نیک بر آفریدگانش منّت نهاده (نعمت سزاوار منّت داده، چون خدای تعالی از منّت نهادن «بیان کردن نیکی خود بدیگری» منزّه است) و ای آنکه بندگانش را بتوبه پذیری عادت داده، و ای آنکه اصلاح تباهیهای ایشان را بوسیله توبه خواسته، و ای آنکه از کردار (نیک) ایشان باندک خوشنود گشته، و ای آنکه (کار) اندک ایشان را پاداش بسیار داده، و ای آنکه رواشدن دعاء را بر ایشان ضمانت کرده، و ای آنکه از روی تفضّل پاداش نیک به ایشان را وعده فرموده است -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 98
من گناهکارتر از آنکه معصیت تو کرده و او را آمرزیده ای نیستم، و نکوهیده تر از از کسیکه به پیشگاه تو عذر آورده و عذرش را پذیرفته ای نمیباشم، و ستمکارتر از کسی که بدرگاه تو توبه کرده و باو احسان کرده (توبه اش پذیرفته) ای نیستم - در اینجا که هستم (از کردار ناپسندیده ام) بسوی تو توبه و بازگشت میکنم توبه کسیکه از آنچه (گناهانیکه) پیش از این کرده پشیمان است، از آنچه (خوهای زشت که) بر او گرد آمده ترسان است، از آنچه در آن افتاده (نواهی که مرتکب شده) شرمنده واقعی است - میداند که گذشت از گناه بزرگ بر تو بزرگ نمینماید، و گذشت از معصیت بسیار بر تو دشوار نیست، و چشم پوشی از جرمهای از حدّ گذشته بر تو گران نمیباشد، و دوستترین بندگان تو نزدت کسی است که بر تو سرکشی ننماید، و از اصرار (بر گناه) دوری گزیند، و همواره آمرزش خواهد - و من نزد تو از سرکشی بیزاری میجویم، و بتو پناه میبرم از اینکه (در گناه) اصرار نمایم، و برای آنچه در آن کوتاهی نمودم (گناهانیکه بجا آوردم) از تو آمرزش میخواهم، و بر آنچه
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 99
(طاعتی که) از انجام آن ناتوانم از تو یاری میطلبم - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و آنچه از تو بر من واجب است (حقوق خود) را بمن ببخش (مرا از بجا نیاوردن آن بیامرز) و از آنچه (کیفری که) از جانب تو سزاوار آن میباشم رهائی ده، و از آنچه (دوزخ که) بد کرداران (گناهکاران) از آن میترسند پناهم ده، زیرا تو بر عفو (اسقاط عذاب) توانائی، و برای آمرزش امیدواری بتو است، و بگذشت (از گناه) مشهوری، حاجتم را جز (درگاه) تو جای درخواستی نیست، و گناهم را جز تو آمرزنده ای نیست، تو از عیوب منزّه و دوری که برای گناهان جز تو آمرزنده ای باشد (شایسته است که خواننده دعاء پس از گفتن حاشاک وقف و درنگ نماید) - و من بر خود جز از تو نمیترسم، زیرا تو سزاواری که از تو بترسند و سزاواری که بیامرزی، بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و حاجتم رواکن، و خواسته ام (رهائی از عذاب) بر آور، و گناهانم بیامرز، و از ترسم ایمن گردان، زیرا تو بهر چیز توانائی، و آنچه خواستم بر تو آسان است، پروردگار جهانیان دعایم باجابت رسان. -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 100

دعای سیزدهم از دعاهای امام علیه السّلام است در درخواست حاجتها از خدای تعالی:

بار خدایا ای منتها درخواست حاجتها (بندگان چون در انجام حاجتهاشان از غیر تو نومید شوند بتو پناه میبرند پس تو منتهای حاجتهای ایشانی، یا آنکه بازگشت انجام خواسته ها بدست بندگانت بالأخره بتو است، زیرا جور شدن وسائل و اسباب کار بدست تو است) - و ای آنکه رسیدن بخواسته ها نزد او است (و رسیدن بخواسته ها از دیگران جز باذن و توفیق و کمک او نیست) - و ای آنکه نعمتهایش را بازاء قیمتها نمیفروشد (نعمت مخلوق و عطاء بدیگری در برابر عوض است بخلاف نعمتهای خدای تعالی که تنها از روی تفضّل و احسان است و برابر عوض و چیزی بجای آن نیست) - و ای آنکه بخششهایش را بمنّت گزاردن (که بفرماید: آیا بتو چنین گذشت نکردم؟ آیا بتو احسان و نیکی ننمودم) تیره نمیسازد (زیرا منّت نهادن باین معنی صفتی است که از پستی و کوچکی همّت شخص هویدا میشود، چون احسان و نیکی خود را بزرگ می پندارد و خدای تعالی منزّه از آن است، زیرا نعمتهای او هر چند بزرگ باشد در برابر عظمت و بزرگی او کوچک است) -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 101
و ای آنکه باو بی نیاز میشوند و از او بی نیاز نمیگردند (زیرا همه باو نیازمندند) - و ای آنکه باو رو آوردند و از او روگردان نمیتوانند شد (زیرا آغاز و انجام هر چیز او است و پیدایش هر چیز بایجاد و اذن و فرمان او میباشد) - و ای آنکه گنجینه ها (نعمتها و بخششها) ی او را درخواستها نابود نمیگرداند (زیرا نعمتهای خدای تعالی حدّ ندارد) - و ای آنکه اسباب و دست آویزها حکمت او (آنچه صلاح دانسته و مقدّر فرموده) را تغییر نمیدهد (این فرمایش با آنچه در اخبار رسیده که دعاء و صدقه بلاء را دور میگرداند منافات ندارد، زیرا حکمت در گرفتار شدن ببلاء مشروط بدعاء نکردن و صدقه ندادن است) - و ای آنکه حاجتهای نیازمندان از او قطع نمیشود (چون موجود در هر چیز خود باو نیازمند است) - و ای آنکه دعای دعاکنندگان او را برنج نمیافکند (چون رنجه شدن از لوازم جسم است - خود را به بی نیازی از آفریدگانت ستوده ای و تو ببی نیازی از آنها شایسته ای - و آنان را باحتیاج و تنگدستی نسبت داده ای و ایشان هم احتیاج بتو را سزاوارند (اشاره بقول خدای تعالی «س 35 ی 15):یا ایُّها النَّاسُ انْتُمُ الْفُقَراءُ الی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ 35: 15یعنی ای مردم شما نیازمندان بخدائید و «تنها» خدا است که او بی نیاز و ستوده شده است) - پس (از این رو) هر که بستن رخنه نیازمندی خود را از درگاه
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 102
تو بطلبد، و بر طرف کردن احتیاج را از خویش بوسیله تو بخواهد حاجت خود را در جایگاهش خواسته، و برای رسیدن بمطلب خویشتن از راهش در آمده است - و هر که برای حاجت خود بیکی از آفریدگانت رو آورد یا جز تو را سبب بر آمدن آن حاجت قرار دهد بنومیدی گرائیده، و سزاوار نیافتن احسان از تو گردیده است - بار خدایا و مرا بسوی تو حاجتی است که طاقت و توانائیم ب آن نمیرسد، و چاره جوئیها و زرنگیهایم در برابر آن بجائی نرسیده است، و نفس من برون آن حاجت را پیش کسیکه حاجتهایش را نزد تو می آورد و درخواسته هایش از تو بی نیاز نیست در نظرم جلوه داده است (تا روا شدن را از او بخواهم) و آنچه نفس جلوه داده لغزشی است از لغزشهای خطاکاران، و بسر در آمدنی از بسر در آمدن های (گناهی از گناهان) گناهکاران است - با آگاهانیدن تو مرا از غفلت و فراموشی خویشتن آگاه شدم، و با توفیق تو از لغزشم برخاستم، و با راهنمائی تو از بسر در آمدنم (در گناه) برگردیدم - و گفتم: منزّه است پروردگار من (شگفتا) چگونه نیازمندی از نیازمندی درخواست مینماید؟ و کجا فقیر و درویشی (در گرفتاریها) بفقیری (مانند خود) رو می آورد؟ -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 103
پس (در این حال) ای خدای من از روی رغبت و دوستی قصد تو نمودم (بدرگاه تو رو آوردم) و با اعتماد بتو امیدم را بسوی تو آوردم - و دانستم بسیار آنچه از تو بخواهم در برابر توانگری تو کم است، و بزرگ آنچه از تو خواهش نمایم در برابر فراخی رحمت تو کوچک است، و جود و بخشش تو از درخواست کسی تنگ نمیگردد، و دست (قدرت) تو در بخششها از هر دستی بر تر است - بار خدایا پس بر محمّد و آل او درود فرست، و با کرم و جود خود با من بتفضّل و احسان رفتار فرما، و با عدل و دادگریت با من باستحقاق و سزاوار بودن رفتار مکن که (مقتضای عدل سزاوار نومیدی است، و) من اوّل روآورنده ای نیستم که بتو رو آورده و با اینکه سزاوار منع است باو بخشش نموده ای، و نه اوّل خواستاری که از تو درخواست کرده و با اینکه سزاوار نومیدی است باو احسان کرده ای - بار خدایا بر محمّد و آل او درود فرست، و دعای مرا بر آورنده و ب آوازم نزدیک و بزاریم مهربان و بصدای شنوا باش -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 104
و امید مرا از خود مبر و دعایم را از درگاهت بر مگردان، و مرا در این حاجت و حاجتهای دیگرم بجز خود روآور مکن - و ببرآمدن مطلب و رواشدن حاجت و رسیدن بخواسته ام پیش از رفتن از اینجا با آسان نمودن دشواری و نیکی تقدیر (حکمت و مصلحت) تو درباره من در همه امور، مرا یاری فرما - و بر محمّد و آل او درود فرست، درود و همیشگی که رو بفزونی است و برای روزگار آن سر رسید و مدّتش پایان نباشد، و آن را کمک من و برای بر آمدن حاجتم وسیله قرار ده، زیرا تو دارای رحمت فراخ وجود و بخشش بسیاری (حضرت صادق علیه السّلام و فرموده: همیشه دعاء پنهان است تا آنگاه که بر محمّد و آل محمد درود فرستاده شود) -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 105
و از جمله حاجت و خواسته من ای پروردگار چنین و چنان است و حاجت خود را بیاد می آوری سپس بسجده میروی (پیشانی بر زمین مینهی) و در سجده میگوئی:
فضل و بخشش تو مرا (از گرفتاریها) آرام نموده، و احسان تو مرا (بدرگاهت) راهنمائی کرده، پس از تو درخواست مینمایم بحقّ خودت و بحق محمّد و آل او، درودهای تو بر ایشان باد، مرا نومید برنگردانی (حضرت صادق علیه السّلام فرموده: چیزیکه بنده را بپروردگارش نزدیکتر مینماید هرگاه او را بخواند آنست که در سجده باشد). -
ترجمه صحیفه سجادیه(فیض الاسلام) ص : 106