زبان خوراکیها جلد دوم

نویسنده : دکتر غیاث الدین جزایری

مقدمه

در جلد اول زبان خوراکیها گفتیم که وجود حیوان و گیاه لازم و ملزوم یکدیگر است. زندگانی نبات بدون حیوان و حیوان دور از گیاه میسر نیست.
به موجب یک قرار داد ابدی وارثی که در ابتدای آفرینش، بین انسان و حیوان از یک طرف و نباتات از طرف دیگر بسته شده است. طرفین متعهد شده اند که احتیاجات همدیگر را ساخته و تحویل دارند. انسان و حیوان گاز کربنیک مورد نیاز گیاهان، رادر بدن خود ساخته و از راه تنفس در هوا منتشر می نمایند، در برابر گیاهان، نصف قیمت آن را نقد و نصف دیگر آن را اقساط می پردازند. به عبارت دیگر هر گیاهی در مقابل دریافت یک مولکول گاز کربن که از هوا می گیرد، بلافاصله یک اتم اکسیژن آن را پس داده، هوا را تصفیه و برای تنفس حیوانات مناسب می سازد. با بقیه آن نیز احتیاجات غذائی و دوائی ما را ساخته و به اقساط تحویل می دهد. این معامله پایاپای و دراز مدت چهار رکن اساسی دارد آن را ارکان اربعه یا عناصر چهارگانه نامیده اند. ما در اینجا هر یک را به اختصار برای شما تشریح می نماییم.

عناصر اربعه

عنصر به معنی ریشه است و چون ساختمان تمام موجودات زنده و آلی خواه گیاهی، خواه حیوانی، از چهار منبع بزرگ ریشه می گیرد، این چهار پایه چهار پایه اساسی را پیشینیان ارکان اربعه و به عبارت دیگر عناصر چهار گانه نامیده اند.
این چهار اصل مهم و اساسی عبارتند از منبع خورشید که به ما نور و حرارت می دهد و منبع هوا که ما از آن اکسیژن و گیاهان گاز کربن می گیرند. و دو منبع آب و خاک که ما سایر احتیاجات زندگانی خود را از آنها می گیریم.
در کتب ایران که قبل از حمله مغول نوشته شده و عاری از خرافات می باشند، عناصر اربعه به همین نحو که بیان شد تعریف شده است. در هیچ جا این عناصر رابسیط ندانسته اند و بر عکس اظهار نظر کرده اند که گیاهان از این چهار عنصر ریشه گرفته و جوهری از آنها می گیرند. گیاهان اندام خود را با آنچه از این چهار منبع دریافت می دارند می سازند.
چنانچه یکی از این چهار اصل کم باشد گیاه نروید و انسان و حیوان که از گیاه تغذیه می کنند از بین می روند. چون ساختمان گیاه از این چهار عنصر ریشه گرفته و ساختمان حیوان از گیاه به عمل آمده پس جمیع موجودات زنده از نباتی و حیوانی از ترکیب این چهار عنصر به وجود آمده اند.

عناصر اربعه در علوم جدید

در شیمی جدید به نود و دو فلز و شبه فلز موجود در طبیعت عنصر می گویند و این اشتباه است.
فلزات و شبه فلزات، اجسام مفردی هستند که از هیدروژن ریشه گرفته و خود نمی توانند ریشه به حساب آیند. اما علوم هم از ریشه گرفتن اجسام آلیه از چهار عنصری که شرح دادیم به صورت دیگری بحث می کنند که شیمی آلی را به وجود آورده است.
در زیست شناسی گیاهی ثابت شده است که گیاهان هنگام روز، حرارت و نور آفتاب را گرفته و به کمک آنها گاز کربن رااز هوا دریافت نموده آن را با آب ترکیب و به شرحی که در شیمی آلی بیان می شود آن را تبدیل به مواد قندی می نمایند، از طرفی دیگر مواد ازت دار و املاح معدنی را از خاک گرفته، موادسفیده قندی، چوبی و غیره را که اجسام آلی خوانده می شوند، می سازند در علم شیمی جدید با اینکه می دانند مواد آلیه از ترکیب آب، گاز کربن، مواد معدنی و نور و حرارت بوجود آمده، هنگام سوختن شده علاوه بر گاز کربن، مواد معدنی را به صورت خاکستر و آب نور و حرارت را هم پس می دهند. به عبارت دیگر آنچه را در موقع تولد گرفته اند پس از مرگ بر می گردانند. معذالک در فرمول شیمی این ترکیبات، نور و حرارت خورشید را نادیده گرفته، به حساب نمی آوررند، در صورتی که پزشکان و داروسازان سنتی ایران که بیانگذار علم شیمی در جهان هستند این اجسام را ترکیبی از عناصر چهارگانه یعنی آب، هوا، خاک،و آتش می دانستند. چنانچه گفنیم معنی آتش در اینجا نور حرارت آفتاب می باشد. داروسازان سنتی ایران طبع آتش را گرم و خشک و تظاهر آن را بدن حیوان حرارت غریزی می خوانند.
امروز همه می دانند که مواد غذایی در بدن انسان بطور بطی سوخته، حرارتی در حدود 37 درجه سانتیگراد بوجود می آورند. قدرت آب سرد و تر بوده و در تری هیچ ترکیبی به پایه آب نمی رسد. قدرت خاک سرد و خشک و قدرت هوا سرد وتر می باشد و چون تمام خوراکیها از این چهار عنصر ریشه می گیرند، در نهاد آنها سردی -تری - خشکی و گرمی به هم آمیخته،
متناسب یا مقدار آنها و طبع آنها تفاوت پیدا می نمایند، به معنی که اگر از جوهر آتش زیادتر گرفته باشد طبع آن گرم و خشک، اگر از آب زیادتر گرفته باشد سرد و تر، اگر از خاک بیشتر گرفته باشد سرد و خشک و اگر از هوا گاز کربن بیشتری گرفته باشد طبع آن گرم و نرم خواهد بود. این خلاصهای از طبایع چهارگانه مواد خوراکی است که داروسازان و پزشکان سنتی به آن عقیده داشته و دانشمندان جدید منکر آن شده اند.