فهرست کتاب


تشیّع چیست ؟ و شیعه کیست ؟

سیّد محسن حجّت‏

عصمت اهل بیت (ع)

آیه مبارکه «تطهیر» دلالت می کند که اهل بیت پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم که طبق نصوص متقدمه شامل خمسه طیبه می شود، معصوم از خطا و اشتباه هستند؛ زیرا رجسی که در این آیه از اهل بیت پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم نفی شده، به معنای قذر که اعم از نجاست است، می باشد و شامل تمام کارهای زشت و گناهان می شود .
ابن اثیر می گوید: « الرجس، اَلقَذَرُ وقد یُعْبَّرُ به عن الحَرامِ والفِعْلِ القَبیحِ والعذابِ، والّلَعْنة والکُفْر(55)؛ رجس عبارت است از قذر و گاهی تعبیر می شود از آن به حرام و کار زشت و عذاب و لعنت و کفر» .
ابن منظور هم برای «رجس» همین معانی را ذکر می کند(56).
زبیدی از ابن کلبی نقل می کند که: « الرجس الماثم؛ رجس عبارت است از گناهان».
و همچنین از زجاج نقل می کند که: « الرِّجسُ کُلّ ما استَقْذَر من العَمَلِ بالغَ اللَّهُ تعالی فی ذَمِّ هَذهِ الأشیاء فَسمّاها رِجساً؛ رجس کاری است که طبع انسان از آن نفرت دارد و خدای متعال به جهت بیان کردن پستی آن اعمال و اشیا از باب مبالغه آنها را رجس نامیده است».
و باز می گوید: « الرِّجْسُ العذابُ و الْعَمَلُ المودِّی الی العذابِ ؛ رجس به معنای عذاب و عملی که موجب عذاب می شود، هست»(57) .
پس نتیجه می گیریم، کسانی که از آنان رجس دور شده است، معصومند چون به هیچ عنوان گناه و خطایی از آنان سر نمی زند والّا ذهاب رجس از آنان بی معنا و بلا وجه خواهد بود .

دیدگاه آیةاللَّه مرعشی نجفی (ره) در باره آیه تطهیر

مرحوم آیةاللَّه العظمی آقای نجفی مرعشی قدس سره در حاشیه کتاب «احقاق الحق» در تتمّه می فرماید: بدانکه آیه تطهیر صریح الدلاله است بر عصمت اهل بیت علیهم السلام، به این بیان که آیه مبارکه بالصراحه دلالت دارد بر تعلق اراده خداوند متعال به تطهیر اهل بیت علیهم السلام و ثابت است تحقق آن از جهت آنکه تخلف اراده خداوند از مرادش محال است؛ زیرا اراده در این آیه، اراده تکوینیه هست نه تشریعیه؛ چون اراده تشریعیه فقط تعلق به فعل مکلّف می گیرد وروی همین لحاظ مساوی با امر است، و لکن در آیه تطهیر اراده متعلق به فعل خداوند است؛ چون می فرماید: « ... إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ ... ». علاوه بر اینکه اراده تشریعیه خداوند بر طهارت اختصاص به اهل بیت علیهم السلام ندارد بلکه شامل جمیع مکلّفین می شود .
تا آنجا که می فرماید: اگر گفته شود احتمال می رود مراد از تطهیر در آیه مبارکه، آمرزش ذنب اهل بیت باشد نه پاک بودن آنان از رجس و مآثم. جواب می دهیم که مغفرت و بخشش، موجب تطهیر ناپاکیها نمی شود بلکه سبب رفع عقوبت از گناهکار می شود؛ زیرا بخشش معصیت موجب انقلاب نفس از آنچه که هست، نخواهد شد، همچنانکه بخشیده شدن ظالم از سوی مظلوم، زشتی عمل او را از بین نمی برد . علاوه بر این، اطلاق آیه دلالت دارد که اهل بیت، در تمام ازمنه و امکنه و در تمام حالات مطهرند. در حالی که گناهکار موقع صدور گناه مطهر نیست؛ زیرا که مغفرت گناه در حین ارتکاب معصیت، امکان ندارد، والّا دیگر گناه نامیده نخواهد شد .
تا آنجا که می فرماید: پس آیه کریمه دلالت دارد بر عصمت اهل بیت علیهم السلام از جمیع انواع رجس، آن هم با تأکیدات متعدده که عبارتند از :
- آوردن لفظ «انّما» که دال بر حصر است در اول آیه .
- داخل کردن «لام» در خبر «لیذهب» .
- اختصاص کلام به خطاب «عنکم» .
- تکرار کردن مؤدّی و نتیجه که یک بار می فرماید: « ... إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ ... » باز بار دوم می فرماید: « و یُطَهّرَکُم » و پشت سر آن مفعول مطلق «تطهیراً» را می آورد و آن را نکره هم می آورد تا دلالت کند بر اهتمام و تعظیم .
- آنچه را که باید مؤخّر باشد، مقدم ذکر می کند و آنچه را که باید مقدم باشد، مؤخّر ذکر می کند، مثل تقدیم کلمه «عنکم» بر «رجس»(58).
در دستور زبان عربی آمده است که: تقدیم ما حقّه التأخیر، یفید الحصر و الاختصاص؛ مقدم کردن چیزی که باید مؤخّر باشد، مفید حصر واختصاص است؛ چنانکه در سوره حمد می خوانیم « ایّاک نعبد » و با این تقدیم می خواهیم بگوییم که فقط تو را عبادت می کنیم و بس. یا می خوانیم « ایّاک نستعین »؛ فقط از تو کمک می خواهیم و بس .
آیه مودّت و وجوب پیروی از اهل بیت (ع)
علاوه بر آیه تطهیر، آیات دیگری نیز در قرآن کریم وجود دارد که ما را به پیروی از اهل بیت علیهم السلام امر می کند. از آن جمله «آیه مبارکه مودّت» است که خدای متعال خطاب به پیامبرش می فرماید: « ... قُل لَّا أَسَْلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا ا لْمَوَدَّةَ فِی ا لْقُرْبَی ... »(59)؛ «بگو: من هیچ پاداشی از شما بر رسالتم درخواست نمی کنم جز دوست داشتن نزدیکانم [اهل بیتم ]».
برای بیان دلالت آیه بر وجوب پیروی از اهل بیت علیهم السلام ناگزیریم اموری را مورد بحث و بررسی قرار بدهیم:

1 - دیدگاههای دانشمندان اهل سنّت پیرامون آیه مودّت

حافظ سلیمان قندوزی حنفی می نویسد: « و عن ابن عباس، لمّا نزلت « قُل لَّا أَسَْلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا ا لْمَوَدَّةَ فِی ا لْقُرْبَی »، قالوا: یا رسول اللَّه من هؤلاء الذین وجبت علینا مودّتهم؟ قال: علی و فاطمة و ابناهما وان اللَّه تعالی جعل اجری علیکم المودة فی اهل بیتی وانّی سائلکم غداً عنهم ؛(60) ابن عباس می گوید: وقتی آیه مودّت بر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم نازل شد که از مردم بخواهد حبّ ذی القربی را کنند، گفتند: یا رسول اللَّه! حب و مودّت چه کسانی بر ما واجب شده است؟ پیامبر فرمود: علی، فاطمه، و دو فرزند آنها و به درستی که خداوند مزد مرا بر شما، مودّت و دوستی اهل بیتم قرار داده است و من از شما در روز قیامت خواهم پرسید که نسبت به آنان چگونه رفتار نمودید».
محی الدین عربی می گوید: «وقتی این آیه بر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم نازل شد، سؤال کردند یا رسول اللَّه! ذوالقربای شما چه کسانی هستند که محبت و مودت آنان بر ما واجب شده است؟ فرمود: علی، فاطمه، حسن، حسین و فرزندان حسن و حسین»(61).
محبّ الدین طبری از ابن عباس نقل می کند که پس از نزول این آیه، گفته شد: یا رسول اللَّه! اقربای شما کیستند که محبت آنان، بر ما واجب شده است؟ فرمود: «علی، فاطمه و فرزندانشان»(62)(63).