آداب طبّ و پزشکی در اسلام با مختصری از تاریخ طبّ

نویسنده : جعفرمرتضی حسینی عاملی مترجم : ترجمه:لطیف راشدی با همکاری:حسین برزگری بافقی‏

مقدمه دفتر

مسأله بهداشت ودرمان ازمسائل بسیار مهمّ، در زندگی جانداران بویژه انسان است.
از این رو اسلام عزیز که دینی کامل و همه سونگر می باشد نیز به آن اهمیت داده و برای آن جایگاه خاصّی را در نظر گرفته است.
هر انسان آگاهی که به متون اسلامی نظر بیفکند، به اشاره های فراوانی در زمینه فوق برخورد می نماید که نشانگر دقت نظر اسلام نسبت به سلامتی جسم و روح انسان است. بنابراین، شناخت فرامین بهداشتی - درمانی اسلام و به کار بستن آنها انسان را از جسم و روحی توانا برخوردار می سازد و به آسانی می تواند مراحل تکامل الی اللَّه را طی نماید.
مجموعه حاضر، برگردان به فارسی کتاب «آداب الطبیبة»، تألیف محقق بزرگوار سید جعفر مرتضی حسینی عاملی است که رفتار و اخلاق پزشکی در اسلام را مورد بحث و کنکاش قرار داده، امید آنکه قابل استفاده و مفید واقع شود.
این دفتر، پس از ویرایش و اصلاحاتی چند، آن را به علاقه مندان عرضه می نماید و جز رضای خدا هدفی را دنبال نمی کند.
در خاتمه، از خوانندگان محترم تقاضا داریم چنانچه انتقاد یا پیشنهادی دارند، به آدرس: قم، دفتر انتشارات اسلامی، صندوق پستی 749، بخش فارسی ارسال دارند. با تشکر فراوان.
دفتر انتشارات اسلامی
وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

مقدّمه مؤلف

«الحمدللَّه ربّ العالمین والصّلاة والسّلام علی خیرخلقه اجمعین، محمَّدوآله الطیبین الطاهرین. واللعنة علی اعدائهم اجمعین من الاولین والآخرین الی قیام یوم الدین».
و بعد ...
در جمهوری اسلامی ایران، در بعضی از زمینه ها این نیاز احساس شد که درباره «آداب طب و پزشکی از نظر اسلام» کتابی نوشته شود و پیرامون تاریخ طب و نهضت جهانی اسلام در این زمینه و... نظری بیفکند.
پس از آنکه، برادر عزیز و بزرگوارم «حضرت آیت اللَّه آقای شیخ علی احمدی میانجی (مدظله)» درخواست نمود تا کتابی در این زمینه به رشته تحریر در آورم .
به رغم اینکه من برای انجام این مهم مناسب نبودم، به ویژه اینکه در پرداختن به آداب طب و مسایل دیگر، به ناچار باید به موضوعات جدید و نوی که دیگران آن را بحث نکرده اند، پرداخته شود، با وصف حال، امتثال امر نمودم و از اعتمادی که ایشان نسبت به من دارد، سپاسگزارم.
امیدوارم خداوند متعال، آنچه را نگاشتم سودمند گرداند و آن را فقط در راه خودش، خالص گرداند.
جعفرمرتضی حسینی عاملی
18 جمادی الاولی سال 1402 ه .

دیباچه مترجم

«طب» و اهمیّت طبابت از دیرباز و حتّی در صدر اسلام مورد توجّه بوده و دین اسلام نیز علوم پزشکی را ارج نهاده و برای آن اهمیّت فوق العاده ای قایل شده است.
تاریخ طب و پزشکی، فراز و نشیب های فراوانی داشته و دارد. ملتهای مختلف در پیشبرد و تکامل علوم پزشکی سهم و نقش بسزایی ایفا نموده اند؛ امّا هیچ ملتی به اندازه امّت اسلام به آن توجّه و عنایت ننموده است.
در پیشینه طب در اسلام، شخصیتهای بارزی پا به عرصه وجود نهاده و درخشیده اند؛ بزرگانی چون ابوعلی سینا، فارابی و دیگران که به سهم خود، تلاش و مجاهدت های فراوانی در بهبود وضع پزشکی و پیشرفت آن نموده اند.
تاریخ، گواه این مطلب است که اسلام و رجال ممتاز اسلامی، خدمات قابل توجه بسیاری به علوم پزشکی کرده اند تا جایی که مدعی امروز، یعنی غرب تا چندی پیش در دانشگاههای خود کتب پزشکی مسلمانان را تدریس می نمود.
کتب مسلمانان در علوم پزشکی، رقمی شایان ذکر است که نویسندگان آنها هر کدام به نوبه خود و در حدّ توان، در این زمینه قلم فرسایی نموده و این علم را رونق بخشیده اند که الحقّ قابل تحسین و تقدیر است.
کتابی که پیش رو دارید، حاصل تلاش اندیشمند مجاهد و خستگی ناپذیر، علّامه جعفر مرتضی عاملی است که با توجّه به نیاز کنونی جوامع بشری، به رشته تحریر درآمده و همچنین خدمتی بزرگ به امّت اسلامی انجام داده است.
محقّق برجسته این کتاب، برای غنا بخشیدن به نوشتار خود، بالغ بر 146 منبع معتبر به عنوان خمیرمایه این نوشته قرار داده و به آنها استناد نموده است.
سیر مباحث استاد در این کتاب بدین قرار است: تاریخ طب، پرتوی از اخلاق طبی در اسلام، پیشگیری و بهداشت و... که در مباحث مطرح شده می توان بسیار مستدل، شمّه ای از سیر طبّ و طبابت و از تاریخ آن در اسلام آگاه شد.
قابل توجّه اینکه: علوم پزشکی در عصر حاضر، پیشرفت قابل ملاحظه ای نموده و این پیشرفت، قابل انکار نیست و طبق مدارک معتبر مذکور در این کتاب، می توان این نتیجه را به دست آورد که: نقش اسلام در این پیشرفت نقشی اساسی و غیرقابل انکار می باشد.
پایه گذاری مراکز درمانی و تأسیس دانشگاه های پزشکی به دست مسلمانان، گواه این حقیقت می باشد.
کتاب حاضر از عنوان «الآداب الطبیّه فی الاسلام» به پارسی ترجمه و نام آن «آداب طب و پزشکی در اسلام» برگزیده شده است که امید دارم برای حقیر، در (یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَلا بَنُون...) باقیات صالحاتی باشد. (وَالْباقِیاتُ الصَّالِحاتُ خَیْرٌ عِندَ رَبّکَ ثَواباً وَخَیْرٌ اَمَلاً).(1)
وَالْعاقِبَةُ لِأَهْلِ التَّقْوی
قم - لطیف راشدی
بخش اوّل :
تاریخ پزشکی
یادآوری:
ما چنین می اندیشیم که: برای ثبت رویدادها باید تاریخ هجری پیامبر6 بنیانگذار آن است و واقعه های تاریخی اسلامی با آن نوشته شده ملاک قرار گیرد و در محل مناسبش با بیان دلیل - در غیر این کتاب - مطلب را ثابت نموده ایم؛ اما با این وصف پاره ای از موارد که نقل قول بوده همان تاریخ میلادی را به کار برده ایم چرا که تغییر گفته دیگران حق ما نیست، پس دقت کنید.
با تشکر