تاریخ فلسفه

نویسنده : علی نقی فقیهی

مقدمه ناشر

«باسمه تعالی»
بی شک پیوند علم با روح بشر، پیوندی ناگسستنی است که از چشمه پرفیض «وَ عَلَّمَ ادَمَ اْلاَسْماء کُلَّها ...»(1) سیراب می گردد و با این چراغ است که انسان راه دستیابی به نادانسته های خویش را روشن می سازد. در این میان، پاره ای از آرزوهایی که می خواهد به آنان راه یابد در درجه نخست اهمیت قرار دارد و آنها عبارتند از: مسایل مربوط به نظام حاکم بر عالم هستی و کشف اسرار آن، و اینکه هستی از کجا آغاز شده و به کجا پایان می پذیرد و به طور کلّی تفسیر و تحلیل عقلی از جهان و حیات انسانی از با ارزشترین مسایلی است که جامعه انسانی در طول تاریخ به آن اهمیت می داده است.
اشتیاق انسان به کشف و بررسی این نوع از مسایل بنیادی و رهیابی به نادانسته ها از طریق استدلال و برهان، پایه گذاری فلسفه را سبب شده است و «تاریخ فلسفه» سیر این نوع اندیشه های بشری را نشان می دهد. در این کتاب، پیدایش اندیشه های تعقلی و فلسفی مورد بحث قرار گرفته و در برابر آرای گفته شده، رأیی نو به وسیله مؤلف محترم تأیید گردیده که می توان آن را به حقیقت، نزدیکتر دانست و آن اینکه پایه گذاری این نهضت بزرگ علمی را «انبیا» دانسته و برآن استدلال نموده است. همچنین در بیان سیر آرای فلسفی اندیشمندان غربی و شرقی و تشریح پیوند آنان، اندیشه های تعقلی در جامعه اسلامی را که از سرچشمه وحی و تفکر اسلامی نشأت گرفته، مورد بحث و بررسی قرار داده و روشهای تعقل بشری، مکاتب فلسفی، کلامی، عرفانی و حکمت متعالیه و محورهای اساسی آرای فیلسوفان و تمایز آنها را از یکدیگر، در عین فشردگی، به روشنی و گویایی بیان کرده است.
این دفتر، پس از بررسی و ویرایش، آن را به زیور چاپ آراسته و در اختیار دانش پژوهان قرار می دهد بدان امید که سودمند افتاده و مورد قبول خداوند متعال قرارگیرد.
در خاتمه، از محققان می خواهیم اگر انتقاد یا پیشنهادی دارند به آدرس قم: دفتر انتشارات اسلامی - صندوق پستی 749 - بخش فارسی، ارسال دارند، باتشکر فراوان.
دفتر انتشارات اسلامی
وابسته به جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم

دیباچه

این کتاب، اولین بخش از سلسله درسهای «تاریخ فلسفه » است که در دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی
Pدانشگاه تهران، توسط این جانب تدریس شده و به رشته تحریر درآمده است.
مباحث این کتاب، بر اساس سرفصلهای ارائه شده از سوی شورای عالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی و در سطح کارشناسی، تنظیم گردیده است.
هدف، این بوده است که دانشجویان عزیز، اجمالاً با تاریخ فلسفه، کلام و حیات تعقلی بشر آشنا شوند و با آگاهی از گزیده آرای بزرگان فلاسفه غرب و فیلسوفان مسلمان و روش آنان در بحثهای فلسفی، بتوانند خود، فیلسوفانه بیندیشند و تحلیل وتفسیرصحیحی از واقعیّات هستی به دست آورند. و واقع بینانه ایمان و اعتقاد پیدا کنندو زیستن در پرتو فلسفه رابیاموزند. و اخلاق، روابط و رفتار شان را عاقلانه وفیلسوفانه برگزینند.
در این کتاب، بحث از بنیانگذاری پیامبران برای حکمت و سیر تکاملی حیات تعقلی بشر، به دست آنان، آغاز گردیده و آرای مهم فیلسوفان شرق و غرب و نگرشهای فلسفی آنان به اختصار، در نظمی تاریخی بیان شده و حیات تعقلی بشر در بُعد کلامی، فلسفی، اشراقی و عرفانی و تأثیر بسزای فیلسوفان اسلامی در این مهم، تا زمان فیلسوف بزرگ جهان اسلام، «صدر - المتألهین شیرازی»،به رشته تحریردرآمده است.ادامه این مباحث، ان شاء - اللَّه به زودی در اختیار علاقه مندان قرار خواهد گرفت.
این کتاب، گر چه برای دانشجویان در سطح کارشناسی تنظیم و تألیف شده است، ولی برای دیگران در سطوح مختلف، به ویژه طلاب و دانشجویان رشته های علوم انسانی، در سطح کارشناسی ارشد و دکترا، می تواند مفید باشد و آنان را از مراجعه به کتب مفصل در تاریخ فلسفه، برای به دست آوردن خلاصه ای از آرای فلسفی، کلامی و عرفانی فیلسوفان یاد شده، مستغنی سازد.
مؤلف، امیدوار است همه عزیزان و متفکران که این کتاب را مطالعه می کنند، پیشنهادهای سازنده خود را برای اصلاح و تکمیل، در چاپهای بعدی،
علی نقی فقیهی
10/7/1375

بخش اوّل: حکمت و سرشت بشر