شیعه در اسلام

نویسنده : علامه سید محمد حسین طباطبائی

راهنمائی کتاب و سنت به عرفان نفس و برنامه آن

خدای متعال در چندین جا از کلام خود امر می کند که مردم در قرآن تدبر و دنباله گیری کنند و به مجرد ادراک سطحی قناعت ننمایند و در آیات بسیاری جهان آفرینش و هر چه را که در آن است (بی استثنا) آیات و علامات و نشانه های خود معرفی می کند.
با کمی تعمق و تدبر در معنای آیه و نشانه، روشن می شود که آیه و نشانه از این جهت آیه و نشانه است که دیگری را نشان دهد نه خود را؛ مثلاً چراغ قرمز که علامت خطر، نصب می شود کسی که با دیدن آن متوجه خطر می شود چیزی جز خطر در نظرش نیست و توجهی به خود چراغ ندارد و اگر در شکل چراغ یا ماهیت شیشه یا رنگ آن فکر کند در متفکره خود صورت چراغ یا شیشه یا رنگ را دارد نه مفهوم خطر را.
بنابراین، اگر جهان پدیده های جهان و همه و از هر روی آیات و نشانه های خدای جهان باشند هیچ استقلال وجودی از خود نخواهند داشت و از هر روی که دیده می شوند جزء خدای پاک را نشان نخواهند داد و کسی که به تعلیم و هدایت قرآن با چنین چشمی به چهره جهان و جهانیان نگاه می کند چیزی جز خدای پاک درک نخواهد کرد و به جای این زیبایی که دیگران در نمود دلربای جهان می یابند وی زیبایی و دلربایی نامتناهی خواهد دید که از دریچه تنگ جهان، خودنمایی و تجلی می نماید و آن وقت است که خرمن هستی خود را به تاراج داده دل را به دست محبت خدایی می سپارد.
این درک چنانکه روشن است به وسیله چشم و گوش و حواس دیگر یا به وسیله خیال یا عقل نیست؛ زیرا خود این وسیله ها و کار آنها نیز آیات و نشانه ها می باشند و در این دلالت و هدایت مغفول عنه هستند(154).
این راهرو که هیچ همتی جز یاد خدا و فراموش نمودن همه چیز ندارد وقتی که می شنود خدای متعال در جای دیگر از کلام خود می فرماید:«ای کسانی که ایمان آورده اید! نفس خود را دریابید وقتی که شما راه را یافتید دیگران که گمراه می شوند به شما زیانی نخواهند رسانید(155)»، خواهد فهمید که یگانه شاهراهی که هدایتی واقعی و کامل را در بر دارد، همان راه نفس اوست و راهنمای حقیقی وی که خدای اوست او را موظف می دارد که خود را بشناسد و همه راهها را پشت سر انداخته راه نفس خود را در پیش گیرد و به خدای خود از دریچه نفس خود نگاه کند که مطلوب واقعی خود را خواهد یافت. و از این روی پیغمبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید:«هر که خود را شناخت خدا را شناخت(156)».
و نیز می فرماید:«کسانی از شما خدا را بهتر می شناسد که خود را بهتر شناسد(157)».
و اما برنامه سیر و سلوک این راه، آیات قرآنی بسیاری است که به یاد خدا امر می کند مانند اینکه می فرماید:«مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم(158)» و غیر آن. و اعمال صالحه ای است که کتاب و سنت تفصیل داده اند و در اختتام آن فرموده اند:«از پیغمبر خود پیروی کنید(159)»، و چگونه ممکن و متصور است اسلام راهی را راه خدا تشخیص دهد و مردم را به پیمودن آن توصیه نکند یا آن را بشناساند ولی از بیان برنامه آن غفلت کند یا اهمال ورزد و حال آنکه خدای متعال در کلام خود می فرماید:«ما قرآن را به سوی تو نازل کردیم در حالی که بیان روشنی است نسبت به هر چیزی که به دین و دنیای مردم ارتباط دارد(160)».
بخش سوم:
اعتقادات اسلامی
از نظر شیعه دوازده امامی
1 - خداشناسی
نظری به جهان هستی و واقعیت - ضرورت وجود خداوند
نظری دیگر از راه ارتباط انسان و جهان
وحدانیت خداوند
ذات و صفت
معنای صفات خداوندی
توضیح بیشتر در معنای صفات
صفات فعل
قضا و قدر
انسان و اختیار
2 - پیغمبرشناسی
به سوی هدف - هدایت عمومی
هدایت خصوصی
خرد و قانون
شعور مرموزی که «وحی» نامیده می شود
پیغمبران عصمت و نبوت
پیغمبران و دین آسمانی
پیغمبران و حجت وحی و نبوّت
شماره پیغمبران خدا
پیغمبران اولواالعزم و صاحبان شریعت
نبوت محمد (ص)
پیغمبراکرم (ص) و قرآن
3 معادشناسی
ترکیت انسان از روح و بدن
بحث در حقیقت روح از نظر دیگر
مرگ از نظر اسلام
برزخ
روز قیامت - رستاخیر
بیان دیگر
استمرار و توالی آفرینش
4 - امام شناسی
معنای امام
امامت و جانشینی پیغمبراکرم (ص) و حکومت اسلامی
در تأیید سخنان گذشته
امامت در بیان معارف الهیه
فرق میان نبی و امام
امامت در باطن اعمال
ائمه و پیشوایان اسلام
اجمالی ازتاریخ زندگی دوازده امام (ع)
بحث در ظهور مهدی (ع) از نظر عمومی
بحث در ظهور مهدی(ع) از نظر خصوصی
اشکالی چند و پاسخ آنها

خاتمه: پیام معنوی شیعه

1 - خداشناسی