پرسش و پاسخ در محضر علاّمه طباطبائی (قدس سره)

نویسنده : محمد حسین رخ شاد

سخن آغازین

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد للرب الودود، و الصلاة و السلام علی صاحب المقام المحمود، و علی اهل بیته امناء المعبود، و اللعن علی اعدائهم اهل العناد و الجحود، من الان الی الیوم الموعود، اللهم، عجل لولیک الفرج، و اجعل لنا فی ذلک الخیره و العافیه.
خداوند سبحان فرمود:
فاسئلوا اهل الذکر ان کنتم لاتعملون:(انبیاء: 7)
پس اگر نمی دانید، از کسانی که به یاد دارند، بپرسید.
و رسول اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: العلم خزائن و مفتاحه السؤال، فاسئلوا رحمکم الله - فانه یوجر فیه اربعه: السائل و المتکلم و اسستمع و المحب لهم. (1)
دانش به منزله گنجینه ها، و پرسش کلید آن است، پس - خداوند رحمتتان کند! - بپرسید که چهار تن در رابطه با آن پاداش داده می شوند: پرسشگر، پاسخگو، شنونده و دوستدار آنان.
مجموعه ای که فراروی شما است، عمده پرسش ها و پاسخ هایی است که در جلسات پنجشنبه و جمعه توسط این حقیر و جمعی از برادران ایمانی و فضلای حوزه مطرح و از محضر استاد بزرگوار آیت الله علامه طباطبائی قدس سره استفاده شده است، که اینک پس از بازنویسی توسط اینجانب، و ویراستاری، تحقیق، ارجاع نشانی های آیات و روایات و ترجمه آن ها و عنوان گذاری و تبویب توسط یکی از دوستان، و بازنگری های مکرر، به مشتاقان معارف ناب عرضه می گردد.
امید که این کتاب، که خوشه ای از خرمن دانش آن علامه بزرگ است، خاطره آن عزیز بی بدیل را که احاطه تام به کتاب و سنت داشت - چنان که استشهادهای مکرر آن بزرگوار به آیات و احادیث روشن می گردد در دل ها زنده گرداند، و وقار و هیبت آن فرزانه فرهیخته را که با تواضع و حیاء آمیخته بود و هیچ گاه در مقابل گستاخی هایی که گاه هنگام پرسش نسبت به ساحت آن بزرگ روا می شد، از سنت حسنه سعد صدر و متانت و حلم و طمأنینه - که از مراقبه تام آن حضرت پرده بر می داشت - دست نمی کشید و با سیمای بشاش به پرسش گران پاسخ می داد، به یاد ما واماندگان از کاروان سیر به سوی معبود حقیقی آورد و با حقیقت هستی پیوندمان دهد، که آن بزرگوار خود با آهنگ ویژه، و درنگ در جمله جمله این بیت خواجه حافظ شیرازی، آن را قرائت می نمود و می فرمود:
کاروان رفت و، تو در خواب و، بیابان در پیش ----- کی روی؟ ره ز که پرسی؟ چه کنی؟ چون باشی؟
شایان تذکر است که ترتیب پرسش ها و پاسخ ها در این کتاب - چنان که اشاره شد - بر اساس ترتیب مباحث جلسات تدوین نشده است، و لذا در برخی از موارد سؤالات، تکراری به نظر می رسند، هر چند در هر کدام نکته ویژه ای است که به لحاظ آن از حذف و یا ادغام آنها در یکدیگر خودداری شد. و الله الهادی.
در پایان از تمام برادرانی که در ارائه این اثر نقش داشتند به ویژه مدیریت انتشارات نهاوندی کمال تشکر را می نمایم.
محمد حسین رخ شاد

1 خداشناسی و توحید

اهمیت خداشناسی

س 1- زیربنای دین چیست؟
ج - تمام امور مربوط به شرع همه فرع توحیدند، توحید است که نبوت می خواهد، و توحید است که معاد می طلبد.
س 2- معنای این روایت چیست که می فرماید:
اذا انتهی الکلام الی الله فأمسکوا، و لاتفکروا فی ذات الله، و تلکموا دون العرش، و لاتکلموا فیما فوق العرش.(2)
- هرگاه سخن به خدا رسید، لب فرو بندید، و در ذات خدا نیندیشید، و پیرامون زیر عرش سخن گویید، و درباره بالای عرش سخن نگویید.
ج - بیان معارف توسط ائمه علیهم السلام در توحید و معارف در حد اعلی است. و این امیرالمؤمنین علیه السّلام است که از متن ذات و توحید سخن می گوید که در کلام اوحدی از مردم نیست، بنابراین نهی از تکلم در ذات در این روایت متوجه کسانی است که نمی توانند ذات راکما هو حقه توصیف نمایند، و توصیف آنها تشبیه و کفر است ؛ بر این پایه، اشکال متوجه مستمعین هم نیست، زیرا پای منبر حضرت امیر علیه السّلام به هنگام خطبه و بیان معارف الهی افراد مختلف بوده اند. و نهی و اشکال فقط متوجه گویندگان غیر لایق است.
خداوند متعال می فرماید:
سبحان الله عما یصفون، الا عباد الله المخلصین (صافات: 159 و 160)
- منزه است خداوند از آنچه آنان توصیف می کنند، مگر بندگان پاک (به تمام وجود) خدا.