حکایتها و هدایتها در آثار استاد شهید آیةالله مرتضی مطهری

نویسنده : محمّد جواد صاحبی

محبّ صادق

محمّد بن مارد از امام صادق(ع) پرسید: آیا راست است که شما فرموده اید: اذا عرفت فاعمل ماشئت. همین که به امام معرفت پیدا کردی هر چه می خواهی عمل کن. فرمود: بلی صحیح است. گفت: هر عملی و لو زنا، سرقت، شرب خمر؟! امام فرمود:
انا للَّه و انا الیه راجعون به خدا قسم که درباره ما بی انصافی کردند. ما خودمان مسئول اعمالمان هستیم، چگونه ممکن است از شیعیان ما رفع تکلیف بشود؟! من گفتم وقتی که امام را شناختی هر چه می خواهی کار خیر کن که از تو مقبول است.(87)
اما روایت حب علی بن ابی طالب حسنة لا تضر معها سیئة باید دید چه تفسیری دارد؟ یکی از علمای بزرگ -گویا وحید بهبهانی است - این حدیث را به گونه ای خاص تفسیر کرده است؛ ایشان می فرمایند معنای حدیث این است که اگر محبّت علی(ع) راستین باشد هیچ گناهی به انسان صدمه نمی زند؛ یعنی اگر محبّت علی(ع) که نمونه کامل انسانیّت و طاعت و عبودیّت و اخلاق است از روی صدق باشد و به خودبندی نباشد مانع ارتکاب گناه می گردد؛ مانند واکسنی است که مصونیّت ایجاد می کند و نمی گذارد بیماری در شخص واکسینه شده راه یابد.
محبت پیشوایی مانند علی که مجسمه عمل و تقوا و پرهیزکاری است آدمی را شیفته رفتار علی می کند فکر گناه را از سر او بدر می برد، البته به شرطی که محبتش صادقانه باشد. کسی که علی(ع) را بشناسد تقوای او را بشناسد سوز و گداز او را بداند، ناله های نیمه شبش را بداند و به چنین کسی عشق بورزد، محال است که خلاف فرمان او که همیشه امر به تقوا و عمل می کرد عمل کند. هر محبی به خواسته محبوبش احترام می گزارد و فرمان او را گرامی می دارد. فرمانبرداری از محبوب لازمه محب صادق است، لهذا اختصاص به علی(ع) ندارد، محبّت صادقانه رسول اکرم نیز چنین است. پس معنی حدیث حب علی بن ابی طالب حسنة لاتضر معها سیئة این است که محبّت علی حسنه ای است که مانع ضرر زدن گناه می شود، یعنی مانع راه یافتن گناه می شود؛ معنایش آن نیست که جاهلان پنداشته اند و آن اینکه محبّت علی چیزی است که هر گناهی که مرتکب شوی بلااثر است.
برخی از دراویش از طرفی دعوی دوستی خدا دارند و از طرف دیگر از هر گناهکاری گناهکارترند، اینان نیز مدعیان دروغگو هستند.(88)

نیایش سجاد

طاووس یمانی می گوید: حضرت علی بن الحسین(ع) را دیدم که از وقت عشاء تا سحر به دور خانه خدا طواف می کرد و به عبادت مشغول بود. چون خلوت شد و کسی را ندید به آسمان نگریست و گفت: خدایا ستارگان در افق ناپدید شدند و چشمان مردم به خواب رفت و درهای تو بر روی درخواست کنندگان گشوده است...
- طاووس جمله های زیادی در این زمینه از مناجاتهای خاضعانه و عابدانه آن حضرت نقل می کند و می گوید: امام چند بار در خلال مناجات خویش گریست.
سپس به خاک افتاد و بر زمین سجده کرد؛ من نزدیک رفتم و سرش را بر زانو نهاده و گریستم؛ اشکهای من سرازیر شد و قطرات آن بر چهره اش چکید؛ برخاست و نشست و گفت: کیست که مرا از یاد پروردگارم بازداشت؟
عرض کردم: من طاووس هستم ای پسر پیامبر! این زاری و بی تابی چیست؟ ما میباید چنین کنیم که گناهکار و جفا پیشه ایم. پدر تو حسین بن علی و مادر تو فاطمه زهرا و جد تو رسول خداست - یعنی شما چرا با این نسب شریف و پیوند عالی در وحشت و هراس هستید؟ - به من نگریست و فرمود:
هیهات هیهات یا طاووس دع عنّی حدیث ابی و اُمّی و جدّی، خلق اللَّه الجنة لمن اطاعه و احسن ولو کان عبداً حبشیاً و خلق النّار لمن عصاه ولو کان ولداً قرشیّاً. اما سمعت قوله تعالی: فاذا نفخ فی الصّور فلا انساب بینهم یومئذٍ و لا یتسائلون. و اللَّه لا ینفعک غداً الا تقدمةٌ تقدمها من عمل صالح.
نه، نه، ای طاووس! سخن نسب را کنار بگذار، خدا بهشت را برای کسی آفریده است که مطیع و نیکوکار باشد هر چند غلامی سیاه چهره باشد؛ و آتش را آفریده است برای کسی که نافرمانی کند ولو آقازاده ای از قریش باشد. مگر نشنیده ای سخن خدای تعالی را: (وقتی که در صور دمیده شود، نسبها منتفی است و از یکدیگر پرسش نمی کنند) به خدا قسم فردا تو را سود نمی دهد مگر عمل صالحی که امروز پیش می فرستی. (89)

در محضر خدا

فرزند خردسال زین العابدین(ع) در حالی که آن حضرت مستغرق عبادت است از بلندی سقوط می کند و دستش می شکند، فریاد بچّه و زنهای خانه غوغا می کند و بالاخره شکسته بند می آید و دست بچّه را می بندد، زین العابدین(ع) پس از فراغ از نماز - یعنی پس از بازگشت از این سفر آسمانی - چشمش به دست بچّه می افتد و با تعجب می پرسد که مگر چه شده است که دست بچّه را بسته اید؟ معلوم می شود این فریاد و غوغا نتوانسته است امام را از استغراق خارج کند؛ آری، بگذریم از این ردیف انسانها در میان پیروان آنها ما در عمر خود افرادی را دیده ایم که در حال نماز آنچنان مجموعیّت خاطر و تمرکز ذهن داشته اند که به طور تحقیق از هر چه غیر خداست غافل بوده اند. استاد بزرگوار و عالیقدر ما مرحوم حاج میرزا آقا شیرازی اصفهانی(اعلی اللَّه مقامه) از این ردیف افراد بود.(90)