حکایتها و هدایتها در آثار استاد شهید آیةالله مرتضی مطهری

نویسنده : محمّد جواد صاحبی

ایرانیان در یمن

در اوان تولد حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله گروهی ایرانی در یمن، عدن، حضر موت و ساحل دریای سرخ زندگی می کردند، و حکومت یمن را نیز در دست داشتند. قبل از بررسی در این موضوع ناگزیر هستیم برای روشن شدن مطلب، علت مهاجرت و اقامت افراد ایرانی را در یمن بررسی کنیم، تا موضوع بهتر قابل درک باشد.
در زمان انوشیروان، دولت حبشه از طریق دریا به یمن حمله آورد و حکومت این منطقه را برانداخت.
سیف بن ذی یزن پادشاه یمن به دربار انوشیروان آمد تا از وی یاری جوید و حبشیان را از یمن بیرون کند.
مورخین نوشته اند، سیف مدت هفت سال در تیسفون (مدائن) اقامت نمود، تا اجازه یافت که با انوشیروان ملاقات کند. سیف بن ذی یزن به انوشیروان گفت: مرا در جنگ با حبشیان یاری کن و گروهی از سربازان خود را با من بفرست تا مملکت خود را بگیرم.
انوشیروان گفت: در آیین من روا نیست که لشکریان خود را فریب دهم و آنها را به کمک افرادی که با من هم عقیده نیستند بفرستم. پس از مشورت با درباریان و مشاورینش قرار شد که گروهی از زندانیان را از آنجا اخراج کنند. این رأی به تصویب رسید و مورد عمل قرار گرفت.
تعداد این جماعت را در حدود هزار نفر نوشته اند و همین جماعت اند که توانستند حبشیان را که عدد آنها از سی هزار هم بیشتر بود از پا درآورند و همه را هلاک کنند. فرماندهی ایرانیان در یمن به عهده شخصی به نام ((وهرز)) بود. پس از شکست حبشیان و مردن سیف بن ذی یزن، همین وهرز ایرانی که نام حقیقی آن خرازاد بود در یمن به حکومت رسید و از دولت ایران متابعت می کرد.(21)

نخستین مسلمانان ایرانی

هنگامی که دین مقدّس اسلام آشکار شد و نبی اکرم صلی اللَّه علیه و آله دعوت خود را آغاز فرمود، حکومت یمن به دست باذان بن ساسان ایرانی بود. جنگهای حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله با قبایل عرب و مشرکین قریش در زمان همین باذان شروع شد. باذان از جانب خسرو پرویز بر یمن حکومت می کرد و بر سرزمینهان حجاز و تهامه نیز نظارت داشت و گزارش کارهای آن حضرت را مرتباً به خسرو پرویز می رسانید.
حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله در سال ششم هجری خسرو پرویز را به دین مقدّس اسلام دعوت کرد. وی از این موضوع سخت ناراحت شد و نامه آنجناب را پاره نمود و برای باذان، عامل خود در یمن، نوشت که نویسنده این نامه را نزد وی اعزام کند. باذان نیز دو نفر ایرانی را به نام بابویه و خسرو به مدینه فرستاد.
آن دو پیام خسرو پرویز را به آن جناب رسانیدند و این اوّلین ارتباط رسمی ایرانیان با حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله بوده است.
هنگامی که خبر احضار حضرت رسول به ایران، به مشرکین قریش رسید، بسیار خوشوقت شدند و گفتند دیگر برای محمّد خلاصی نخواهد بود زیرا ملک الملوک ایران خسرو پرویز با وی طرف شده و او را از بین خواهد برد.
نمایندگان باذان با حکمی که در دست داشتند در مدینه حضور پیغمبر رسیدند و منظور خود را در میان گذاشتند.
حضرت فرمود: فردا بیایید و جواب خود را دریافت کنید. روز بعد که خدمت آن جناب آمدند حضرت فرمود: شیرویه دیشب شکم پدرش خسرو پرویز را درید و او را هلاک ساخت.
سپس افزود: خداوند به من اطلاع داد که شاه شما کشته شد و مملکت شما بزودی به تصرف مسلمین درخواهد آمد. اینک شما به یمن بازگردید و به باذان بگویید اسلام اختیار کند؛ اگر مسلمان شد حکومت یمن همچنان با او خواهد بود. نبی اکرم صلی اللَّه علیه و آله به این دو نفر هدایایی مرحمت فرمود و آن دو نفر به یمن بازگشتند و جریان را به باذان گفتند.
باذان گفت: ما چند روزی درنگ می کنیم اگر این مطلب درست از کار درآمد معلوم است که وی پیغمبر است و از طرف خداوند سخن می گوید؛ آنگاه تصمیم خود را خواهیم گرفت.
چند روز بعد بر این قضیه گذشت که پیکی از تیسفون رسید و نامه از طرف شیرویه برای باذان آورد. باذان از جریان قضیه به طور رسمی مطلع شد و شیرویه علت کشتن پدرش را برای وی شرح داده بود. شیرویه نوشته بود که مردم یمن را به پشتیبانی وی دعوت کند و شخصی را که در حجاز مدعی نبوّت است آزاد بگذارد و موجبات ناراحتی او را فراهم نسازد.
باذان در این هنگام مسلمان شد و سپس گروهی از ایرانیان که آنها را ابناء و احرار می گفتند مسلمان شدند و اینان نخستین ایرانیانی هستند که وارد شریعت مقدّس اسلام گردیدند.
حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله باذان را همچنان بر حکومت یمن ابقاء کردند و وی از این تاریخ از طرف نبی اکرم بر یمن حکومت می کرد و به ترویج و تبلیغ اسلام پرداخت و مخالفین و معاندین را سر جای خود نشانید. باذان در حیات حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله درگذشت و فرزندش شهر بن باذان از طرف پیغمبر به حکومت منصوب شد. وی نیز همچنان روش پدر را تعقیب نمود و با دشمنان اسلام مبارزه می کرد.(22)

مبارزه ایرانیان با ارتداد

نبی اکرم صلی اللَّه علیه و آله پس از مراجعت از حجةالوداع، چند روزی از فرط خستگی مریض شده بستری گردیدند.
اسود عنسی از مرض پیغمبر اطلاع پیدا کرد و پنداشت که نبی اکرم صلی اللَّه علیه و آله از این ناخوشی رهایی پیدا نخواهد کرد. از این رو در یمن ادعای نبوت کرد و گروهی را دور خود جمع نمود. عده کثیری از اعراب یمن پیرامون وی را گرفتند.
ارتداد اسود عنسی، نخستین ارتدادی است که در اسلام پدید آمد.(23)عنسی با قبایلی از عرب که پیرامون وی را گرفته بودند به طرف صنعا حکومت می راند، خود را برای دفع اسود کذّاب که بر ضد اسلام قیام کرده بود آماده ساخت.
اسود با هفتصد سوار به جنگ شهر بن باذان آمد و بین این دو جنگ سختی در گرفت. شهر بن باذان در این جنگ کشته شد و این نخستین فرد ایرانی است که در راه اسلام به شهادت رسید.
اسود عنسی پس از کشتن وی با زن شهر بن باذان ازدواج کرد و بر همه یمن تا حضر موت، بحرین، احساء و بیابانهای نجد و طائف تسلط پیدا کرد و همه قبائل یمن را مطیع خود ساخت و فقط تنی چند از اعراب تسلیم او نشدند و به طرف مدینه منوره مراجعت نمودند.
پس از کشته شدن شهر بن باذان ریاست ایرانیان را فیروز و دادویه به عهده گرفتند. اینان همچنان در طریقه اسلام و متابعت از نبی اکرم صلی اللَّه علیه و آله ثابت کاندند و روش باذان و فرزندش شهر بن باذان را از دست ندادند.
در این بین جریان کشته شدن شهر بن باذان و حوادث یمن به اطلاع حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله رسید و مسلمانان مدینه متوجه شدند که جز ایرانیان و جماعتی از عرب سرزمین یمن مرتد شده پیرامون اسود کذّاب را گرفتند.(24)