حکایتها و هدایتها در آثار استاد شهید آیةالله مرتضی مطهری

نویسنده : محمّد جواد صاحبی

مکتب گرا باشید نه ملی گرا

در جنگ احد جوانی ایرانی در میان مسلمین بود، این جوان مسلمان ایرانی، پس از آنکه ضربتی به یکی از افراد دشمن وارد آورد، از روی غرور گفت:
این ضربت را از من تحویل بگیر که منم یکی از جوانان ایرانی.
پیغمبر اکرم صلی اللَّه علیه و آله احساس کرد که هم اکنون این سخن تعصبات دیگران را برخواهد انگیخت، فورا به آن حوان فرمود: چرانگفتی منم یک جوان انصاری؟
یعنی چرا به چیزی که به آیین و مسلک مربوط است افتخار نکردی و پای تفاخر قومی و نژادی را به میان کشیدی.(17)

نژادپرستی محکوم است

روزی سلمان فارسی در مسجد پیغمبر نشسته بود، عده ای از اکابر اصحاب نیز حاضر بودند، سخن از اصل و نسب به میان آمد، هر کسی درباره اصل و نسب خود چیزی می گفت و آن را بالا می برد، نوبت به سلمان رسید، به او گفتند:
تو از اصل و نسب خودت بگو، این مرد فرزانه تعلیم یافته و تربیت شده اسلامی به جای اینکه از اصل و نسب و افتخارات نژاد سخن به میان آورد، گفت:
انا سلمان بن عبداللَّه من نامم سلمان است و فرزند یکی از بندگان خدا هستم.
گمراه بودم و خداوند به وسیله محمّد صلی اللَّه علیه و آله مرا راهنمایی کرد. فقیر بودم، خداوند به وسیله محمّد صلی اللَّه علیه و آله مرا بی نیاز کرد. برده بودم، خداوند به وسیله محمّد مرا آزاد کرد.
این است اصل و نسب من، در این بین رسول خدا وارد شد و سلمان گزارش جریان را به عرض آن حضرت رساند.
رسول اکرم صلی اللَّه علیه و آله رو کرد به آن جماعت که همه از قریش بودند و فرمود: ای گروه قریش، خون یعنی چه؟ نژاد یعنی چه؟
نسب افتخارآمیز هر کس دین اوست. مردانگی هر کس، عبارت است از خلق و خوی و شخصیت او، اصل و ریشه هر کس عبارت است از عقل و فهم و ادراک، او چه ریشه و اصل نژادی بالاتر از عقل؟
یعنی به جای افتخار به استخوانهای پوسیده به دین و اخلاق و عقل و فهم و ادراک خود افتخار کنید.(18)
تاکیدات رسول اکرم صلی اللَّه علیه و آله درباره بی اساس بودن تعصبات قومی و نژادی، اثر عمیقی در قلوب مسلمانان بالاخص مسلمانان غیر عرب گذاشت. به همین دلیل همیشه مسلمانان اعم از عرب و غیر عرب اسلامن را اغز خود می دانستند نه بیگانه و و اجنبی، به همین جهت مظالم و تعصبات نژادی و تعصبات خلفای اموی نتوانست مسلمانان غیر عرب را به اسلام بدبین کند، همه می دانستند حساب اسلام از کارهای خلفا جداست و اعتراض آنها بر دستگاه خلافت همیشه بر این اساس بود که چرا مبه هوانین اسلامی عمل نمی شود.(19)

ملی گرایی خلاف اسلام است

علی(ع) در یک روز جمعه بر روی منبری آجری خطبه می خواند، اشعث بن قیس که از سرداران معروف عرب بود آمد و گفت: یاامیرالمؤمنین این سرخ رویان (یعنی ایرانیان) جلو روی تو بر ما خشم گرفته بود گفت: امروز من نشان خواهم داد که عرب چکاره است.
علی(ع) فرمود: این شکم گنده ها خودشان روزه ها در بستر نرم استراحت می کنند و آنها (موالی و ایرانیان) روزهای گرم به خاطر خدا فعالیّت می کنند. و آنگاه از من می خواهند که آنها را طرد کنم تا از ستمکاران باشم، قسم به خدایی که دانه را شکافت و آدمی را آفرید که از رسول خدا شنیدم فرمود:
به خدا همچنانکه در ابتدا شما ایرانیان را به خاطر اسلام با شمشیر خواهید زد، بعد ایرانیان شما را با شمشیر به خاطر اسلام خواهید زد.(20)