امیرمؤمنان علی (علیه السلام) از دیدگاه شخصیت های برجسته

نویسنده : سید حجت موسوی خوئی

پناه درماندگان و یتیمان

در زمان خلافت، بی حاجب و دربان همه کس را به حضور می پذیرفت و تنها و پیاده راه می رفت و در کوچه و بازار می گشت و مردم را به ملازمت تقوا امر و از تعدی به همدیگر باز می داشت و با مهربانی و فروتنی به درماندگان و بیوه زنان کمک می نمود و یتیمان بی پناه را در منزل خود نگه داشته، شخصا به حوایج زندگی آنان قیام می کرد و به تربیتشان می پرداخت.

دشمن جهل و نادانی

علی (علیه السلام) به علم و دانش ارزش خاصی قائل بود و به نشر معارف عنایت مخصوصی به خرج می داد و می فرمود:
هیچ دردی مانند نادانی نیست. در جنگ خونین جمل مشغول آراستن صف های لشکر خود بود که عربی پیش آمده معنای توحید را پرسید، مردم از هر سو به مرد عرب تاخته پرخاش کردند که این چنین ساعتی نه وقت این گونه سوال و بحث است. آن حضرت مردم را از اعرابی دور کرد و فرمود: ما با مردم برای زنده کردن همین حقایق می جنگیم؛ آن گاه اعرابی را پیش طلبید و در حالی که به آراستن صف ها می پرداخت با بیانی جذاب مساله را برای وی تشریح نمود.
نظیر این قضیه را که حکایت از انضباط دینی و نیروی خدائی شگفت آور آن حضرت می کند در جنگ صفین نیز نقل کرده اند: در حالی که لشکر مانند دو دریای خروشان به هم ریخته و سیل خون از هر سو جاری بود به یکی از سربازان خود رسیده آبی برای نوشیدن خواست. سرباز نامبرده کاسه ای چوبین در آورد و پر از آب کرده تقدیم داشت. آن حضرت در کاسه ترکی مشاهده نموده فرمود: در اسلام نوشیدن آب در چنین ظرفی مکروه است سرباز عرض کرد: در چنین حالی که در زیر باران تیر و برق هزاران شمشیر ایستاده ایم مجالی برای این دقت نیست. پاسخی که شنید خلاصه اش این بود که ما برای اجرای همین مقرارت دینی می جنگیم، و مقررات بزرگ و کوچک ندارد.

مبتکر قواعد زبان عربی و دقایق علمی

علی (علیه السلام) نخسیتن کسی است که پس از پیغمبر صلی الله علیه و آله در حقایق علمی به طرز تفکر فلسفی، یعنی استدلال آزاد سخن گفت و اصطلاحات علمی زیادی وضع کرد و برای حفظ قرآن کریم از غلط و تحریف، قواعد دستور زبان عربی (علم نحو) را وضع و تنظیم نمود.
دقایق علمی و معارف الهی و مسائل اخلاقی و اجتماعی و سیاسی و حتی ریاضی که در سخنرانی ها و نامه ها و سایر بیانات شیوای آن حضرت به دست ما رسیده، حیرت آور است.
آری علی (علیه السلام) به شهادت سخنرانی ها و نامه ها و کلمات قصار و بیانات درربار که از وی به یادگار مانده در میان مسلمانان آشناترین فردی است به مقاصد عالیه قرآن که معارف اعتقادی و علمی اسلام را به نحوی که شاید و باید دریافته است و صحت حدیث شریف نبوی که فرمود: انا مدینه العلم و علی بابها را به ثبوت رسانیده و این علم را با عمل توام داشته است.
کوتاه سخن آن که شخصیت برجسته آن حضرت به وصف نمی گنجد و فضایل بی پایان وی از شماره بیرون است و هرگز تاریخ، شخصیتی را به یادگار ندارد که به اندازه وی افکار دانشمندان و انظار متفکران جهان را به خود جلب کرده باشد(32).