امیرمؤمنان علی (علیه السلام) از دیدگاه شخصیت های برجسته

نویسنده : سید حجت موسوی خوئی

مقدمه

الحمدالله رب العالمین و الصلوه و السلام علی خیر خلقه محمد صلی الله علیه و آله و آله الطاهرین لا سیما بقیه الله فی الأرضین و لعنه الله علی أعدائم أجمعین الی یوم الدین
ای پسر تو بی نشانی از علی - عین ولام و یا بدانی از علی (علیه السلام)(1)
امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) از کلمات تامه الهی است که زبان ها و قلم ها در وصف او ناتوانند چگونه می توان اقیانوسی را با پیمانه پیمود و پرنده اندیشه هر قدر بلند پرواز باشد نمی تواند نهایت او را در یابد و از درک او فرو ماند، امیرمومنان (علیه السلام) بزرگترین شخصیت بعد از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله است که به اقرار شیعه و سنی، وصی آن حضرت بود که به امیرالمؤمنین ملقب شد.
علی (علیه السلام) جامع اضداد است که معمولا هر یک از بزرگان دانش، به بعدی از ابعاد شخصیتی آن حضرت پرداخته اند گروهی از منظر عرفانی به تماشای والایی ها و شکوه معنوی آن جناب نشسته اند، برخی از منظر ادبی نگریسته اند، بعضی در آینه سیاست و حکومت به کاوش در شخصیت پسر ابی طالب (علیه السلام) همت گماشته اند؛ و... اما با وجود همه این - تلاش ها که در جای خود در خور ستایش است - هیچ یک از این ها، آن حضرت را به طور کامل نمی شناساند.
البته درک امیرالمؤمنین (علیه السلام) جز از خدا و رسول و ائمه معصومین (علیه السلام) ساخته نیست و دیگران هر یک به فراخور استعداد و ظرفیت، بهره ای از شناخت دارند.
گرد آورنده، از اوان جوانی و تحصیلات حوزوی، به منبر می رفتم و در این مسیر، والد ارجمند و بزرگوار جناب حجه الاسلام و المسلمین حاج سید کاظم موسوی خوئی دام ظله، که از وعاظ و مدرسان حوزه عملیه تهران هستند توصیه فرمودند: در سخنرانی تا زمانی که به حد تشخیص نرسیده ای از خودت چیزی در مورد دین امامان معصوم (علیه السلام) نگو، بلکه از سخنان علما و بزرگان استفاده کن.
از این رو کوشیدم در تبلیغ از خرمن سخنان هر بزرگی خوشه ای بر چینم و از تحلیل ها و جملات جدید و زیبای آنان در منبر بهره ببرم و تمام آنها را در دفتری یاد داشت می کردم.
البته استفاده از سخن بزرگان فواید زیادی دارد از جمله: اولا، به منبر و سخن، اعتبار و ارج خاص می بخشد، ثانیا به تدریج قدرت تحلیل و درک شخص را بالا می برد.
به هر روی، اکنون بعد از سال ها یاد داشت برداری، احساس می کنم این مطالب می تواند برای دیگران به ویژه اهل منبر نیز مفید باشد.
در پایان چند نکته را به خوانندگان یادآور می شوم:
1. در چینش مطالب کوشیده ام تناسب مباحث رعایت شود از این رو ترتیب خاصی برای ذکر اسامی بزرگان رعایت نشده است؛
2. در مطالب منقول جز در موارد بسیار اندک دخل و تصرفی نکرده ام.
3. در پایان هر نقل قول، در سمت چپ نوشته، نام نویسنده آمده است.
امیدوارم خداوند به همه ما توفیق خدمت به اسلام و تشیع عنایت فرماید.
حوزه علمیه قم
جوار کریمه اهل بیت فاطمه معصومه (علیها السلام)
سید حجت موسوی خوئی
عید سعید غدیر خم 1423 هق 1381 ش.

علی (علیه السلام) از نگاه پیامبر صلی الله علیه و آله

رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
ان الله جعل لأخی علیا فضائل لا تحصی کثره؛ فمن ذکر فضیله من فضائله مقرا بها غفرالله له ما تقدم. ذنبه و ما تاخر؛ و من کتب فضیله من فضائله لم تزل الملائکه تستغفر له ما بقی لذلک المکتوب رسم؛ و من استمع الی فضیله من فضائله غفر الله ذنوبه التی اکتسبها بالاستماع، و من نظر الی کتاب من فضائله غفرالله له ذنوبه التی اکتسبها بالنظر؛
خداوند برای برادرم علی فضائلی قرار داده که از شمارش بیرون است؛ هر کس یکی از فضائل او را بیان کند و بدان معترف باشد خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می بخشد، و هر کس فضیلتی از فضایل او را بنویسد، تا وقتی که از آن نوشته اثری باقی است، فرشته ها برایش طلب آمرزش می کنند، و هر کس به فضایل علی گوش سپارد، خداوند گناهانی را که به وسیله گوش مرتکب شده است عفو می کند، هر کس به نوشته ای که در فضیلت علی است نگاه کند، گناهانی که به وسیله چشم انجام داده است مورد آمرزش قرار خواهد گرفت(2)

بخش اول: علی (علیه السلام) از دیدگاه شخصیت های برجسته شیعی