فهرست کتاب


فضه همراز زهرا علیهاالسلام

محمد عابدی میانجی‏

1- علی بن ابی طالب علیه السلام:

فضه از زمان ورود به مدینه و حضور در خدمت فاطمه زهرا علیهاالسلام توفیق حضور در محضر امیرمؤمنان علیه السلام را نیز یافت و ارتباط ولایی بین فضه و این خاندان باعث شد خاطراتی از فضه توسط علی علیه السلام برای آیندگان باقی بماند. موضوع تقسیم کار فضه با فاطمه زهرا علیهاالسلام، آوردن هیزم و استجابت دعای فضه نمونه ای از آن روایات است. متن یکی از این روایات بدین صورت است.
روی عن الصادق علیه السلام عن آبائه عن علی علیه السلام قال: ان رسول الله صلی الله علیه و آله اخدم فاطمة ابنته جاریة اسمها فضه النوبیة و کان تشاطرها الحدمة، فعلمها رسول الله صلی الله علیه و آله دعاء تدعوا به فقالت لها فاطمة علیهاالسلام تعجین او تخبزین؟ فقالت: بل اعجن یا سیدتی و احتطب فذهبت و احتطبت و بیدها حزمة واردات حملها فعجزت فدعت بالدعاء الذی علما صلی الله علیه و آله و هو یا واحد لیس کمثله احد تمیت کل احد و تفنی کل احد و انت علی عرشک واحد و لا تأخذه سنة و لا نوم فجاء اعرابی کانه من ازد شنوءة فحمل الحزمة الی باب فاطمه علیهاالسلام(139)
از امام صادق علیه السلام به نقل از علی علیه السلام روایت شده است که: رسول خدا صلی الله علیه و آله برای دخترش فاطمه علیهاالسلام خدمتکاری را استخدام کرد که فضه نوبیه نام داشت و در خدمات با او همکاری می کرد. پیامبر دعایی به وی یاد داد که با آن دعا می کرد.
فاطمه علیهاالسلام از او پرسید: آیا خمیر درست می کنی یا نان می پزی؟ گفت خمیر درست می کنم ای بانوی من و هیزم می آوردم.
او رفت و با دستش هیزم جمع کرد. وقتی خواست بیاورد، نتوانست. پس با آن دعایی که پیامبر یاد داده بود، دعا کرد و آن دعا آن بود ای یگانه ای که کسی مانندش نیست، همه می میرند و فانی می شوند و تو بر عرش خود یگانه ای و چرت و خواب او را نمی گیرد.
پس مردی بادیه نشین که از قبیله ازدشنوء بود آمد و هیزم ها را به خانه فاطمه علیهاالسلام حمل کرد.

2- امام صادق علیه السلام

امام جعفر علیه السلام که به مقتضای روزگار خویش، محفل علمی بزرگی تشکیل داده و تشنگان زلال کوثر را از معارف آسمانی خود، سیراب می ساخت، نیز به مناسبت های گوناگون سرگذشت هایی از فضه را برای دوستداران حقیقت بیان می فرمود: خبر مربوط به اطلاع تعداد معدودی از جمله فضه از خوابی که فاطمه زهرا دیده بود، قضیه برخورد علمی فضه با خلیفه، روزه سه روزه و دعای علی علیه السلام از این قبیل سرگذشت های پاک بانوی نوبه است که امام صادق علیه السلام نقل کرده است. متن خبر برخورد علمی وی با خلیفه به این صورت است.
1- روی عن الصادق علیه السلام انه قال کان لفاطمة جاریة یقال لها فضه، فصارت من بعدها لعلی علیه السلام، فزوجها من ابی ثعلبه الحبشی، فاولدها ابناً، ثم مات ابو ثعلبة. و تزوجها من بعده ابوملیک، ثم توفی ابنها من ابی ثعلبه فامتنعت من ابی ملیک ان یقربها، فاشتکاها الی عمر و ذالک فی ایامه. فقال لها عمر: ما یشتکی منک ابومالک یا فضه؟
فقالت: انت تحکم فی ذالک و ما یخفی علیک. قال عمر: ما اجد لک رخصة قالت: یا ابا حفص ذهب بک المذاهب ان ابنی من غیره مات فاردت ان استبری ء نفسی بحیضة فاذا انا حضت علمت ان ابنی مات و لا اخ له و ان کنت حاملاً کان الولد فی بطنی اخوه فقال عمر: شعرة من آل ابی طالب افقه من عدی. (140)
و متن خبر مربوط به رویای فاطمه زهرا علیهاالسلام چنین است:
2- قال ابو عبدالله علیه السلام: قال امیرالمؤمنین علیه السلام: فلما انتبهت من مرقدها صاحت بی فاتیتها فقلت لها: ما تشتکین؟ فخبر تنی بخبر الرؤیا ثم اخذت علی عهد الله و رسوله انها اذا توفت لا اعلم احداً الا ام سلمة زوج رسول الله و ام ایمن و فضه و من الرجال ابنیها و عبدالله بن عباس و سلمان الفارسی و عمار بن یاسر و المقداد و ابوذر و حذیفة.(141)
امام صادق علیه السلام فرمود: علی علیه السلام فرمود: وقتی از مرقدش برخاست مرا صدا زد. به نزدش رفتم و گفتم از چه رنجوری؟
او مرا از خوابی که دیده بود آگاه کرد. آن گاه که از من به خدا و رسولش تعهد گرفت که لحظه وفاتش کسی جز ام سلمه همسر رسول خدا، ام ایمن، فضه، و از مردان دو فرزندش و عبدالله بن عباس و سلمان فارسی و عمار یاسر و مقداد و ابوذر و خدیفه، را آگاه نسازم.

3- سوید بن غفله (غفلة)

سوید بن غفلة بن عوسجة بن عامر فقیه، عابد و عظیم القدر بود، وی شهید فتح یرموک و متوفی 80 تا 82، ه.ق. است.
ابو اسحاق خیثمة بن عبدالرحمن، ابراهیم نخعی، شعبی، سلمة بن کهیل، ابراهیم بن عبدالاعلی، نعیم ابن هند، عبد بن ابی لبابه و عبد العزیز بن رفیع و میسرة ابوصالح... از وی روایت نقل می کنند.
شیخ در رجال خود، سوید بن غفله را از یاران امام علی علیه السلام و امام حسن مجتبی علیه السلام می داند.
همچنین در رجال برقی با چهره ای دیگر از وی روبرو هستیم. برخی او را از اولیای امیرمؤمنان علیه السلام می دانند. وی در اسناد تفسیر قمی واقع شده است و فضل بن شاذان و... به وی اعتماد کرده اند.(142) از این روی او بارها به خدمت علی علیه السلام شرفیاب می شد.
دخلت علی علی بن ابی طالب علیه السلام العصر فوجدته حالساً بین یدیه صحیفة فیها لبن حازر اجد ریحه من شدة حموضته و فی یده رغیف اری قشار الشعیر فی وجهه و هو یکسر بیده احیاناً فاذا غلب کسره برکبته و طرحه فیه، فقال: ادن فاصب من طعامنا هذا، فقلت: انی صائم فقال: سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله یقول: من منعه الصوم من طعام یشتهیه کان حقاً علی الله ان یطعمه من طعام الجنة و یسقیه من شرابها، قال: فقلت لجاریته و هی قائمة بقریب منه: ویحک یا فضه الا تتقین الله هذا الشیخ؟ الا تنخلون له طعاماً مما اری فیه من النخالة؟
فقالت: لقد تقدم الینا ان لاننخل له طعاماً قال: ما قلت لها فاخبرته فقال: بابی و امی من لم ینخل له طعام و لم یشبع من خبز البر ثلاثة ایام حتی قبضه الله.(143)