فهرست کتاب


فضه همراز زهرا علیهاالسلام

محمد عابدی میانجی‏

روایات و راویان

ستاره فروزان نوبه که نام درخشان خود (فضه) را از رسول خدا گرفت، همنشین و همدم حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام بود. میزان این علاقه و همراهی تا آنجا گسترش یافت که او باب(135) فاطمه زهرا علیهاالسلام شد و به این ترتیب ارتباط بانوان دیگر با فاطمه علیهاالسلام از طریق وی صورت می پذیرفت. مجموعه بانوانی که از حضرت فاطمه علیهاالسلام روایت نقل کرده اند عبارتند از: اسماء بنت عمیس، زینب کبری دختر امام علی علیه السلام سلمی آزاد شده رسول خدا صلی الله علیه و آله ام سلمه هند دختر ابی امیه و همسر رسول خدا صلی الله علیه و آله، ام کلثوم دختر امام علی علیه السلام زینب دختر ابی رافع و فضه نوبیه.(136)
فضه نوبیه با اینکه مدتی طولانی از مکتب رسول خدا صلی الله علیه و آله، حضرت زهرا علیهاالسلام امام حسن، امام حسین و حضرت زینب علیهاالسلام استفاده برد و شاید بخشی از امامت سجاد علیه السلام را نیز درک کرد، ولی در کتب رجالی و روایی از راویان به شما نیامده است. برخی به مقام روایی وی اشاره کرده اند که ابن شهر آشوب و شیخ مفید از آن جمله اند.(137)
علامه شوشتری در کتاب خصائص الحسینیه به مقام محدثه بودن فضه اشاره کرده است و اما برخی از راویان عبارتند از:(138)

1- علی بن ابی طالب علیه السلام:

فضه از زمان ورود به مدینه و حضور در خدمت فاطمه زهرا علیهاالسلام توفیق حضور در محضر امیرمؤمنان علیه السلام را نیز یافت و ارتباط ولایی بین فضه و این خاندان باعث شد خاطراتی از فضه توسط علی علیه السلام برای آیندگان باقی بماند. موضوع تقسیم کار فضه با فاطمه زهرا علیهاالسلام، آوردن هیزم و استجابت دعای فضه نمونه ای از آن روایات است. متن یکی از این روایات بدین صورت است.
روی عن الصادق علیه السلام عن آبائه عن علی علیه السلام قال: ان رسول الله صلی الله علیه و آله اخدم فاطمة ابنته جاریة اسمها فضه النوبیة و کان تشاطرها الحدمة، فعلمها رسول الله صلی الله علیه و آله دعاء تدعوا به فقالت لها فاطمة علیهاالسلام تعجین او تخبزین؟ فقالت: بل اعجن یا سیدتی و احتطب فذهبت و احتطبت و بیدها حزمة واردات حملها فعجزت فدعت بالدعاء الذی علما صلی الله علیه و آله و هو یا واحد لیس کمثله احد تمیت کل احد و تفنی کل احد و انت علی عرشک واحد و لا تأخذه سنة و لا نوم فجاء اعرابی کانه من ازد شنوءة فحمل الحزمة الی باب فاطمه علیهاالسلام(139)
از امام صادق علیه السلام به نقل از علی علیه السلام روایت شده است که: رسول خدا صلی الله علیه و آله برای دخترش فاطمه علیهاالسلام خدمتکاری را استخدام کرد که فضه نوبیه نام داشت و در خدمات با او همکاری می کرد. پیامبر دعایی به وی یاد داد که با آن دعا می کرد.
فاطمه علیهاالسلام از او پرسید: آیا خمیر درست می کنی یا نان می پزی؟ گفت خمیر درست می کنم ای بانوی من و هیزم می آوردم.
او رفت و با دستش هیزم جمع کرد. وقتی خواست بیاورد، نتوانست. پس با آن دعایی که پیامبر یاد داده بود، دعا کرد و آن دعا آن بود ای یگانه ای که کسی مانندش نیست، همه می میرند و فانی می شوند و تو بر عرش خود یگانه ای و چرت و خواب او را نمی گیرد.
پس مردی بادیه نشین که از قبیله ازدشنوء بود آمد و هیزم ها را به خانه فاطمه علیهاالسلام حمل کرد.

2- امام صادق علیه السلام

امام جعفر علیه السلام که به مقتضای روزگار خویش، محفل علمی بزرگی تشکیل داده و تشنگان زلال کوثر را از معارف آسمانی خود، سیراب می ساخت، نیز به مناسبت های گوناگون سرگذشت هایی از فضه را برای دوستداران حقیقت بیان می فرمود: خبر مربوط به اطلاع تعداد معدودی از جمله فضه از خوابی که فاطمه زهرا دیده بود، قضیه برخورد علمی فضه با خلیفه، روزه سه روزه و دعای علی علیه السلام از این قبیل سرگذشت های پاک بانوی نوبه است که امام صادق علیه السلام نقل کرده است. متن خبر برخورد علمی وی با خلیفه به این صورت است.
1- روی عن الصادق علیه السلام انه قال کان لفاطمة جاریة یقال لها فضه، فصارت من بعدها لعلی علیه السلام، فزوجها من ابی ثعلبه الحبشی، فاولدها ابناً، ثم مات ابو ثعلبة. و تزوجها من بعده ابوملیک، ثم توفی ابنها من ابی ثعلبه فامتنعت من ابی ملیک ان یقربها، فاشتکاها الی عمر و ذالک فی ایامه. فقال لها عمر: ما یشتکی منک ابومالک یا فضه؟
فقالت: انت تحکم فی ذالک و ما یخفی علیک. قال عمر: ما اجد لک رخصة قالت: یا ابا حفص ذهب بک المذاهب ان ابنی من غیره مات فاردت ان استبری ء نفسی بحیضة فاذا انا حضت علمت ان ابنی مات و لا اخ له و ان کنت حاملاً کان الولد فی بطنی اخوه فقال عمر: شعرة من آل ابی طالب افقه من عدی. (140)
و متن خبر مربوط به رویای فاطمه زهرا علیهاالسلام چنین است:
2- قال ابو عبدالله علیه السلام: قال امیرالمؤمنین علیه السلام: فلما انتبهت من مرقدها صاحت بی فاتیتها فقلت لها: ما تشتکین؟ فخبر تنی بخبر الرؤیا ثم اخذت علی عهد الله و رسوله انها اذا توفت لا اعلم احداً الا ام سلمة زوج رسول الله و ام ایمن و فضه و من الرجال ابنیها و عبدالله بن عباس و سلمان الفارسی و عمار بن یاسر و المقداد و ابوذر و حذیفة.(141)
امام صادق علیه السلام فرمود: علی علیه السلام فرمود: وقتی از مرقدش برخاست مرا صدا زد. به نزدش رفتم و گفتم از چه رنجوری؟
او مرا از خوابی که دیده بود آگاه کرد. آن گاه که از من به خدا و رسولش تعهد گرفت که لحظه وفاتش کسی جز ام سلمه همسر رسول خدا، ام ایمن، فضه، و از مردان دو فرزندش و عبدالله بن عباس و سلمان فارسی و عمار یاسر و مقداد و ابوذر و خدیفه، را آگاه نسازم.