فهرست کتاب


فضه همراز زهرا علیهاالسلام

محمد عابدی میانجی‏

همراه زینب علیهاالسلام

فضه در تمام مراحل اسارت، همگام با زینب علیهاالسلام سختی ها را به جان خرید. وقتی یزید، اهل بیت علیه السلام را از شام به مدینه برگرداند، وی همراه زینب علیهاالسلام بود و در سفر دوم حضرت زینب علیهاالسلام در سال 62 ه.ق. نیز به شام رفت.(128) و باقی عمر خود را در این شهر گذراند. به نظر می رسد، فضه مدتی نه چندان طولانی بعد از واقعه عاشورا و وفات حضرت زینب علیهاالسلام زنده ماند. اما برخی نظریه های دیگری را مطرح می کنند. یکی از محققان می نویسند: بیست سال بعد از واقعه کربلا زنده بود و جز به قرآن تکلم نکرد. اگر فضه ده سال به خانه فاطمه علیهاالسلام آمده باشد و بیست سال پس از واقعه کربلا درگذشته باشد، باید سن او نود سال بوده و تولدش در حدود طلوع بعثت رخ داده باشد.(129)
اینکه فضه بیست سال بعد از واقعه کربلا زنده مانده، دلیلی ندارد. شاید او این مدت را از متن واقعه معروف حفظ قرآن فضه برگرفته است که فرزندانش می گوید: مادمان بیست سال است با قرآن سخن می گوید: اما باید دانست، این رویداد، احتمالاً به دوران بعد از شهادت حضرت فاطمه علیهاالسلام مربوط می شود نه دوران بعد از واقعه کربلا با این حال می توان عمر فضه را در هنگام رحلت بین 70 تا 80 سال دانست.(130)

بخش ششم: افول ستاره ی نوبه

رحلت فضه و مرقد او

فروغ ستاره ی درخشان دیار نوبه - سرانجام بعد از دهها سال همراهی با اهل بیت علیه السلام - رو به افول نهاد و به سرای باقی شتافت. پیکر فضه را بعد از وفات در قبرستان باب الصغیر دمشق به خاک سپردند.(131) مرقد فضه کمی بالاتر از قبر عبدالله فرزند امام صادق علیه السلام (در حدود صد متری سمت چپ) و در انتهای قبرستان قرار گرفته است. اتاقی که فضه در آن به خاک سپرده شد، گنبدی سبزرنگ و کوچک داشت و دیوارهایش نیز از سنگ سیاه بود. روی سنگ قبرش محفظه ای چوبی قرار داشت که با پارچه ای سبز پوشیده بود.(132)
محدث قمی به نقل از یاقوت حموی در معجم البلدان می نویسد: در سمت قبله باب الصغیر، قبر بلال بن حمامة و کعب بن احبار و سه تن از همسران پیامبر و قبر فضه کنیز فاطمه علیهاالسلام و ابن درداء و ام الدرداء و فضالة بن عبید و سهل بن حنظله و... است.
علامه محقق سابقی معتقد است که: همه مورخان در این که جناب فضه در باب الصغیر مدفون است، اتفاق دارند، و حتی دو نفر در این باره اختلاف نکرده اند.(133)
بر این اساس، قبر فضه مورد توجه اولیای خدا و مردم قرار گرفت و اولین زائر قبر او، سید نفیسه، همسر اسحاق، فرزند امام صادق علیه السلام بود که در سال 193 ه ق. به زیارت قبر حضرت زینب علیهاالسلام رفته بود و قبر فضه را نیز زیارت کرد.(134)