داستانهای ما جلد دوم

علی دوانی

ایمان و شهامت

حجاج بن یوسف یکی از ستمگران خونخوار روزگار است حجاج مدت بیست سال از طرف خلفای بنی امیه با کمال استبداد، در شهر کوفه، بر عراق و ایران حکومت می کرد. این مرد سنگدل تشنه خون مخالفین خود بود، به طوری که از ریختن خون مردم بی گناه خودداری نمی کرد.
بهترین اوقات او لحظه ای بود که محکومی را جلو چشمش به فجیع ترین وضعی به قتل رسانند و او از مشاهده جان دادن و پا زدن آن بیچاره لذت ببرد!
حجاج گذشته از مردم بسیاری که در جنگها کشته بود، صد و بیست هزار نفر را در مواقع عادی به قتل رسانید. بعد از مرگش پنجاه هزار نفر مرد و سی هزار زن را در زندان او یافتند که شانزده هزار نفر آنها برهنه و عریان بودند!
زندان او محوطه وسیع و بی ثقفی بود که اطراف آن را دیوار کشیده بودند. هر گاه یکی از زندانیان می خواست از گرمای کشنده به سایه دیوار پناه ببرد، نگهبانان سنگدل با سنگ و آجر او را از آنجا می راندند، تا همچنان در آفتاب سوزان به سر برد و زجر بکشد.
غذای این زندانیان تیره بخت، نانی بود که از آرد جو و نمک و کمی خاکستر پخته بودند، و این خود یک نوع شکنجه بود. وضع عمومی زندان به قدری طاقت فرسا بود که در اندک زمانی چهره زندانی را دگرگون می ساخت!
شعبی دانشمند معروف اهل تسنن می گوید: اگر تمام امتها، افراد فرومایه و فاسق خود را در روز رستخیر بیرون آورند و ما هم حجاج را مقابل آنها قرار دهیم، در رذالت و پستی بر همه آنها برتری خواهد یافت!
حجاج از دشمنان سرسخت امیرالمؤمنین علی علیه السلام و شیعیان آن حضرت بود. به همین جهت گروه بی شماری از شیعیان را به قتل رسانید. و مخصوصاً هر جا به یکی از رجال بزرگ و رؤسای نامی شیعه دست می یافت، با وضعی دردناک شهید می کرد.
از جمله کمیل بن زیاد نخعی، و قنبر غلام امیر مؤمنان، و سعید بن جبیر را می توان نام برد که هر سه از مردان بزرگ اسلام و شیعه بودند.
سعید بن جبیر از بزرگان تابعین یعنی طبقه بعد از اصحاب پیغمبر (ص) و شاگرد عالیقدر عبدالله عباس صحابی معروف بود.
سعید در فقه و تفسیر قرآن و سایر فنون دینی مهارت تمام داشت، و از خواص امام چهارم حضرت علی بن الحسین به شمار می رفت، و یکی از پنج نفری بود که در آن روزگار تاریک، در ارادت به آن حضرت ثابت ماندند.
ایمان قوی و روح بزرگ و استقامت او در دوستی خاندان پیغمبر و شخص امیر مؤمنان علیه السلام ضرب المثل بود. امام ششم فرمود: علت شهادت سعید بن جبیر این بود که به امام چهارم ارادت می ورزید.
چون حجاج از راز عقیده وی آگاه گشت، به جاسوسان خود دستور داد او را تعقیب کنند و دستگیر نموده نزد وی ببرند. سعید هم به اصفهان رفت و در آنجا پنهان شد.
حجاج که از وجود سعید در اصفهان اطلاع یافته بود، به حکمران اصفهان نوشت: سعید را گرفته و نزد وی بفرستد. حکمران اصفهان پاس احترام سعید را نگاهداشت و به وی پیغام داد هر چه زودتر اصفهان را ترک گوید، و در جای امنی پنهان گردد.
سعید از اصفهان به حوالی قم و سپس به آذربایجان رفت و مدتی در آن نواحی می زیست، ولی چون توقف طولانی در آن محیط دور افتاده، او را اندوهگین ساخت، ناگزیر به عراق آمد و در لشکر عبدالرحمان بن محمد بن اشعث که بر ضد حجاج قیام کرده بود، شرکت جست.
چون عبدالرحمان شکست خورد، سعید به مکه معظمه شتافت و با جمعی که مانند او از بیم حجاج متواری شده بودند، به طور ناشناس در جوار خانه خدا اقامت گزیدند.
در آن ایام خالد بن عبدالله قصری که مردی بی رحم و بداندیش بود، از طرف خلیفه ولید بن عبدالملک مروان به حکومت مکه منصوب گشت. بعد از آنکه خالد در مکه استقرار یافت، ولید به وی نوشت: مردان نامی عراق را که در مکه پنهان شده اند، دستگیری کن و نزد حجاج بفرست.
حاکم مکه سعید را گرفت و به زنجیر کشید و به کوفه فرستاد. سعید را با همان هیئت وارد کوفه نمودند و به درخواست او به خانه اش بردند.
با ورود وی تمام قاریان قرآن و دانشمندان کوفه به ملاقاتش شتافتند. سعید هم از فرصت استفاده نمود، و در حالیکه تبسم بر لب داشت، شروع به نقل حدیث پیغمبر (ص) کرد.
آنگاه او را به شهر واسط واقع در نزدیکی بغداد که آن موقع همه جا در جستجوی وی بودند، سخت برآشفت و پرسید:
ها! نامت چیست؟
سعید گفت: نامم سعید بن جبیر است.
حجاج: نه! تو شقی بن کسیری(16)
سعید: مادرم بهتر می دانست که مرا سعید نامید!
حجاج: تو و مادرت هر دو شقی هستید.
سعید: تنها ذات پاک خداوند عالم به غیب است.
حجاج: من تو را در همین دنیا به آتش دوزخ می افکنم.
سعید: اگر می دانستم این کار به دست تو است، تو را خدا می دانستم!
حجاج: عقیده تو درباره محمد چیست؟
سعید: محمد (ص) پیغمبر رحمت است.
حجاج: علی را چگونه مردی می دانی؟ آیا در بهشت است یا دوزخ؟!
سعید: اگر می توانستم به بهشت یا دوزخ بروم قادر بودم بدانم چه کسی در بهشت و کی در جهنم است.
حجاج: درباره ابوبکر و عمر و عثمان چه می گویی؟
سعید: به آنها چه کار داری؟ مگر تو وکیل آنها هستی؟
حجاج: کدام یک نزد خداوند پسندیده ترند، علی یا آنها؟
سعید: این را کسی می داند که از مافی الضمیر آنها آگاه است.
حجاج: نمی خواهی راستش را به من بگویی؟.
سعید: نمی خواهم به تو دروغ بگویم.
حجاج: چرا نمی خندی؟
سعید: کسی که از خاک آفریده شده و می داند خاک هم در آتش می سوزد، چرا بخندد!
حجاج: پس چرا ما می خندیم؟
سعید: برای این است که دلهای شما باهم صاف نیست.
حجاج: این را بدان که در هر حال من تو را خواهم کشت.
سعید: در این صورت من سعادتمند خواهم بود، چنانکه مادرم نیز مرا سعید نامیده است!
حجاج: می خواهی تو را چگونه به قتل رسانم؟
سعید: ای بدبخت! تو خود باید طرز آن را انتخاب کنی، به خدا هر طور امروز مرا بکشی فردای قیامت به همان گونه کیفر می بینی!
حجاج: می خواهی تو را عفو کنم؟
سعید: اگر این عفو و بخشودگی از جانب خداست، می خواهم، ولی از تو نمی خواهم!
حجاج جلاد را خواست و دستور داد که طبق معمول سعید را نیز در جلویش سر ببرند!
جلاد دستهای سعید را از پشت بست و چون خواست او را گردن بزند، سعید این آیه قرآن را تلاوت نمود: انی وجهت وجهی للذی فطر السموات و الارض حنیفاً و ما انا من المشرکین (17) من روی خود را به سوی کسی گردانیدم که آسمانها و زمین را آفرید، من به او ایمان دارم و از مشرکان نیستم.
حجاج گفت: روی او را از سمت قبله به جانب دیگر بگردانید، وقتی برگردانیدند، سعید گفت: اینما تولوا فثم وجه الله (18) هر جا روی بگردانید باز به سوی خداست!
حجاج گفت: او را به رو بخوابانید، همینکه سعید را به رو خوابانیدند گفت: منها خلقناکم و فیها نعیدکم و منها نخرجکم تارة اخری (19) شما را از خاک آفریدیم و به خاک باز می گردانیم و بار دیگر از خاک بیرون می آوریم.
حجاج گفت: معطل نشوید، زودتر او را بکشید. سعید که دم واپسین خود را احساس کرد گفت: اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً عبده و رسوله. سپس گفت: خداوندا! به حجاج مهلت مده که بعد از من کسی را به قتل رساند. با این سخن سر آن مرد بزرگ و باایمان را از تن جدا کردند.
سعید در آن موقع 49 سال داشت. بعد از شهادت سعید، حال حجاج دگرگون شد و دچار اختلال حواس گردید. پانزده شب بیشتر زنده نبود و در این مدت فرصت نیافت کسی را بکشد.
چون به خواب می رفت، می دید سعید با حالی خشمگین به وی حمله می کند و می گوید: ای دشمن خدا! گناه من چه بود؟ چرا مرا کشتی؟
حجاج هنگام مرگ به سختی جان داد. گاهی بی هوش می شد و زمانی به هوش می آمد، و پی در پی می گفت: مرا با سعید بن جبیر چه کار بود؟!(20)

انتقام

هند دختر نعمان یکی از زیباترین زنان عرب بود. وقتی اوصاف زیبائی او به اطلاع حجاج بن یوسف رسید، از وی خواستگاری نمود، و با صرف اموال بسیاری او را به همسری خود درآورد.
هنگام عقد، حجاج تعهد نمود که علاوه بر مهریه، دویست هزار درهم نیز به وی بدهد.
هند بعد از ازدواج، به اتفاق حجاج به معره شهر پدرش واقع در سوریه رفت و مدتی طولانی در آنجا به بردند. هنگامی که حجاج از طرف عبدالملک مروان به حکومت عراقین یعنی عراق و ایران آن روز که جمعاً یک ایالت امپراطوری او را تشکیل می داد، منصوب شد، هند نیز با حجاج به عراق رفت و در آنجا زندگی خود ادامه دادند.
هند از این وصلت ناراضی بود و از زندگی با حجاج رنج می برد ولی آن را پنهان می داشت و سخنی بر لب نمی آورد.
روزی حجاج غفلتاً وارد خانه شد و دید که هند خود را در آئینه تماشا می کند. حجاج در گوشه ای ایستاد، و به طوری که هند او را نبیند حرکتش را زیر نظر گرفت، و گوش داد ببیند چه می گوید.
هند در حالیکه رخسار زیبا و اندام دلربای خود را در آئینه می نگریست، اشعاری بدین مضمون زیر لب زمزمه می کرد:
- هند یک زن شایسته عرب و از دودمان دلاورانست، ولی افسوس که با قاطری جفت شده است.
- پس اگر انسانی بزاید، آفرین بر او!
و چنانچه قاطری زائید، آنرا از قاطر آورده است، و جای تعجب هم نیست
حجاج از شنیدن سخنان نیشدار هند سخت برآشفت و دانست که وی از همسری با او چقدر رنج می برد و از زندگی خود در سرای او ناراضی است.
از اینرو بدون اینکه هند ملتفت شود، از همانجا برگشت و از آن روز دیگر با وی سخنی نگفت و همبستر نشد.
مدتی بعد به فکر افتاد هند را طلاق دهد. برای انجام این کار شخصی به نام عبدالله طاهر از نزدیکان خود را با وکالت نزد هند فرستاد، و دویست هزار درهم به او داد و گفت: ای پسر طاهر! بدون مقدمه و تشریفات، هند را با دو کلمه طلاق بده، سپس این مبلغ را که تعهد کرده بودم علاوه بر مهریه به وی بدهم، به او تسلیم کن و برگرد.
عبدالله هند را ملاقات کرد و گفت: حجاج می گوید: مدتی نزد ما ماندی، و زیاد هم ماندی! تو به خیر و ما به سلامت، این هم دویست هزار درهمی که از ما می خواستی!
هند بلادرنگ گفت: ای پسر طاهر! گوش کن! به خدا قسم، آن روز که من نزد حجاج بودم، از همسری با وی خدا را شکر نکردم، و امروز هم که از او جدا می شوم پشیمان نیستم!
این دویست هزار درهم را نیز به شکرانه مژده ای که به من دادی، که از سگ خاندان ثقیف خلاص شده ام، یکجا به تو بخشیدم. برگرد و جریان را به او اطلاع بده!
بعد از چندی ماجرای طلاق هند دختر نعمان به گوش عبدالملک مروان رسید، و از زیبائی او داستانها شنید. عبدالملک دستور داد، هند را برایش خواستگاری کنند.
هند در جواب خلیفه نامه ای نوشت که بعد از عنوان چنین بود:
امیرالمؤمنین! بداند که: سگ در این ظرف زبان زده است! وقتی عبدالملک نامه هند را خواند شیفته فهم و کمالش شد و از آن مضمون که برای حجاج گفته بود خندید. سپس نامه ای به وی بدین گونه نوشت:
هرگاه سگ در ظرفی پوز کرد، باید هفت مرتبه طبق دستور شرع، آن را شست، که یک بار آن با خاک است، و بعد از تطهیر ظرف، استعمال آن حلال است و با این کنایه به هند خاطرنشان ساخت که بعد از انقضای عده طلاق، زن هر کس بوده، ازدواج او با دیگران بلامانع و گوارا است.
هند بعد از خواندن نامه خلیفه نتوانست پاسخ منفی بدهد، ناگزیر نامه دیگری به این شرح به وی نوشت:... من از اینکه به همسری خلیفه درآیم حرفی ندارم، ولی قبل از عقد شرطی می کنم. اگر خلیفه سؤال کند که آن شرط چیست؟ می گویم: باید حجاج مهار شترم با به دوش بگیرد و مانند روزگاری که گمنام بود، پیاده از معره تا شام نزد خلیفه بیاورد!
عبدالملک نامه را گشود و خواند و مدتی از ظرافت طبع و ذوق لطیف هند خندید، آنگاه نامه ای برای حجاج به عراق نوشت و طی آن نامه آن او را مأمور ساخت که طبق درخواست هند نامزدی وی! پیاده و پا برهنه، مهار شترش را گرفته و از معره به شام بیاورد
حجاج بعد از اطلاع از ماجرا با همه سنگینی آن مأموریت جانکاه، چاره ای جز اطاعت امر خلیفه ندید. ناگزیر به هند پیغام داد که حسب الامر خلیفه خود را آماده سفر شام کند.
سپس با هیئتی مرکب از شخصیتهای بانفوذ عراق به معره رفت، و آمادگی خود را برای بردن هند اعلام داشت.
هند هم بار سفر بست و مهیای حرکت شد. آنگاه در کجاوه مخصوص نشست، و در حالی که کنیزان و نوکرانش در کجاوه های دیگر نشسته و اطراف شترش را گرفته بودند، معره را به قصد شام ترک گفت.
حجاج نگون بخت نیز مهار شتر هند زن زیبا و شیرین زبان سابق خود را به دست گرفته و با پای برهنه آنرا می کشید. هند که از این تصادف و موفقیت از شادی در پوست نمی گنجید، گاهی از میان کجاوه سر بیرون می آورد و با هیفاء دایه خود حجاج را ریشخند می کردند، و به سیه روزی وی می خندیدند!
هوا گرم و هند در کجاوه ناراحت شده بود. از اینرو به هیفاء گفت: پرده کجاوه را به یک سو بزن تا بتوانم از نسیم ملایمی که می وزد استنشاق کنم. دایه نیز پرده را به یک سو زد. در این موقع نگاه هند به صورت حجاج افتاد و بی اختیار خنده اش گرفت!...
حجاج که از این خنده معنی دار سخت ناراحت شده بود فی الحال این شعر را خواند:
- ای هند! هر چند امروز به من می خندی، ولی آن شبهائی را از یاد مبر، که مانند لباس چاک چاکی تو را از خویش دور می کردم!
هند نیز با دو شعر به مضمون زیر به وی پاسخ داد:
- وقتی که روح ما سالم باشد، از فقدان مال و ثروت چه باک داریم؟
مال به دست می آید و عزت گذشته برمی گردد،
اما در صورتی که خداوند انسان را از مهلکه نجات دهد!
هند در میان راه پیوسته می گفت و می خندید و حجاج را به مسخره می گرفت: حجاج هم چاره ای جز سکوت و سوختن و ساختن نداشت! همین که به نزدیک شام رسیدند، هند سر از کجاوه بیرون آورد و یک سکه طلا به زمین افکند، سپس حجاج را مخاطب ساخت و گفت: ای ساربان! یک درهم نقره از دست من به زمین افتاد آنرا بردار و به من بده!
حجاج نگاهی به زمین کرد و به جای درهم نقره یک سکه طلا دید، از این رو به هند گفت آنچه به زمین افتاده است یک سکه طلا است.
هند: نه، یک درهم نقره بود.
حجاج: نه، خیر یک سکه طلا است!
هند که منتظر فرصت بود، و می خواست این سخن را از زبان حجاج بشنود گفت: خدا را شکر می کنم که اگر من یک درهم نقره از دست دادم، در عوض یک سکه طلا به من داد! و با این سخن اشاره به طلاق خود از حجاج و ازدواج با خلیفه عبدالملک مروان نمود، سپس وارد شام شد و به همسری خلیفه درآمد.(21)

طمع

در یکی از شبها حجاج بن یوسف ثقفی والی عراق، با جمعی از ندیمان و نزدیکان خود شب نشینی داشت. چون پاسی از شب گذشت و کم کم مجلس از رونق افتاد، حجاج به یکی از نزدیکان خود به نام (خالد بن عرطفه) گفت: ای خالد! سری به مسجد بزن و اگر کسی از اهل اطلاع را یافتی که بتواند با نقل وقایع شنیدنی ما را سرگرم کند با خود بیاور!
در آن موقع رسم بود که بعضی از مردم شبها را در مسجد به سر می بردند. خالد وارد مسجد شد و در میان کسانی که در مسجد به سر می بردند، به یک جوانی برخورد نمود که ایستاده بود و نماز می گزارد. خالد نشست تا جوان نمازش را تمام کرد، سپس جلو رفت و گفت. امیر تو را می طلبد! جوان گفت: یعنی امیر تو را فقط برای بردن شخص من فرستاده است؟ گفت آری! جوان هم ناگزیر با خالد آمد تا به در دارالاماره رسیدند.
در آنجا خالد از جوان که او را با منظور حجاج مناسب تشخیص داده بود و مردی مطلع می دانست پرسید: راستی حالا چگونه می خواهی امیر را سرگرم نگاهداری؟ جوان گفت: ناراحت مباش، چنانکه امیر می خواهد هستم، و چون وارد شد حجاج پرسید: قرآن خوانده ای؟ گفت: آری تمام قرآن را از بر دارم!
پرسید: می توانی چیزی از شعر شاعران و ادبا برای ما بازگو کنی؟ گفت: از هر شاعری که امیر بخواهد شعری و قصیده ای با شرح و تفصیل نقل خواهم کرد. پرسید: از انساب و تاریخ عرب چه می دانی گفت: در این باره چیزی کم ندارم.
آنگاه جوان از هر موضوعی که حجاج می خواست سخن گفت تا اینکه وقت به آخر رسید و حجاج برخاست که برود، ولی قبل از رفتن گفت: ای خالد! سفارش کن یک اسب و یک غلام و یک کنیز با چهار هزار درهم به این جوان بدهند.
سپس حجاج عازم رفتن شد، ولی جوان فرصت را غنیمت شمرد و گفت: خداوند سایه امیر را پاینده بدارد، نکته ای لطیفتر و سخنی عجیبتر از آنچه گفتم مانده است که دریغم می آید امیر آنرا نشنود! حجاج برگشت و در جای خود نشست و گفت: خوب آنرا هم نقل کن!
گفت: ای امیر! زمانی که من هنوز بچه بودم، پدرم مرحوم شد. از آنموقع من در سایه تربیت عمویم پرورش یافتم. عمویم دختری است که هم سن من بود و ما نیز باهم بزرگ شدیم. هر چه از سن دختر عمویم می گذشت بر زیبائیش می افزود، به طوری که مردم حسن و جمال او را با دیده اعجاب می نگریستند.
وقتی که هر دو بالغ شدیم، من او را از عمویم خواستگاری نمودم، ولی عمو و زن عمویم به علت اینکه من فقیر بودم و دیگران حاضر بودند مبالغ هنگفتی در راه وصال او صرف کنند، از قبول پیشنهاد من امتناع ورزیدند.
وقتی بی اعتنائی آنها را نسبت به خود دیدم، از کثرت اندوه بیمار شدم و اندکی بعد بستری گردیدم.
بعد از مدتی که به کلی از طرف آنها ناامید شدم نقشه ای کشیدم و آنرا عملی ساختم. نقشه این بود که: خمره بزرگی را پر از شن و قلمه سنگ نمودم، سپس سر آنرا پوشاندم و در زیر بسترم دفن کردم.
چند روز بعد همانطور که در بستر بیماری افتاده بودم، عمویم را خواستم و گفتم: ای عمو! چند وقت پیش به سفری رفتم. در آن سفر گنج عظیمی یافتم، آنرا با خود آوردم و فعلاً در جائی پنهان کرده ام.
چون می بینم بیماری ام طولانی شد و بیم آن دارم که رخت به سرای دیگر کشم، خواستم به شما وصیت کنم که اگر من مردم، آنرا بیرون آورده و با صرف آن، ده نفر بنده زرخرید را در راه خدا آزاد گردان، و کسی را اجیر کن که ده سال برایم حج کند، ده نفر مجاهد را نیز با ساز و برگ استخدام کن که به نیت من به جهاد بروند. هزار دینار آنرا هم در راه خدا صدقه بده. از این همه معارف اندیشه مکن که محتوی گنج خیلی بیش از اینهاست. انشاءاللّه بعد هم جای آنرا نشان خواهم داد!
وقتی عمویم سخن مرا شنید، فوراً رفت و به زنش هم اطلاع داد. چیزی نگذشت که دیدم زن عمویم با کنیزانش وارد اتاق من شد و کنار بسترم نشست و دست روی سرم گذاشت و گفت: عزیزم! به خدا من از بیماری و گرفتاری تو بی خبر بودم، تا اینکه امروز عمویت مرا آگاه ساخت.
سپس برخاست و با ملاطفت مشغول پرستاری و درمان من شد، و از خانه اش غذاهای مطبوع و لذیذ برایم فرستاد. چند روز بعد هم طلاق دخترش را که با دیگری عقد بسته بود گرفت. من هم که چنین دیدم از فرصت استفاده نموده فرستادم دنبال عمویم و چون او آمد گفتم: خداوند مرا شفا داد و از آن بیماری خطرناک نجات یافتم. اکنون از شما تقاضا دارم دختری زیبا که دارای کمال و معرفت باشد از یک خانواده نجیبی برای من خواستگاری کنید و هر چه بهانه گرفتند قبول نمائید که خداوند وسیله آنرا در اختیار من گذاشته است!
وقتی عمویم این مطلب را شنید گفت: برادرزاده عزیز! دختر عمویت را رها کرده و به سراغ دیگری می روی؟ گفتم: عمو جان! دختر عمویم از هر کس دیگری نزد من عزیزتر است، چیزی که هست چون قبلاً از وی خواستگاری نمودم و شما جواب منفی به من دادید، نخواستم دیگر مزاحم شما شوم!
گفت نه! نه! من حرفی نداشتم. آن موقع مادرش حاضر نبود، ولی او هم امروز حتماً راضی به این وصلت با میمنت هست! گفتم: خوب اگر این طور است بسته به نظر شماست!
عمویم فوراً رفت و آنچه میان من و او گذشته بود به اطلاع زنش رسانید. زن عمویم برای این که مبادا فرصت از دست برود، و من پشیمان شوم، با عجله بستگانش را دعوت کرد و بساط عروسی ما را فراهم ساخت و دخترش را برای من عقد بست!
من هم گفتم: هر چه زودتر وسیله عروسی ما را فراهم کنید تا حال که چنین است بدون فوت وقت گنج را یکجا تحویل شما بدهم. زن عمویم دست به کار شد و آنچه لازمه عروسی زنان اعیان بود تهیه دید و چیزی فرو نگذشت. سپس عروس را به خانه من آورد و هر چه مقدورش بود در راه ارضاء خاطر من به عمل آورد، و ذره چیزی فرو گذار نکرد.
از آن طرف عمویم مبلغ ده هزار درهم از یکی از تجار وام گرفت و با آن قسمتی از لوازم خانه خرید و برای من آورد. بعد از عروسی نیز عمو و زن عمو هر روز هدایا و اشیاء و غذاهای لذیذ برای ما می فرستادند....
چند روزی از عروسی ما نگذشته بود که عمویم آمد و گفت: برادرزاده! من قسمتی از لوازم خانه شما را به مبلغ ده هزار درهم از فلان تاجر خریده ام، او هم نمی تواند صبر کند و طلب خود را نزد ما نگاهدارد. گفتم: فعلاً دیگر مانعی نیست. این شما و این هم گنج! سپس جای آنرا نشان دادم!
عمویم فوراً رفت و به اتفاق چند نفر عمله با بیل و کلنگ برگشت، آنگاه زمین را کند و خمره را درآورد و با شتاب به منزل خود برد. وقتی در منزل خمره را می گشاید، برخلاف همه انتظاری که داشت، جز مقداری شن و ماسه و قلمه سنگ چیزی در آن نمی بیند
دیری نپائید که زن عمویم با کنیزانش آمدند و مرا به باد دشنام گرفتند. سپس هر چه در خانه ما بود از اندک تا بسیار همه راجع کردند و بردند. من و زنم ماندیم و زمین خالی.
از آن روز فوق العاده بر من سخت گذشت. چون خیلی از این پیشآمد دلتنگ و شرمنده بودم، دیشب پناه به مسجد آوردم تا لحظه ای در آنجا بیاسایم و گذشته دردناک را فراموش کنم... اینست حال و روزگار من!
وقتی حجاج سرگذشت دردناک جوان را شنید، پیشکار خود خالد را مخاطب ساخت و گفت: ای خالد! یک دست لباس دیبا و یک رأس اسب ارمنی و یک کنیز و یک غلام و ده هزار درهم علاوه بر آنچه قبلاً گفتم به این جوان بده، سپس به جوان گفت: فردا برو نزد خالد و آنچه دستور داده ام از وی بگیر!
آخرهای شب بود که جوان از دارالاماره حجاج خارج شد. همین که به خانه خود رسید، شنید که دختر عمویش گریه و زاری می کند و با صدای بلند می گوید: نمی دانم کسی او را کشته یا درنده ای دریده است؟!
جوان وارد خانه شد و با شور و شوق گفت: دختر عموی عزیز! به تو مژده می دهم! چشمت روشن! سپس داستان یک لحظه پیش خود را با امیر حجاج و جایزه و هدایائی که به او داده است شرح داد و گفت:
فردا می روم و تمام این هدایا را گرفته می آورم، و از این فقر و تنگدستی، به کلی راحت می شویم.
وقتی زن آن حرفهای باور نکردنی را از شوهرش شنید، صورت خود را خراشید و با صدای بلند داد و بیداد راه انداخت. از سر و صدای او پدر و مادر و خواهرانش باخبر شده یکی پس از دیگری با ناراحتی وارد خانه آنها شدند و پرسیدند چه خبر است؟
دختر رو کرد به پدرش و با عصابنیت گفت: خدا از سر تقصیرت نگذرد، کاری بر سر برادرزاده ات آوردی که عقلش را از دست داده و به کلی دیوانه شده است، بشنو چه می گوید!
پدر دختر جلو رفت و پرسید: فرزند برادر! حالت چطور است؟
گفتم: حالم خوبست، طوری نشده ام، جز اینکه امیر مرا خواسته... سپس ماجرای ملاقات خود را با حجاج نقل کرد و گفت فردا هم باید بروم هدایا را از دارالاماره بیآورم.
چون پدر عروس باور نمی کرد، داماد گمنام وی این طور مورد توجه امیر مقتدری چون حجاج واقع شده و آن همه هدایا به وی تعلق گرفته باشد، وقتی جریان را شنید گفت: این حالت که این بیچاره پیدا کرده نتیجه تلخی صفر است که طغیان کرده و حال او را به هم زده است!
آن شب همگی در خانه جوان به سر بردند، و برای اینکه داماد بدبخت، دیوانگی بیشتری پیدا نکند او را به زنجیر کشیدند و خود به مواظبت از او پرداختند. فردا صبح یک نفر جن گیر آوردند تا او را معالجه کند! جن گیر هم بعد از ملاحظه حال جوان و شنیدن سخنان او، برای این که حالش جا بیفتد داروئی تجویز کرد. گاهی دوا در بینیش می چکانید تا به هوش آید، و زمانی مسهل به وی می داد تا اگر پرخوری کرده معده اش خالی شود و بخار آن از کله اش بیرون برود.
جوان بدبخت هر چه فریاد می زد و می گفت واللّه، باللّه، من راست می گویم: دیشب مرا پیش امیر حجاج برده اند و مورد توجه او واقع شده ام، امروز هم باید بروم و هدایای او را بگیرم، از وی نمی شنیدند، بلکه هر بار که نام حجاج به زبان می آورد، بیشتر به وی ظنین می شدند و یقین به جنونش پیدا می کردند!
او هم فهمید هر چه از دیشب تا حالا به سرش آمده، همین اسم شوم حجاج است که هر کس نام او را می شنود فرسنگها میان وی و حجاج فاصله می بیند، از این رو تصمیم گرفت که اصلاً اسمی از حجاج نبرد!
جن گیر نیز هر لحظه که دوائی به او می داد یا او رادی بر وی می خواند؛ برای اینکه بداند تأثیر بخشیده یا نه، می پرسید: با حجاج چطوری؟! جوان بینوا هم قسم می خورد که آنچه می گوید راست است، ولی وقتی دید که سودی ندارد، در آخر گفت: من اصلاً او را ندیده ام و ابداً حجاج را نمی شناسم
تا جن گیر جمله آخر را از وی شنید رو کرد به اهل خانه و گفت: الحمداللّه تا حدی حالش جا آمده و شیطان موذی از او دور شده است! من فعلاً می روم ولی شما عجله نکنید و به این زودی او را رها نسازید و زنجیر از دست و پایش درنیاورید! جوان فلکزده هم تن به قضا داد و همچنان در غل و زنجیر به سر برد که فردا چه بازی کند روزگار!
مدتی از این پیشآمد گذشت، روزی حجاج به یاد او افتاد و از خالد پرسید: راستی با آن چه کردی؟ خالد گفت: از آنشب که از حضور امیر رخصت طلبید دیگر او را ندیده ام. حجاج گفت: عجب! بفرست از او سراغی بگیرند. خالد یکنفر پاسبان فرستاد به خانه عموی جوان تا از او خبری بیاورد.
پاسبان هم آمد و از عموی جوان پرسید: فلانی! برادرزاده ات کجاست و چه می کند؟ امیر او را می خواهد زود او را خبر کن بیاید!
عموی جوان گفت: فرزند برادرم از بس در فکر حجاج است و از امیر یاد می کند عقلش را از دست داده است!
پاسبان که انتظار چنین سخنی نداشت با خشم گفت: مرد ناحسابی چرا مزخرف می گوئی، یالله باید همین حالا بروی و هر کجا هست او را بیاوری! مگر هر کس در فکر امیر باشد، عقلش را از دست می دهد؟! یالله معطل نشو!
عموی جوان وقتی هوا را پس دید رفت به او گفت: برادرزاده! حجاج فرستاده است دنبال تو، حالا با همین وضع تو را ببریم، یا زنجیر از دست و پایت درآوریم؟
جوان گفت نه! نه! با همین وضع ببرید! سپس همانطور که در غل و زنجیر بود، چند نفر او را به دوش گرفته نزد حجاج بردند!
همین که حجاج از دور او را دید گفت به! خوش آمدی و چون نزدیک بردند، دستور داد فوراً زنجیر از دست و پایش درآورند. در این هنگام جوان گفت: خدا سایه امیر را پاینده بدارد، پایان کار من از آغاز آن شنیدنی تر است! آنگاه ماجرا را شرح داد که چگونه زنش و عمو و زن عمو و بستگانش او را به باد مسخره گرفتند و ملاقاتش را با امیر دلیل بر دیوانگی او دانستند، و به قید و زنجیرش کشیدند و جن گیر برایش آوردند...!
حجاج از بد اقبالی او را شگفت ماند و به خالد دستور داد که دو برابر آنچه قبلاً به او وعده داده بود، هر چه زودتر به وی تسلیم کند. جوان هم برای اینکه بلای دیگری به سرش نیاید تأخیر را جایز ندانست و فی المجلس هدایا را گرفت و به خانه برگشت و با آسایش به زندگانی ادامه داد.(22)