فهرست کتاب


چشم به راه مهدی

جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم

التذکرة فی احول الموتی و امور الاخرة.

برگرفته از کتاب : چشم به راه مهدی
نوشته: امام الحافظ القرطبی.
تصحیح و تعلیق: احمد مرسی.
ناشر:
شماره صفحه ها:
قرطبی، از مفسران بزرگ اهل سنت و پیرو مذهب مالک است. دانشمندانی که به بیوگرافی وی اشاره کرده اند او را به اوصاف حمیده، تبحر در علوم، بویژه تفسیر، ستوده اند(697).
زرکلی می نویسد:
وی، مرد صالح، متعبد از اهل قرطبه است که در شرق مینة ابن خصیب (در شمال اسیوط مصر) اقامت گزید و در همان جا وفات کرد. انسان پارسا و کم مؤنه ای بوده که با یک لباس در جامعه حضور می یافته و دارای تألیفات زیادی است... از جمله: التذکرة باحوال الموتی و احوال الاخرة(698)
کتاب التذکره، در دو جلد، در مصر چاپ شده که بخشی از جلد دوم آن، درباره حضرت مهدی (عج) است.
مؤلف در جلد دوم، تحت عنوان: الخلیفة الکائن فی آخر الزمان المسمی بالمهدی و علامة خروجه روایاتی که صحابه از رسول خدا(ص) درباره خلیفه آخرالزمان و نشانه های ظهور او، نقل کره اند، گرد آورده است.
در بابهای دیگر، به موضوعاتی به شرح زیر اشاره دارد:
فتنه بین مغرب و مشرق، خروج سفیانی، جریان لشرکشیها و...
در مورد این گونه روایات، از قول حافظ ابوالخطاب بن دحیه می آورد:
این گونه مسائل، از قول پیامبر(ص) مستند موثقی نداشته و از پیامبر(ص) نرسیده است و بیان آن، انسان را از عدالت ساقط می کند، مگر نقل آن از باب امانت باشد و صحت و سقم به مؤلف برگردد.
در این کتاب، تناقضها و سازگاریهای بسیاری دیده می شود، مثلاً آمده: دجال، در سال سیصد ظهور می کند، و مسائل دیگری که نادرستی آنها آشکار است.
سپس داستان خروج سفیانی و خروج دابه را که حذیفه از قول پیامبر(ص) نقل می کند، به بوته نقد گذارده و می نویسد:
از این خبر، بوی جعل استشمام می شود و مسأله پر از جعلیات و اسرائیلیات است که انسان از سیاه کردن کاغذ به آن ابی دارد.
سپس روایات ساختگی و دروغ را که با عقل و فطرت سالم، ناسازگارند، مشخص می کند.
باب دیگری گشوده درباره مهدی (عج) و کسانی که زمینه حکومت وی را مهیا می سازند. در این باب، روایاتی که از علی(ع)، ثوبان، عبدالله بن الحارث بن جز الزبیدی از رسول اکرم(ص) نقل شده گرد می آورد.
در باب دیگر، روایاتی از پیامبر(ص) درباره ویژگیهای مهدی (عج)، اسم عطایا، درنگ وی، خروج با عیسی(ع)، کشتن دجال و... نقل می کند.
آنگاه تحت عنوان: فضل، روایت لا مهدی الا عیسی را نقل می کند و آن را معارض با روایات دیگر می داند و در مقام نقد، روایت را از نظر سند، ضعیف می شمرد و روایاتی که بیانگر ظهور آن حضرت هستند و وی را از عترت پیامبر(ص) و فرزند زهرا(س) می دانند، را صحیح، متواتر، نص و مقدم بر روایت لا مهدی الا عیسی می شمارد.
در پایان، این دو دسته از روایات را به این گونه خواسته جمع کند:
یحتمل ان یکون قوله علیه الصلاة و السلام، و لا مهدی الا عیسی ای لا مهدی کاملاً معصوماً الا عیسی و علی هذا تجتمع الاحادیث و یرتفع التعارض.
احتمال دارد منظور از روایت: لا مهدی الا عیسی، یعنی مهدی کامل و معصوم، جز عیسی نیست. بنابراین، میان روایات جمع می شود و عارض بین روایات بر طرف می گردد.
البته این جمع از دیگاه شیعه، پذیرفته نیست و قابل مناقشه است. در بابهای دیگر، موضوعاتی به شرح زیر آمده:
محل ظهور حضرت مهدی، نشانه های خروج مهدی (عج)، بیعت با حضرت در دو مرحله، درگیری و قتل سفیانی، سرزمین هایی که حضرت به تصرف در می آورد، چگونگی فتح قسطنطنیه، نشانه های خروج دجال، نزول حضرت عیسی(ع)، کشتن دجال، مقدمات قیام قیامت و نشانه های آن.
مؤلف، در پایان تحت عنوان: فضل نشانه های قیامت را از نظر علماء یادآور شده و نشانه های پایان دنیا را بر شمرده است.

کشف الغمه فی معرفة الائمه

برگرفته از کتاب : چشم به راه مهدی
نوشته: ابوالحسن علی بن عیسی بن ابی الفتح اربلی.
ناشر: دارالکتاب الاسلامی بیروت.
شماره های صفحه:
اربلی از ادیبان شیعی قرن هفتم هجری است، وی در شهر اربل، در شمال عراق، چشم به دنیا گشوده و در هجوم مغول، از آن جا به موصل کوچ کرده و پس از مدتی، به اربل بازگشته است. از منابعی که شرح زندگی او را یادآور شده اند، بر می آید، وی در اربل، ریاست دیوان انشار را در زمان ابن الصلایا، بر عهده داشته است. در سال 660 ه ق به بغداد رفت و ریاست دیوان انشاء بغداد را از سوی علاءالدین صاحب دیوان پذیرفت و در سال 693 ه.ق. در همان جا به درود حیات گفت(699).
گرچه از تحصیل و رشد علمی او، ارباب تراجم کمتر سخن گفته اند، وی بزرگانی چون: صاحب امل الامل از وی به عظمت و بزرگی یاد کرده و درباره شخصیت علمی او نوشته است:
کان عالماً، فاضلا، محدثاً، ثقة، شاعراً، ادیباً، و منشأ جامعاً للفضائل و المحاسن. له کتب منها کشف الغمه فی معرفة الائمه(ع)... (700)
(اربلی) دانشمند، فاضل، محدث، ثقه، شاعر، ادیب، نگارنده و مجمع فضائل و نیکیها بوده و از او نوشته های بسیاری، از جمله: کشف الغمه فی معرفة الائمه، به جا مانده است.
وی در این اثر ارزشمند، روایاتی که درباره سیره، تاریخ حیات، فضائل مناقب و معجزات پیامبر(ص)، حضرت زهرا(س) و ائمه(ع) رسیده، از منابع معتبر و مورد اعتماد شیعه و سنی گردآوری کرده، از جمله: تمامی دو رساله حافظ ابونعیم اصفهانی و برخی متون معتبر دیگر را بر اثر خود افزوده و چون دیده حجم کتاب زیاد می شود در هنگام نقل روایتها، اگر کلمه و جمله ای نیاز به توضیح داشته، به اختصار توضیح داده است و سندهای روایات را، حذف کرده است.
از آنجا که اربلی، از دانش بالایی برخوردار بوده و ذهن نقادی داشته است، در موارد بسیاری دیدگاهها و استدلالهای دیگران را آورده و به نقد و بررسی آن پرداخته و به برخی از اخبار نیز، به دیده نقد نگریسته است.
به خاطر ابتکاری بودن اثر و استحکام محتوا و موضع معتدل نویسنده، این اثر از جایگاه ویژه ای در میان جامعه شیعه و سنی و دوستداران اهل بیت برخوردار شده و افراد زیادی از آن نقل کرده اند.
نویسنده، بخش آخر جزء سوم کتاب خود را به امام زمان (عج) اختصاص داده و به مباحثی به شرح زیر پرداخته است: محل تولد حضرت مهدی (عج) زمان تولد، نسب، مادر، اسم، کنیه، لقب.
احادیثی که از پیامبر(ص) درباره مهدی (عج)به طریق صحیح ابوداود ترمذی از ابو سعید خدری و دیگران نقل شده، گردآورده است، آنگاه شبهه ای را مطرح می کند:
مهدی در این که، با اوصافی که در روایات بیان شده، فرزند فاطمه است، سخنی نیست، ولی بحث در این است این روایت، دلیل نمی شود بر این که مهدی، با آن اوصاف، همان محمد بن الحسن باشد. زیرا اولاد فاطمه، تا قیامت بسیارند. دلیل دیگری جز این روایات لازم است تا اثبات کند مهدی، همان حجة بن الحسن العسکری است
سپس از شبهه این گونه پاسخ می دهد:
پیامبر(ص)، مهدی را با اوصاف مشخص کرده و این نشانه ها و ویژگیهایی که در روایات آمده، جز بر امام زمان (عج) تطبیق نمی کند و گرنه این نشانه نخواهد بود.
شبهه را پی می گیرد و پاسخهای محکم از آن می دهد.
سپس به برهانهای عقلی و نصوصی که بر امامت امام عصر (عج) دلالت دارد، استدلال کرده و کسانی که امام عصر (عج) را زیارت کرده اند، نام می برد و...
در پایان، روایاتی که حافظ ابونعیم اصفهانی از پیامبر اکرم(ص) درباره مهدی (عج) گردآوری کرده و بخشهای عمده ای از کتاب البیان فی اخبار الزمان شیخ اباعبدالله محمد بن یوسف بن محمد الگنجی الشافعی را در بیست و پنج باب که شامل بسیاری از مطالب مربوط به غیبت و ظهور است، نقل می کند.

فرائد السمطین، فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمة من ذریتهم ج 2

برگرفته از کتاب : چشم به راه مهدی
نوشته: شیخ الاسلام، صدرالدین ابوالمجامع ابراهیم بن سعدالدین محمد ابن المؤید الجوینی الخراسان
تحقیق و تعلیق: شیخ محمد باقر محمودی.
ناشر: مؤسسه المحمودی، بیروت
مؤلف از بزرگان اهل سنت و حافظان حدیث است. تذکره نویسان، او را به عظمت ستوده اند. ذهبی درباره وی می نویسد:
الاماک ام المحدث الاوحد الاکمل فخر الاسلام... و کان شدید الاعتنا بالروایه و تحصیل الاجزاء و علی یده اسلم غازان الملک...(701)
(جوینی) پیشوا، محدث، بی همتا، کامل، فخر اسلام... به روایت و تحصیل آن، بسیار عنایت داشته و با تلاش او، غازان الملک اسلام آورد.
وی، احادیث بسیاری از علمای عرق، شام، حجاز و... نقل کرده و از برخی آنان اجازه روایت، دریافت داشته است.
جوینی، نوشته های بسیاری دارد، از جمله نوشته های اوست: فرائد السمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم.
مؤلف، بخش زیادی از کتاب خود را به بیان چگونگی ظهور و قیام مهدی منتظر (عج) اختصاص داده است (از صفحه 310 تا 343، جلد دوم)
نویسنده، در بیان و اثبات مطالب از منابع روایی بهره می جوید و عناوین روایاتی که گردآوری کرده به شرح زیر است.
بشارت ظهور مهدی (عج)، مهدی (عج) از ذریه پیامبر(ص)، قیام برای گسترش قسط و عدل پس از پر شدن دنیا از ظلم و جور، قیام حضرت مهدی پیش از رستاخیز امری قطعی و حتمی است، مهدی، دوازدهمین امام شیعیان است و خداوند امر ظهور او را یک شبه فراهم می آورد.
امام رضا(ع) و بشارت ظهور مهدی و نورانی شدن دنیا به نور حضرت و روی آوردن سعادت دنیا و آخرت در ایام میمون و مبارک ظهور حضرت.