سیمای مؤمن در قرآن و حدیث

نویسنده : ابوالفضل بهشتی

حب الهی در روایات معصومین (علیهم السلام)

در روایات و احادیث معصومین (علیهم السلام) نیز زیربنای همه ارزش ها و نشانه اهل ایمان، عشق به خدا و برای خدا معرفی شده است که به بعضی از آنها اشاره می شود:
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:
أوثق عری الایمان أن تحب فی الله و تبغض فی الله و توالی أولیاء الله و التبری من أعداء الله.(139)
محکم ترین دستاویزهای ایمان، دوستی برای خدا و دشمنی برای خدا و پیروی اولیای خدا و بیزاری از دشمنان اوست.
جالب آن که این فرمایش رسول الله صلی الله علیه و آله وقتی بود که ابتدا به اصحابش فرمود:
کدام یک از دستاویزهای ایمان محکم تر است؟ بعضی گفتند: نماز، گروهی گفتند: زکات و عده ای اظهار داشتند: روزه و قومی گفتند: حج عمره و دسته ای بیان داشتند: جهاد.
آن گاه رسول گرامی صلی الله علیه و آله فرمود: برای هر یک از اینها که گفتید فضیلتی است، ولی پاسخ پرسش من نیست، محکم ترین دستاویزهای ایمان دوستی برای خدا و... می باشد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
قد یکون حب فی الله و رسوله و حب فی الدنیا، فما کان فی الله و رسوله فثوابه علی الله و ما کان فی الدنیا فلیس بشی ء.(140)
گاهی دوستی برای خدا و رسول است و گاهی برای دنیا، محبتی که برای خدا و رسول است پاداشش بر خداست و آن چه برای دنیاست اجر و مزدی ندارد.

حب الهی و ترک گناه

انسانی که به خالقیت خدا ایمان آورد و این جهان عظیم با همه زیبایی ها و شگفتی هایش را آفریده و عطیه ای از سوی او دانست، قطعا عشق و محبت او در قلبش جای می گیرد و در سایه این عشق و علاقه، آنچه موجب سخط و غضب او می شود ترک می کند و غرایز سرکش خویش را کنترل می نماید و هر اندازه این عشق و محبت به خدا بیشتر شود، طاعت و بندگی او بیشتر می شود، درباره پیامبر صلی الله علیه و آله می گویند:
کان رسول الله أعظم الخلق عباده لله تعالی، لانه کان أعظم الخلق حبا لله تعالی.
پیامبر خاتم پرستنده ترین انسان ها نسبت به خداوند متعال بود، زیرا دوستدارترین آنها نسبت به خدایش بود.
و با این بیان، تنافی عشق به خدا و ارتکاب معصیت به خوبی روشن می شود که امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
تعصی الاله و أنت تظهر حبه - هذا محال فی الفعال بدیع
لو کان حبک صادقا لاطعته - ان المحب لمن یحب مطیع(141)
خدا را نافرمانی می کنی در حالی که اظهار عشق و محبت به او می کنی! این محال و در کارها چیز شگفت انگیزی است.
اگر محبت تو صادقانه بود، از او اطاعت می کردی، چرا که دوستدار، نسبت به کسی که دوستش می دارد، مطیع و فرمانبردار است.

اطاعت و تبعیت

مؤمن راستین در همه حال مطیع پروردگار است و در تمام پیچ و خم زندگی به دنبال راهنمایی های اوست تا بر آن اساس حرکت کند و از هر گونه خودمحوری و متابعت نفس و مشتهیات نفسانی اجتناب ورزد. قرآن مجید می فرماید:
و المؤمنون و المؤمنات بعضهم أولیاء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و یقیمون الصلوه و یؤتون الزکوه و یطیعون الله و رسوله اولئک سیرحمهم الله ان الله عزیز حکیم.(142)
مردان و زنان باایمان، ولی، (و یار و یاور) یکدیگرند، امر به معروف و نهی از منکر می کنند، نماز را بر پا می دارند، و زکات می پردازند، و خدا و رسولش را اطاعت می کنند، و به زودی خدا آنان را مورد رحمت خویش قرار می دهد، خداوند توانا و حکیم است.
خداوند در این آیه شریفه، از جمله نشانه های مرد و زن باایمان را اطاعت بی چون و چرای خود و پیامبرش معرفی می کند.
هم چنین خداوند در تمجید و ستایش شخصیت والای ابراهیم (علیه السلام) می فرماید:
ان ابراهیم کان أمة قانتا لله حنیفا و لم یک من المشرکین.(143)
به راستی ابراهیم، پیشوایی مطیع خدا و حق گرا بود و از مشرکان نبود.
در اهمیت این خصوصیت همین بس که اگر فردی از آن فاصله گیرد، روی به شرک آورده است.
امیر مؤمنان علی (علیه السلام) نیز از نشانه های اهل ایمان، تبعیت الهی را بر شمرده است:
... و اتباع النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین(144)
...ایشان (اهل ایمان) پیروان پیامبران الهی و راستگویان و شهدا و صالحان هستند.
و نیز می فرماید:
المؤمنون هینون لینون کالجمل الأنف اذا قید انقاد، و ان أنیخ علی صخره استناخ.(145)
مؤمنان با وقار و آرامشند، مانند شتر نری که مهار در بینی دارد، چون او را بکشند، به راه افتد و اگر بر صخره ای بخوابانند، بخوابد.
کنایه از این که اهل ایمان در امور شرعی رام و منقاد هستند، و سرکشی و امتناع ندارند، اگر چه ذاتا هم چون شتر نر نیرومندند، ولی نیروی ایمان، او را از سرپیچی جلوگیری می کند.
و از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
الایمان أن یطاع الله فلا یعصی.(146)
ایمان آن است که خدا اطاعت شود و معصیت او نشود.