پیشگوئیهای امیر المؤمنین علیه السلام

نویسنده : سید محمد نجفی یزدی

اگر آنچه پدرت می بیند ببینی گریه نمی کنی

شخصی بنام حبیب بن عمر گوید: به عیادت حضرت امیر علیه السّلام در همان بیماری که از دنیا رفت رفتم، نگاهی به جراحت (سر) حضرت انداختم و گفتم:
یا امیرالمومنین این زخم شما چیز (مهمی) نیست، و بر شما خوفی نیست، حضرت فرمود: ای حبیب به خدا قسم من همین ساعت از میان شما می روم.
ام کلثوم دختر حضرت با شنیدن این جمله گریان شد، حضرت فرمود: دخترم چرا گریه می کنی؟ جواب داد: بابا شما فرمودی همین ساعت از من جدا می شوی، حضرت فرمود: دخترم گریه نکن، به خدا قسم اگر آنچه پدرت می بیند، ببینی گریه نمی کنی!
حبیب گفت: عرض کردم یا امیرالمؤمنین شما چه می بینی؟ حضرت فرمود: ملائکه آسمانی و پیامبران را می بینم که کنار یکدیگر ایستاده همگی منتظرند مرا در آغوش بگیرند و اینک این برادرم محمد صلی الله علیه و آله است که نزد من نشسته و می فرماید: (یا علی) بیا که آنچه در مقابل تو است از حالتی که تو در آنی بهتر است.
راوی گوید: از منزل خارج شدم تا آنکه حضرت از دنیا رفت.
فردا صبح امام مجتبی علیه السّلام بر منبر رفت و پس از حمد و ثنای الهی فرمود: ای مردم شب گذشته قرآن نازل شد (شب بیست و سوم رمضان) و در این شب عیسی بن مریم به آسمان برده شد و در همین شب یوشع بن نون کشته شد و در این شب امیرالمؤمنین علیه السّلام از دنیا رفت.
به خدا قسم هیچ یک از اوصیاء (پیامبران گذشته) و نه کسانی که بعد از او می آیند (از امام علیه السّلام) بر او در وارد شدن به بهشت سبقت نگیرند.
هر گاه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله او را به جنگ می فرستاد، جبرئیل در طرف راست او و میکائیل در طرف چپ او یاری را می دادند.
آنگاه حضرت فرمود: او از مال دنیا طلا و نقره ای (هیچ پولی) باقی نگذارد، مگر هفتصد درهم که از سهم او زیاد آمده بود و می خواست برای خانواده اش خدمتکاری بگیرد.(468)
بارالها! معرفت خویش و پیامبر گرامی و خاندان بزرگوار او را نصیب ما بگردان و ما را از دوستان و شیعیان مخلص ایشان قرار بده.
اللّهم احینا حیاة محمد و آل محمد و امتنا ممات محمد و آل محمد و الحمدللّه اولاً و آخراً.


...................) Anotates (.................
1) سوره جن، 26.

2) آل عمران، 26

3) نمل، 66.

4) نهج البلاغه خطبه 128 فیض السلام. و در ادامه کلام، حضرت آن علم غیب را که کسی نمی داند منحصر درآیه 34 سوره لقمان دانسته و فرمود: غیر از اینها، علمی است که خداوند به پیامبرش تعلیم کرده و او به من یاد داده است.

5) امالی شیخ مفید، ص 14. لا والله ما هی الا وراثة عن رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)
6) معالی الاخبار، ص 100

7) یس، 12.

8) معانی الاخبار، ص 95- ینابیع المودة، ص 77 با اندک اختلاف.

9) بحارالانوار، ج 40، ص 176- ینابیع المودة، ص 77.
10) رعد، 43.
11) نمل، 75.
12) سبا،3.
13) انعام، 134.
14) نمل ،40.
15) تفسیر نورالثقلین، ج 4، ص 87 ازتفسیر علی بن ابرهیم .
16) بصائرالدرجات، ص 127و128. و نزلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شی ء -89نحل
17) تفسیر نورالثقلین، ج 2، ص 523 از امالی صدوق (ره).
18) همان، ج 2 ،ص 523 از تفسیر علی ابن ابراهیم.
19) همان، ج 2، ص 521 از اصول کافی.
20) اعراف، 145.
21) زخرف، 63.
22) رعد، 43.
23) انعام، 59.
24) الاحتجاج، ج 2، ص 139.
25) تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 521.
26) بصائر الدرجات، ص 208 و 209 و اصول کافی.
27) بصائر الدرجات، ص 208 و 209.
28) برای توضیح این مسأله به صفحات قبل مراجعه نمائید.
29) تفسیر نورالثقلین، ج 2، ص 522 از اصول کافی.
30) ینابیع المودة، ص 66.
31) ینابیع المودة، ص 69.
32) ینابیع المودة، ص 73.
33) بحار الانوار، ج 40، ص 177.
34) بحار الانوار، ج 40، ص 153.
35) بصائر الدرجات، ص 127.
36) الرعد: 39.
37) بحار الانوار، ج 40، ص 144 از ارشاد شیخ مفید رحمةالله.
38) بحارالانوار، ج 40، ص 147.
39) بحار الانوار، ج 49، ص 73.
40) الاحتجاج، ج 1، ص 110
41) ملل و نحل فرقه نظامیه، و دلائل الصدق، ج 2، ص 51.
42) اثباة الوصیه، ص 143.
43) جریان تهدید خانه علی علیه السلام را به آتش در کتابهای معتبر اهل سنت مثل تاریخ طبری، کنز العمال، السیاسة و الامامة و السقیفة می تواند یافت. (دلائل الصدق، ج 3، ص 51)
44) من کنت مولاه فهذا علی مولاه هر که من مولای اویم این علی مولای اوست .
45) انت منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی نسبت تو به من همانند است به موسی با این تفاوت که بعد از من پیامبری نخواهد بود.
46) این همان حدیث مجعول است که برای بر کناری خاندان پیامبر صلی الله علیه وآله از خلافت جعل کردند و حضرت امیر علیه السلام همچنانکه بعداً خواهد آمد، فرمود: اگر چنین بود پس چرا عمر مرا یکی از کاندیداهای خلافت بعد از خود کرد؟!
47) الاعراف: 150.
48) الاحتجاج، ج 1، ص 108 تا 114.
49) سعید بن جبیر را از اصحاب امام سجاد علیه السلام شمرده اند، او بدست حجاج به خاطر پیروی از اهل بیت علیهما السلام به شهادت رسید.
به فقه و زهد و عبادت و تفسیر شهرت داشت، او را ژرف اندیش آگاه می گفتند، گویند در دو رکعت نماز یک ختم قرآن می کرد، زمانی که او را نزد حجاج بردند، به او گفت: تو شقی بن کسیر هستی؟ سعید گفت: مادرم بهتر می دانست که مرا سعید بن جبیر نام گذاشت! حجاج گفت: راجع به عمر و ابوبکر چه می گویی؟! آنهادر بهشتند یا جهنم؟ سعید گفت: اگر وارد بهشت شده بودم و ساکنین آنرا دیده بودم، می دانستم چه کسی آنجاست و اگر وارد جهنم شده بودم و اهل آنرا می دیدم، ساکنین آنرا می شناختم، حجاج گفت: نظر تو راجع به خلفا چیست؟ سعید گفت: من وکیل آنها نیستم. حجاج گفت: کدامیک از آنها نزد تو پسندیده ترند؟ سعید گفت: هر کدام که خداوند بپسندد. حجاج گفت: کدامیک نزد خداوند پسندیده تر است؟ سعید گفت: این را کسی می داند که اسرار و نجوای آنها را می داند. حجاج گفت: نمی خواهی مرا تصدیق کنی؟ سعید گفت: نمی خواهم ترا تکذیب کنم (معجم رجال الحدیث، ج 8،ص 113)
و سر انجام در سال 95 هجری در سن 49 سالگی به دست حجاج کشته شد.
50) الاحتجاج، ج 1، ص 355، مدینه المعاجز، ص 118 از مناقب الفاخرة.
51) بحار، ج 41، ص 312.
52) کاهن کسی است که اخبار غیبی را از ستارگان یا اجنه نقل کند و پیشگوئی نماید.
53) نام مکانی است.
54) بحار الانوار.
55) الارشاد، ص 341، شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید، ج 2، ص 287.
56) در صحن قصر یا مسجد جامع کوفه.
57) بحارالانوار، ج 42، ص 148، شرح ابن ابی الحدید، ج 4، ص 488 و ج 1، ص 361.

58) مدینه المعاجز، ص 44.
59) الاختصاص، بصائرالدرجات، الارشاد، اعلام الدری، بحارالانوار، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید.

60) بحار، ج 41، ص 357.
61) روستای بزرگی در اطراف مدینه.
62) الفتح: 10.
63) عمره نام اعمالی است که در مکه معظمه و کنار خانه خدا در طول سال انجام می شود و دارای فضیلت بسیاری است.
64) الجمل، ص 88.
65) بیعت در زمان سابق تعهدی بود که افراد با حاکم به صورت دست دادن می نمودند و این نشان از قبول حکومت بود.
66) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 232.
67) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 232.
68) الغدیر، ج 8، ص 287.
69) بحار، ج 41، ص 133.
70) الغدیر، ج 8، ص 282.
71) الغدیر، ج 8.
72) آهنی که با آن حیوانات را داغ زنند و علامت گذارند.
73) نهج البلاغه، خطبه 215 فیض الاسلام.
74) تاریخ طبری 3،477، اقتلوا نعثلاً فقد کفر؛ یعنی بکشید این نعثل را (کفتار نر، پیر خرفت را) که او کافر شده است!
75) حوأب همچنانکه از دمیری در حیوةالحیوان نقل شده است نام نهر آبی است نزدیک شهر بصره.
76) شرح ابن ابی الحدید، ج 1، ص 233.
77) و برخی تعداد این شاهدان زور را هفتاد نفر ذکر کرده و گفته اند این اولین شهادت زور در اسلام بوده است. بحار، ج 8، ص 422 کمپانی.
78) بحار، ج 8، ص 423 و ص 421 قریب من هذا.
79) کتاب سلیم بن قیس.
80) بحار الانوار، ج 41، ص 328.
81) بحارالانوار چاپ کمپانی، ج 8، ص 414.
82) ذی قار منطقه ای است نزدیک بصره که محل درگیری ایران و عرب بوده است.(شرح ابن ابی الحدید، ج 1، ص 309).
83) ارشاد، اعلام الوری، بحار الانوار.
84) الاحتجاج ج 1، ص 237 به نقل از سلیم بن قیس.
85) اشاره به آیه 33 احزاب.
86) اشاره به آیه 53 احزاب.
87) سلیم بن قیس، ص 21، و حکی عن البحار، ج 32، ص 216 و الاحتجاج للطبرسی.
88) الجمل ص 179 و 180 و 181.
89) سوره مبارکه نور، 25.
90) شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 236.
91) و در روایتی فرمود: این شمشیری است که بسیار با آن غصه از روی پیامبر زدوده است ولی اجل است و مرگ ناهنجار طال ما جلی به الکرب عن وجه رسول الله صلی الله علیه و آله و لکن الحین و مصارع السوء (الاحتجاج، ج 1، ص 239)
92) لقد کان لک برسول الله صلی الله علیه و آله صحبة و منه قرابة و لکن دخل الشیطان منحرک فاوردک هذا المورد الجمل، ص 209.
93) الجمل، ص 74 و شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید 5، 404 مراجعه شود.(نقش عایشه).

94) الجمل، ص 65
95) الجمل، ص 204 و 205 و 206.
96) شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 248.
97) الاحتجاج، ج 1، ص 239 و جمله مذکور قسمتی از آیه 15 سوره ابراهیم است.
98) شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید، ج 1، ص 249.
99) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 250.
100) نهج البلاغه، کلمات حضرت: 12.
101) شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 247، الجمل، ص 216 قریب منه.
102) شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 250.
103) وسائل الشیعه، ج 11،ص 58.
104) الوسائل، ج 11، ص 75.
105) وسائل الشیعه، ج 11، ص 55 و 56.
106) مروج الذهب، ج 2، ص 389 تا 402 بطور خلاصه.
107) واقعه صفین، ص 489.
108) الأرشاد،ص 307.
109) مدینة المعاجز، ص 123.
110) واقعه صفین، ص 512.
111) نهج البلاغه.
112) خبر متواتر به خبری گویند که از کثرت خبردهندگان در هر طبقه موجب قطع و یقین می باشد.
113) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید.

114) مسعودی در مروج الذهب، ج 2، ص 405 گوید: این نهر در طبرستان بین حلوان و بغداد است و بر آن پلی است بنام پل طبرستان، و حضرت فرمود: محل نابودی آنها این طرف در وادی رمیله است.
115) خصائص امیرالمؤمنین علیه السلام.
116) النص و الاجتهاد.
117) مروج الذهب، ج 3 ص 404.
118) مروج الذهب، ج 2، ص 407.
119) خصائص امیر المؤمنین علیه السلام.
120) بحار الانوار، ج 41، ص 340 و شرح نهج البلاغه، ج 2، ص 276.
121) همان.
122) نهج البلاغه.
123) الارشاد، ص 308.
124) النص و الاجتهاد به نقل از ابن حجر در صواعق.
- و ای کاش هنگامی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دستور داد این کار را می کرد.
125) النص و الاجتهاد از بخاری جزء دوم کتاب بدو الخلق، ص 184.
126) بحار، ج 41، ص 310.
127) بحار، ج 41، ص 339 به نقل از شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید.
128) کتاب سلیم، ص 623.
129) الارشاد.
130) نهج البلاغه، خطبه 56.
131) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید،ج 3، ص 56.
132) شرح نهج البلاغه، ج 3، ص 55.
133) اسدالغابة به نقل تتمة المنتهی.
134) حموی در ثمرات الاوراق به نقل تتمة المنتهی.
135) احمد بن شعیب بن علی متوفی 383 هجری.
136) کشف حقیقت، ص 263 و تتمةالمنتهی بطور خلاصه.
137) الارشاد اعلام الوری.
138) مروج الذهب، ج 3: 454، شرح ابن ابی الحدید، ج 5، ص 129.
139) تاریخ طبری، ج 11: 357، شرح ابن ابی الحدید، ج 1: 348، (الغدیر، ج 10، ص 142 تا 147).
140) همان.
141) شرح ابن ابی الحدید، ج 4، ص 57.
142) الغدیر، ج 2،ص 102.
143) شرح ابن ابی الحدید، ج 4، ص 57.
144) شرح ابن ابی الحدید، ج 4، ص 61.
145) یوسف: 21.
146) صف:8.
147) مدینة المعاجز.
148) نفس المهموم، ص 127.
149) الفتوح 5: 102، مقتل الحسین للخوارزمی 1: 245، البدایة و النهایة 8: 189، بحارالانوار 44: 388 اعیان الشیعة 1: 599 (موسوعة کلمات الامام الحسین علیه السلام: 387).
150) منطقه شمال ایران تا وسعت بسیاری زیر نظر یک حاکم اداره می شده است.
151) سفینة البحار، ج 2، ص 270.
152) سفینة البحار، ج 2، ص 270.
153) سفینة البحار، ج 2، ص 270.
154) شرح ابن ابی الحدید، ج 4، ص 109.
155) هجر شهری است در نواحی بحرین (نفس المهموم).
156) نفس المهموم، ص 83.
157) الارشاد، ص 316.
158) بحارالانوار، ج 42، ص 136 و الاختصاص،ص 72..
159) نفس المهموم، ص 81، و الاختصاص للشیخ المفید، ص 73.
160) اصول کافی، ج 2، ص 399.
161) الارشاد: ص 313.
162) نفس المهموم، ص 78.
163) نفس المهموم، ص 78.
164) نفس المهموم، ص 78.
165) نفس المهموم، ص 78.
166) نفس المهموم، ص 79.
167) بحار، ج 42، ص 152.
168) نفس المهموم، ص 93.
169) بحار، ج 41، ص 316.
170) نفس المهموم، ص 84.
171) کشف الغمة، ج 1، ص 383.
172) الارشاد.
173) الارشاد.
174) اصول کافی، ج 2، ص 369 در مورد تاریخ اسارت و نحوه ازدواج شهربانو یا شاه زنان با سید الشهداء علیه السّلام قول دیگری نیز هست.
175) الارشاد: 317.
176) بحارالانوار، ج 41، ص 310.
177) بحارالانوار.
178) الکامل، ج 5، ص 474.
179) تتمةالمنتهی، ص 111.
180) حدیقة الشیعة، ص 556.
181) مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 259.
182) بحارالانوار، ج 41، ص 305 به نقل از مناقب آل ابی طالب علیه السلام.

183) حدیث الشسیعة ص 341.
184) بحار، ج 41، ص 317.
185) مروج الذهب.
186) تتمّة المنتهی
187) تتمّةالمنتهی.
188) بحارالانوار، بنابراین، عمرابوالدنیا حدوداً سیصد و پنج سال بوده است!
189) بحار، ج 57، ص 224.
190) وسائل الشیعة، ج 10، ص 435.
191) منقول از کشف الغمة و جلاء العیون.
192) منتهی الامال.
193) وسائل الشیعه، ج 10، باب 82، ابواب المزار.
194) شرح ابن ابی الحدید، ج 2، ص 289.
195) بحارالانوار از شرح ابن ابی الحدید.
196) بحار، ج 41، ص 295.
197) شرح ابن الحدید، ج 2، ص 289 و بحار، ج 41، ص 342.
198) الاختصاص، ص 11.
199) الاختصاص، ص 11.
200) نفس المهموم، ص 89.
201) الاختصاص، ص 11.
202) نهج البلاغه، خطبه 128.
203) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید.
204) بحار، ج 41، ص 283.
205) بحار، ج 41، ص 307.
206) مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 273 و تتمه المنتهی، ص 115.
207) الکامل فی التاریخ، ج 5، ص 557.
208) مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 273.
209) بحار، ج 41، ص 308.
210) تتمة المنتهی، ص 53 تا 55.
211) تتمة المنتهی، ص 54.
212) نهج البلاغة فیض خطبه 137.
213) شرح ابن ابی الحدید، ج 9، ص 47.
214) تتمة المنتهی، ص 64.
215) تتمة المنتهی، ص 57 به بعد.
216) مروج الذهب، ج 3، ص 91.
217) نهج البلاغه
218) ابراهیم: 15.
219) تتمة المنتهی.
220) تتمة المنتهی.
221) شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید.
222) نهج البلاغة فیض خطبه 128.
223) نام و نسب خود را علی بن احمد بن عیسی بن زید، معرفی می کرد، گر چه از نظر تاریخی مورد تردید است خودش مدعی بود اصالة اهل طالقانی است آنگاه به عراق منتقل شده اند. ( الکامل ج 7، ص 205).
224) الکامل فی التاریخ، ج 7، ص 245.
225) منتهی الآمال.
226) نهج البلاغة فیض الاسلام.
227) نهج البلاغه فیض الاسلام
228) بحار، ج 41، ص 317.
229) سفینةالبحار، ج 1، تتمةالمنتهی.
230) بحارالانوار طبع کمپانی، ص 440، ج 8.
231) سفینةالبحار، ص 622.
232) الانعام: 79.
233) البقرة:115.
234) طه: 55.
235) تتمةالمنتهی.
236) مروج الذهب، ج 3، ص 164.
237) تتمةالمنتهی، ص 75.
238) مدینة المعاجز، ص 123.
239) مروج الذهب، ج 3، ص 76. برخی نیز نوشته اند که درب زندان را آتش زدند و درست در همان لحظه ای که آتش شعله ور گردید، یارن مختار، بنی هاشم را نجات دادند. (آغانی 9/6 به نقل از کتاب نقش عایشه)
240) مروج الذهب ج 3، ص 77 و تتمة المنتهی، ص 51.
241) مسعودی در مروج الذهب، ج 3، ص 235 ایام حکومت او را هفت سال و ده ماه و سه روز می داند.
242) مروج الذهب، ج 3، ص 75.
243) مروج الذهب، ج 3، ص 115.
244) تتمة المنتهی ص 65.
245) نقش عایشه، ج 2، ص 263.
246) مروج الذهب، ج 3، ص 80.
247) مروج الذهب، ج 3، ص 79.
248) تاریخ طبری، ج 4، ص 289، طواف و سعی و تقصیر از اعمال عمره است.
249) تاریخ طبری، ج 4، ص 289.
250) تاریخ طبری، ج 4، ص 383.
251) مروج الذهب، ج 3، ص 72.
252) کنیه کلمه ای است که در میان عرب معروف بود و اول آن با کلمه آب یا ام شروع می شد؛ مثل ابوالحسن، ابوالفضل، ابوعبدالله، ام ایمن و ام القری.
253) بحارالانوار از شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید.
254) تتمة المنتهی.
255) کتاب سلیم بن قیس، ص 197
256) مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 276.
257) ظاهراً این قول موافق واقع نباشد و سن حضرت به هفتاد سالگی نرسیده بود که شهید شد.
258) منتهی الآمال
259) اصول کافی جلد 2، ص 378- انا ابن اعراق الثری انا بن ابراهیم خلیل الله
260) تتمة المنتهی، ص 128، به طور اختصار و برخی تغییرات جزئی.
261) اقتدوا بالذین من بعدی ابی بکر و عمر.
262) لو کنت متخذاً خلیلاً لا تخذب ابابکر خلیلاً.
263) من فضلنی علی ابی بکر و عمر جلدته حد المفتری.

264) ابوبکر و عمر سید اکهول اهل الجنة.
265) لولم ابعث لبعث فیکم عمر
266) الاحزاب: 33.
267) ان اللّه باهی بعبادة عامة و یعمر خاصة!
268) لو نزل العذاب ما نجا الا عمر بن الخطاب.
269) الانفال: 33.
270) عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص 183 - بحار، ج 49، ص 189.
271) تتمة المنتهی، ص 205.
272) عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص 183.
273) نفس المهموم، ص 353.
274) تتمةالمنتهی، ص 242.
275) مروج الذهب، ج 4، ص 38.
276) نفس المهموم، ص 354.
277) مروج الذهب، ج 4، ص 36.
278) مروج الذهب، ج 4، ص 181 و تتمةالمنتهی، ص 276، بحار، ج 41، ص 323
279) قصص العلماء، ص 38.
280) تتمةالمنتهی، ص 374.
281) بحار، ج 41، ص 324.
282) مناقب آل ابی طالب، ج 2 ص 275.
283) مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 275.
284) مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 275.
285) مروج الذهب، ج 3، ص 472.
286) تتمة المنتهی، ص 225.
287) مروج الذهب، ج 3، ص 465.
288) تتمة المنتهی، ص 135.
289) تتمة المنتهی، ص 139.
290) بحار، ج 41، ص 352 از شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید.
291) تتمة المنتهی، ص 314 و بحار، ج 352 ص 352.
292) بحار، ج 41، ص 353.
293) نهج البلاغة خطبه 13.
294) شرح ابن ابی الحدید، ج 1، ص 251.
295) شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید، ج 1، ص 253.
296) تتمة المنتهی، ص 276 و 288.
297) الارشاد، ص 268 شیخ مفید قدس سره.
298) الاختصاص، ص 305.
299) مدینة المعاجز، ص 100.
300) بصائر الدرجات، بحارالانوار، ج 41، ص 287.
301) الاحتجاج، ج 1، ص 95.
302) نهج البلاغه خطبه 3.
303) الاحتجاج، ج 1، ص 219.
304) جریان حمله خالد به قبیله مالک و جنایات خالد و اعتراض عمر، در کتابهای تاریخی و تحقیقی از شیعه و اهل سنت آمده است. از جمله مرحوم سید شرف الدین در کتاب النص و الاجتهاد آن را مورد بررسی قرار داده است.
305) بحار، ج 41، ص 2302 - مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 278.
306) بحار، ج 41، ص 308 از مناقب آل ابی طالب.
307) بحارالانوار
308) بحار، ج 41، ص 305 از مناقب آل ابی طالب.
309) بحارالانوار، ج 41، ص 288 از بصائر الدرجات.
310) بحار، ج 41، ص 304.
311) بحارالانوار، ج 41، ص 329.
312) مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 262.
313) کشف الغمة، ج 1، ص 390.
314) مدینة المعاجز.
315) مدینةالمعاجز، ص 122.
316) روضه کافی و الاحتجاج، ج 1، ص 105 و کتاب سلیم بن قیس، ص 78.
317) بحارالانوار، ج 41، ص 257.
318) بحارالانوار، ج 40.
319) کشف الغمة، ج 1، ص 376 با کمی اختلاف و بحار الانوار.
320) بحار الانوار، ج 41.
321) تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 270.
322) الاسراء:71.
323) الاختصاص، ص 277 - ینابیع المودّة، ص 71.
324) بحار، ج 41، ص 297.
325) کشف الغمة، ج 1.
326) جائی که راهبان مسیحی در خارج از شهر برای عبادت و تنهائی در آن ساکن می شدند
327) بحار، ج 41، ص 265.
328) الارشاد، ص 323.
329) کاهن کسی است که می گفتند از حرکت ستاره ها پیشگوئی می کند.
330) مخدوم به کسی می گفتند که اجنه خدمتگزار او باشند.
331) الاختصاص، شواهد التنظیم بالاختصاد و الاختلاف.
332) تنقیح المقال، ج 3، ص 326.
333) الکهف: 103.
334) مدینةالمعاجز.
335) مناقب آل أبی طالب، ج 2، ص 301.
336) بحار، ج 29، ص 647.
337) روایت مذکور همگی از ج 8 معجم الرجال در ترجمه سلمان فارسی ذکر گردیده است.
338) لثالی الاخبار، ج 1، ص 87
339) بحار، ج 41، ص 312.
340) شواهد التنزیل.
341) بحار، ج 40 ص 267
342) شرط الخمیس، چهار یا پنجهزار نفر بودند که با حضرت بیعت کرده بودند تا گوش به فرمان حضرت باشند و حضرت برای آنان پیروزی یا بهشت را ضمانت نمود.
343) الفروع من الکافی - ج 7، ص 371
344) چرا حناب خلیفه به حای دادرسی با مردم اینگونه رفتار می کرده است؟
345) بحار، ج 40، ص 224 از مناقب آل ابی طالب.
346) اصول کافی، ج 2، ص 145.
347) وقعه صفین، ص 140، بحار ج 41، ص 337
348) جرس: زنگ شتر.
349) لایمس، اشاره به آیه مبارک لا یمسه الا المطهرون.
350) زورق: قایق
351) بحارالانوار.
352) وقعه صفین، ص 141 و بحارالانوار
353) نفس المهموم، ص 125 و مصارع عشاق لایسبقهم من کان قلبهم و لایلحقهم من بعدهم.
354) بحار، ج 44، ص 258 از قرب الاسناد حمیری.
355) بحار، ج 44، ص 252 از امالی صدوق مجلس 87.
356) بحار از عیون الاخبار.
357) کامل الزیارات، ص 79.
358) دخان: 29.
359) بحار، ج 45، ص 209 و کامل الزیارات، ص 89.
360) بحار، ج 45، ص 202 از علل الشرایع صدوق قدس سره.
361) کامل الزیارات، ص 71.
362) کامل الزیارات.
363) صغیر اصفهانی.
364) بحار، ج 45، ص 239 از تفسیر امام علیه السّلام بالاختصار.
365) بحارالانوار - شرح ابن ابی الحدید. مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 270.
366) الارشاد، ص 320 و اعلام الوری.
367) کامل الزیارات، ص 74 و مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 269.
368) شرح ابن ابی الحدید، ج 1، ص 253 منقول از هامش بحار، ج 44، ص 257.
369) معالی السبطین.
370) بحار الانوار.
371) کامل الزیارات، ص 72.
372) کامل الزیارات، ص 100.
373) بحار، ج 44، ص 263.
374) بحار، ج 44، ص 266.
375) نفس المهموم، ص 232.
376) ترجمه نفس المهموم به قلم دانشمند معظم جناب حاج میرزا ابوالحسن شعرانی قدس سره و ما این فراز را از قلم ایشان نقل نمودیم تا یادی و تقدیری از آن عالم بزرگوار و خدمتگذار جامعه اسلامی کرده باشیم.
377) بحار، ج 44، ص 266.
378) مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 270.
379) بحار، ج 41، ص 314.
380) اصول کافی، ج 2، ص 136، کمال الدین، الغیبة، الاختصاص،
381) کمال الدین صدوق قدس سره.

382) بحار، ج 51، ص 110.
383) کمال الدین صدوق قدس سره.
384) بحار، ج 51، ص 120.
385) کمال الدین صدوق قدس سره.
386) الغیبة للنعمانی، ص 79، بحار، ج 51، ص 114.
387) کمال الدین صدوق قدس سره.
388) اعلام الوری للطبرسی قدس سره.
389) بحار، ج 51، ص 131.
390) نهج البلاغة - کمال الدین صدوق قدس سره.
391) کمال الدین صدوق قدس سره، ص 645.
392) من لا یحضره الفقیه.
393) نهج البلاغه فیض الاسلام کلمات قصار 361.
394) الروضة من الکافی، ص 245.
395) غررالحکم (الیاءالمطلق)
396) الروضة، ص 97.
397) البقرة:237.
398) نهج البلاغة.
399) نهج البلاغه قسمتی از خطبه 151 فیض الاسلام.
400) نهج البلاغة.
401) المؤمنون: 30.
402) نهج البلاغة.
403) نهج البلاغة.
404) نوائب الدهور.
405) بحار، ج 41، ص 304.
406) بحارالانوار از مالی شیخ قدس سره.
407) الروضة من الکافی.
408) نهج البلاغة.
409) نهج البلاغة.
410) نهج البلاغة.
411) بحار، ج 57.
412) بحار، ج 57، ص 214.
413) بحار، ج 57، ص 212.
414) بحار، ج 57، ص 213.
415) بحار، ج 57، ص 215.
416) بحار، ج 57، ص 216، رچل من اهل قم یدعو الناس الی الحق یجتمع معه قوم کزیر الحدید لا تزلهم الریاح العواصف و لا یملون من الحرب و لا یجبنون و علی الله یتوکلون و العاقبة للتقوی.
417) بحار، ج 57، ص 218.
418) بحار، ج 57، ص 229.
419) بحار، ج 96.
420) الغیبة للنعمانی.
421) بحار الانوار.
422) وسائل الشیعة، ج 3، ص 356، احکام الملابس باب 314، حدیث 4.
423) وسائل الشیعة، ج 3، ص 279، لباس المصلّی باب 19، حدیث 8.
424) بحارالانوار.
425) کمال الدین.
426) نوائب الدّهور.
427) بحار، ج 68، ص 76.
428) بحار، ج 71، از فروع کافی.
429) نهج البلاغة.
430) نواهب الدهور.
431) بحارالانوار از کمال الدین.
432) منقول از مستدرک الوسائل.
433) امالی مفید قدس سرّه.
434) الغیبة للنعمانی.
435) نوائب الدهور از کنزالعمال
436) نوائب الدهور از کنزالعمال.
437) الغیبة للنعمانی.
438) کمال الدین.
439) قسمتی از دعای عهد.
440) مائدة: 55.
441) الاسری: 81.
442) الارشاد، ص 310.
443) مناقب آل ابی طالب ص 271.
444) مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 271.
445) الارشاد، ص 275.
446) الارشاد،ص 310، اعلام الوری، مناقب آل ابی طالب، ج 2، ص 271.
447) الارشاد: ص 311.
448) کشف الغمة.
449) الارشاد، ص 310.
450) اعلام الوری.
451) طبق روایات متعدد و مشهور، حادثه ضربت خوردن حضرت امیر علیه السّلام در شب نوزدهم رمضان بوده است.
452) کشف الغمة، ج 1، ص 380.
453) بحار، ج 42، ص 191.
454) بحار، ج 42، ص 190.
455) الخصال، ص 438.
456) بحار، ج 42.
457) بحار، ج 41.
458) بحارالانوار، ج 42، ص 192 - الارشاد، ص 16.
459) الارشاد، ص 16.
460) الارشاد، ص 18.
461) الارشاد، ص 18.
462) سلیم بن قیس، ص 197.
463) بحار، ج 42، ص 196.
464) بحار، ج 42، ص 195.
465) بحار، ج 42، بالاختصار.
466) الارشاد، ص 19.
467) الارشاد، ص 23.
468) مناقب اهل البیت علیه السّلام، ج 1، ص 146.