فهرست کتاب


برهان قاطع، پیرامون قیامت (جلد دوم)

علی اکبر سیفی‏

وجه نامگذاری

کلمه الغاشیة در اصل به معنای دربرگیرنده، تاریک کننده، پوشاننده و نیز تاریکی احاطه کننده آمده است. و در قرآن کریم این لغت در هر یک از معانی مذکور استعمال شده است.
در هنگامه قیامت دود غلیظی در فضا نمایان شده و همه جا را می پوشاند و تمام مردم را فرا می گیرد. حتی وارد مجاری تنفس انسان می شود.
در سوره دخان چنین آمده است:
فارتقب یوم تأتی السماء بدخان مبین یغشی الناس:(358) مراقب روزی باش که دود غلیظ در آسمان نمایان گشته و همه مردم را در بر می گیرد.
با برپایی قیامت آتش و عذاب از هر سو مجرمین و کفار را احاطه می کند. که فرمود:
یوم یغشاهم العذاب من فوقهم و من تحت أرجلهم و یقول ذوقوا ما کنتم تعملون:(359) روزی که عذاب آتش از آسمان و زمین کفار را احاطه می کند و از جانب پروردگار به آنان خطاب می شود: بچشید اثر گناه و کفر را.
بلکه آتش صورتهای آنان را در بر گرفته و چهره هایشان را چون شب تاریک سیاه می گرداند.
سرابیلهم من قطران و تغشی وجوههم النار:(360) لباسهایشان از روغن سیاه آتش زا بوده و صورتهایشان را آتش در بر می گیرد.
کأنما أغشیت وجوههم قطعا من اللیل مظلما:(361) گویا که چهره های آنان با پاره ای از ظلمت شب پوشانده شده است.
به خدا پناه می برم از آن روزی که میان خلایق با چهره ای سیاه محشور شوم، آن لحظه ای که دوستان همنشین خود را ببینم با صورتهای نورانی در عرصه محشر گام نهاده و من از شرمساری سر به زیر افکنده و نتوانم به آنها نگاه کنم.
من که با باطنی سیه چون قیر - قصه ها گفتم از صفای ضمیر
ر قیامت برون شوم ز زمین - با رخی سیاه و بس تاریک
در آن روز همه موجودات از جن و انس و وحوش و طیور برانگیخته می شوند.
و حشرناهم فلم نغادر منهم أحدا:(362) همه خلایق را (در قیامت) برانگیخته و هیچ کس را به حال خود باقی نخواهیم گذاشت.
بعضی گفته اند، قیامت از آن جهت که ناگهان فرا می رسد و انسان را غافلگیر می کند تعبیر به غاشیه شده است. یعنی انتشار دود در فضا آنچنان سریع است که انسان - در حال کار و تلاش و پرداختن به امور زندگی - ناگاه متوجه می شود که همه جا را دود غلیظی احاطه نموده است. و نیز صاعقه و انفجار مهیبی در آغاز قیامت ناگهان همه را به کام مرگ و نابودی فرو می برد.
ما ینظرون الا صیحة واحدة تأخذهم و هم یخصمون: چیزی نمی بینند مگر یک بانگ مهیب که آنان را (در حال انجام امور زندگی) چون برق درجا می خشکاند.
بنابراین حادثه بزرگ و هولناک قیامت با تحولات و سختیهایش همه را دربر خواهد گرفت و کسی را از آن گریزی نیست. و به همین دلیل الغاشیة نام گرفته است.
نکته دیگر اینکه در معنای لغت غاشیة تاریکی فراگیر اخذ شده است. لذا در قرآن کریم فراگیری شب با این ماده بیان گردیده است. ولی از فراگیری روز به تجلی تعبیر گردیده است.
فرمود: و اللیل اذا یغشی و النهار اذا تجلی(363) بر این اساس می توان گفت نامگذاری قیامت به الغاشیه از جهت انتشار دود غلیظی است که تمام مردم را در بر گرفته و همه جا را تاریک می گرداند.

یوم الفصل

فاذا النجوم طمست و اذا السماء فرجت و اذا الجبال نسقت و اذا الرسل أقتت لای یوم أجلت لیوم الفصل و ما أدراک ما یوم الفصل:(364)
هنگامی که ستارگان خاموش گردند و آسمان شکافته شود (و کرات با هم برخورد کنند) و کوهها از جا برکنده شوند و زمانی که تمام پیامبران گردهم آورده شوند (آن روز قیامت است). آیا برای چه روزی این امور به تاخیر افتاده است؟ برای روز جدایی (حق از باطل به حکم پروردگار) است. و چه می دانی که آن روز چقدر مهم است.
هذا یوم لا ینطقون و لا یؤذن لهم فیعتذرون ویل یومئذ للمکذبین هذا یوم الفصل:(365) امروز (قیامت) روزی است که مجرمین حق سخن نداشته و به آنان هرگز اجازه عذر خواهی داده نخواهد شد. وای بر منکرین قیامت از آن عذاب دردناک و این قیامت است که روز تمییز و جدایی (حق از باطل) می باشد.

وجه نامگذاری

کلمه فصل در لغت به معنای جدا کردن دو چیز از هم و تمییز بین امور است و نیز به سخن حق از آن جهت که باطل را جدا می کند قول فصل اطلاق گردیده است.(366) و به معنای قضاوت و حکم نیز آمده است. و این معنی هم در واقع از مصادیق معنای اول است زیرا با قضاوت حق از باطل جدا شده و بین آنها تمییز داده می شود لذا قرآن مجید به قول فصل توصیف گردیده است. که فرمود: (انه لقول فصل)(367) چرا که با بیان روشن حق را از باطل جدا می نماید.
کما اینکه به همین خاطر (فرقان) نامیده شده است.
تبارک الذی نزل الفرقان علی عبده لیکون للعالمین نذیرا(368)
زیرا با آیات محکم بین حق و باطل فرق می گذارد.
و به همین دلیل به جایی از بدن انسان که دو استخوان از هم جدا می شوند کلمه مفصل اطلاق گردیده است.
در نامگذاری قیامت به یوم الفصل هر یک از دو معنای جدا کردن و حکم و قضاوت لحاظ شده است. زیرا که قیامت انسان را از برادر و پدر و مادر و از خویشاوندان و دوست صمیمی بلکه مادر را از طفل شیرخوارش جدا می گرداند. که فرمود:
یوم یفر المرء من اخیه و امه و ابیه و صاحبته و بنیه(369) و فرمود:
یوم ترونها تذهل کل مرضعة عما أرضعت و تضع کل ذات حمل حملها:(370) در هنگامه قیامت هر مادر شیرده را می بینی که فرزند شیر خوارش را رها نموده و هر بارداری سقط جنین می کند.
لن تنفعکم اولادکم و لا ارحامکم یوم القیامة یفصل بینکم:(371) در قیامت فرزندان و خویشاوندان شما نفعی به حالتان ندارند. زیرا که به امر پروردگار از همدیگر جدا می شوید.
روز رستاخیز مجرمین و گنهکاران از مؤمنین و نیکوکاران جدا می شوند گروه اول به صورتهای زشت حیوانات محشور شده و راهی جهنم می شوند و گروه دوم با زیباترین صورتهای انسانی محشور گردیده به سوی بهشت هدایت می شوند. و این به دستور پروردگار متعال است که خطاب به گنهکاران می فرماید: (و امتازوا الیوم ایها المجرمون)(372) ای گنهکاران امروز (یعنی قیامت) از صف نیکوکاران جدا شوید.
در آنجا تمام اسباب و وسایل مادی که انسان با آنها در دنیا خود را از مرگ و عذاب و هر سختی نجات می داد از او جدا شده و هیچ به کار او نمی آیند.
و لقد جئتمونا فرادی کما خلقناکم اول مرة و ترکتم ما خولناکم وراء ظهورکم و ما نری معکم شفعاءکم الذین زعمتم أنهم فیکم شرکاء لقد تقطع بینکم و ضل عنکم ما کنتم تزعمون:(373) (امروز یعنی قیامت) تنها و برهنه به گونه ای که از شکم مادر متولد شده بودید بر ما وارد شده اید و آنچه از قدرت و مال که به شما ارزانی داشته بودیم از دست داده و هیچیک از قدرتمندان و یاورانی که آنان را تکیه گاه خود می پنداشتند امروز به دادتان نمی رسند. همه از شما جدا گردیده و میان شما و ایشان جدایی افتاده است.
سلیمان را برفت از دست خاتم - فریدون را سرآمد پادشاهی
نه فرعون ماند و نه گنج نه قارون - نه در دست موسی عصای شبانی
اختلافات سیاسی و مذهبی و اجتماعی همه در آنجا با حکم قاطع پروردگار جهانیان حل شده و برای همیشه حق از باطل جدا خواهد گشت.
ان ربک هو یفصل بینهم یوم القیامة فیما کانوا فیه یختلفون:(374)
همانا پروردگار تو در قیامت بین اختلافات آنان قضاوت می فرماید.
چون قیامت همی بپا گردد - حق و باطل ز هم جدا گردد
رشوه ها، حیله ها، سیاستها - رخت بربندد از قضاوتها