فهرست کتاب


برهان قاطع، پیرامون قیامت (جلد دوم)

علی اکبر سیفی‏

یوم کبیر

فانی اخاف علیکم عذاب یوم کبیر: همانا من می ترسم بر شما از عذاب روزی بزرگ (یعنی قیامت). هود / 3.
یکی از نامهای قیامت یوم کبیر است و این به لحاظ مقایسه با عالم برزخ و روزهای دنیا است. زیرا کبیر در مقابل صغیر بوده و ایام زندگانی دنیا و نیز مدت مکث در عالم برزخ به نظر اهل محشر - با مشاهده حوادث هولناک آن روز - بسیار کم و کوچک است. در سوره مریم - آیه پنجاه و پنجم - می خوانیم، و یوم تقوم الساعة یقسم المجرمون ما لبثوا غیر ساعة: روز برپایی قیامت گنهکاران (با مشاهده سختیها و شداید هولناک آن) سوگند یاد می کنند که ما (در عالم برزخ) بیش از یک ساعت مکث نکردیم.
با اینکه در عالم برزخ هم عذاب می دیدند.

الغاشیه

هل أتاک حدیث الغاشیة:(357) (ای رسول) آیا خبر آن حادثه فراگیر (یعنی قیامت) به شما رسید؟
در این آیه شریفه استفهام به منظور تفخیم و تعظیم شأن قیامت است. و مقصود این است که آیا هیچ فکر کرده ای که واقعه فراگیر قیامت چه رخداد مهمی است. یعنی اهمیت قیامت آنقدر زیاد است که هرچه درباره اش فکر و تأمل کنید به عمق فاجعه و کنه آن واقعه مرگبار پی نخواهید برد.

وجه نامگذاری

کلمه الغاشیة در اصل به معنای دربرگیرنده، تاریک کننده، پوشاننده و نیز تاریکی احاطه کننده آمده است. و در قرآن کریم این لغت در هر یک از معانی مذکور استعمال شده است.
در هنگامه قیامت دود غلیظی در فضا نمایان شده و همه جا را می پوشاند و تمام مردم را فرا می گیرد. حتی وارد مجاری تنفس انسان می شود.
در سوره دخان چنین آمده است:
فارتقب یوم تأتی السماء بدخان مبین یغشی الناس:(358) مراقب روزی باش که دود غلیظ در آسمان نمایان گشته و همه مردم را در بر می گیرد.
با برپایی قیامت آتش و عذاب از هر سو مجرمین و کفار را احاطه می کند. که فرمود:
یوم یغشاهم العذاب من فوقهم و من تحت أرجلهم و یقول ذوقوا ما کنتم تعملون:(359) روزی که عذاب آتش از آسمان و زمین کفار را احاطه می کند و از جانب پروردگار به آنان خطاب می شود: بچشید اثر گناه و کفر را.
بلکه آتش صورتهای آنان را در بر گرفته و چهره هایشان را چون شب تاریک سیاه می گرداند.
سرابیلهم من قطران و تغشی وجوههم النار:(360) لباسهایشان از روغن سیاه آتش زا بوده و صورتهایشان را آتش در بر می گیرد.
کأنما أغشیت وجوههم قطعا من اللیل مظلما:(361) گویا که چهره های آنان با پاره ای از ظلمت شب پوشانده شده است.
به خدا پناه می برم از آن روزی که میان خلایق با چهره ای سیاه محشور شوم، آن لحظه ای که دوستان همنشین خود را ببینم با صورتهای نورانی در عرصه محشر گام نهاده و من از شرمساری سر به زیر افکنده و نتوانم به آنها نگاه کنم.
من که با باطنی سیه چون قیر - قصه ها گفتم از صفای ضمیر
ر قیامت برون شوم ز زمین - با رخی سیاه و بس تاریک
در آن روز همه موجودات از جن و انس و وحوش و طیور برانگیخته می شوند.
و حشرناهم فلم نغادر منهم أحدا:(362) همه خلایق را (در قیامت) برانگیخته و هیچ کس را به حال خود باقی نخواهیم گذاشت.
بعضی گفته اند، قیامت از آن جهت که ناگهان فرا می رسد و انسان را غافلگیر می کند تعبیر به غاشیه شده است. یعنی انتشار دود در فضا آنچنان سریع است که انسان - در حال کار و تلاش و پرداختن به امور زندگی - ناگاه متوجه می شود که همه جا را دود غلیظی احاطه نموده است. و نیز صاعقه و انفجار مهیبی در آغاز قیامت ناگهان همه را به کام مرگ و نابودی فرو می برد.
ما ینظرون الا صیحة واحدة تأخذهم و هم یخصمون: چیزی نمی بینند مگر یک بانگ مهیب که آنان را (در حال انجام امور زندگی) چون برق درجا می خشکاند.
بنابراین حادثه بزرگ و هولناک قیامت با تحولات و سختیهایش همه را دربر خواهد گرفت و کسی را از آن گریزی نیست. و به همین دلیل الغاشیة نام گرفته است.
نکته دیگر اینکه در معنای لغت غاشیة تاریکی فراگیر اخذ شده است. لذا در قرآن کریم فراگیری شب با این ماده بیان گردیده است. ولی از فراگیری روز به تجلی تعبیر گردیده است.
فرمود: و اللیل اذا یغشی و النهار اذا تجلی(363) بر این اساس می توان گفت نامگذاری قیامت به الغاشیه از جهت انتشار دود غلیظی است که تمام مردم را در بر گرفته و همه جا را تاریک می گرداند.