فهرست کتاب


برهان قاطع، پیرامون قیامت (جلد دوم)

علی اکبر سیفی‏

الطامة الکبری

فاذا جاءت الطامة الکبری یوم یتذکر الانسان ما سعی:(339) هنگامی که آن مصیبت عظمی و عذاب همگانی قیامت فرا رسد، آنگاه روزی است که انسان به فکر نتیجه تلاش و حاصل سعی خود می افتد (و با خود فکر می کند که چه توشه ای برای آخرت ذخیره کرده است.)
کلمه الطامة در اصل - مأخوذ از فعل طم یطم طماً - به معنای طغیان و فراگیری ناشی از کثرت و فراوانی می باشد.(340) لذا عرب در موردی که چاه از خاک پر شده و با زمین هم سطح گردد، می گوید: فقد طم البئر.(341)
با توجه به این اصل کلمه الطامة به معنای مصیبت بسیار ناگوار و عذاب دردناک و شدیدی است که فراگیر بوده و کسی از آن در امان نیست و قیامت مصیبتی بالاتر از همه مصیبتها و عذابی فراتر از همه عذابها می باشد. کسی از آن مستثنی نبوده و تمام موجودات آسمان و زمین را به کام خود فرو می برد.
با این بیان معلوم شد که چرا این نام به صفت کبری متصف گردیده است. زیرا کلمه کبری به معنای بزرگتر بوده و قیامت بزرگترین مصیبتها و مهیب ترین عذابها می باشد. عذابی که از یک سو نبوده بلکه از هر سو به انسان هجوم می آورد. از دل زمین و قعر اقیانوسها و دریاها به صورت زلزله و آتشفشانهای هولناک سر بر آورده و نیز در اوج آسمانها با انفجاری بزرگ کرات و ستارگان برخورد کرده و از هم پاشیده و بر سر انسان خراب می شوند.
چه فاجعه ای از این بزرگتر و کدام مصیبت از این دردناکتر است؟
افکند هر حامل(342) جنین از هول زلزال زمین - گشتند مست و این چنین انداختند أحمالها(343)
بیهوش شد هر مرضعه(344) از شدت این واقعه - دست از رضاعت(345) بازداشت بیخود شد از اهوالها(346)
ر چنین روز سخت و حادثه خیز - با چنین وضع و حال هول انگیز
ست در دامن که آویزم؟ - با چه قوت ز جای برخیزم؟
کی توانم شدم ز بند خلاص!؟ - چه گریزم که لات حین مناص؟(347)

یوماً عبوساً قمطریراً

انا نخاف من ربنا یوما عبوسا قمطریرا:(348) ما از قهر و غضب پروردگار در آن روز سخت و دشوار بیم داریم.
کلمه عبوس در توصیف انسان به معنای شخص ترش رو و اخمو است. و در وصف روز به معنای روز سخت و دشوار و حادثه خیز است. و کلمه قمطریر به معنای سختیها و شرور شدید و پیچیده می باشد.
و قیامت زمان حوادث سخت و مهیب است چون آتش و عذاب از هر سو موجودات عالم را فرا می گیرد. در آن روز گویا جهان هستی از انسان خشمناک است. انسان ناگهان خود را با تازیانه زبانه های آتش و نهیب و غرش انفجار و چهره سیاه دود مواجه می بیند.
کافر آن روز از هراس و اضطراب - گوید او یا لیتنی کنت تراب
یعنی آنکه بودمی ای کاش خاک - تا نمی دیدم چنین هول و هلاک

یوم عسیر

فاذا نقر فی الناقور فذلک یومئذ یوم عسیر علی الکافرین غیر یسیر:(349) آنگاه که شیپور قیامت به صدا در آید روز سخت و دشواری است. آن روز برای کافرین (مانند دنیا) آسان نمی باشد.
در دو جای(350) دیگر قرآن - غیر این آیه - قیامت به این نام برده شده است.
کلمه عسیر به معنای سخت و دشوار است، در مقابل یسیر که به معنای آسان می باشد.
و قیامت از جهت حوادث هولناک و وحشتزایی که در آن واقع می شود به این اسم نامیده شده است. چرا که تحمل آنها برای انسان بسیار سخت و دشوار است.
ولی سختیهای قیامت فقط برای کافر و اهل معصیت است که فرمود: علی الکافرین غیر یسیر. و اما مؤمنین و نیکوکاران از دشواریهای آن روز در امان می باشند.
در سوره قیامت می خوانیم:
وجوه یومئذ ناضرة الی ربها ناظرة وجوه یومئذ باسرة تظن ان یفعل بها فاقرة:(351) در قیامت چهره هایی شاداب و مسرور هستند که در انتظار ثوابها و نعمتهای موعود پروردگارشان می باشند و نیز چهره های بیمناک و درهم کشیده ای هستند که احساس می کنند دچار عذابی سخت و شکننده می شوند.
آری آنجا جای وحشت اهل عیش و محل سختی و عذاب اهل آسایش و ستمکاران است.
چو میزان عدل شود نصب از برای خلق - یک سر سبک برآید و یک سر گران شود
هر کس نگه کند به بد و نیک خویشتن - آنجا یکی غمین یکی شادمان شود
البته در لحظه نخست برپایی قیامت که تمام نقاط زمین را آتش و دود و لرزش و انفجار فرا گرفت برای همه انسانها لحظه دشوار و سختی است. لذا فرمود:
فاذا برق البصر و خسف القمر و جمع الشمس و القمر یقول الانسان یومئذ أین المفر:(352) در هنگامه قیامت آنگاه که چشم از دیدن حوادث هولناک خیره شود و ماه نورش را از دست دهد و خورشید و ماه با هم برخورد کرده (و اجزاءشان درهم شده و نورشان گرفته شود)، در آن روز انسان (به دنبال راه نجات) فریاد بر می آورد: کجا فرار کنم.
خلاصه اینکه آنچه از آیات و روایات معلوم می شود این است که از زمان برپائی مردگان و اجتماع خلائق در عرصه محشر - جهت حسابرسی - سختی عذاب و دشواری حساب مخصوص کافران و گنهکاران است. اما در آغاز رخداد قیامت سختی حوادث هولناک برای همه انسانها روی زمین یکسان است. لذا فرمود:
و نفخ فی الصور فصعق من فی السموات و من فی الارض: هنگامی که در صور دمیده شود تمام موجودات آسمان و زمین (با غرش مهیب آن صاعقه بزرگ) به کام مرگ فرو می روند.
روشن است که تحمل چنین وضع وحشت انگیز و مرگبار این صاعقه بزرگ که در یک لحظه تمام موجودات را در جای خود می خشکاند بر کسی آسان نیست.
نکته قابل توجه اینکه سخت بودن قیامت بر کافران از جهت حسابرسی اعمال نیست زیرا در مبحث یوم الحساب با استناد به روایات متعددی بیان نموده ایم که حسابرسی اعمال مخصوص اهل ایمان است و کفار و مشرکین بدون حساب وارد جهنم می شوند.
بنابراین سختی قیامت بر کفار از جهت حوادث هولناک و انواع عذابها و شداید دردناک و مهلک می باشد.
بر این اساس سخن بعضی مفسرین(353) اهل سنت: که سختی قیامت بر کافران از جهت حسابرسی اعمال است - صحیح نبوده و خلاف مفاد روایات(354) است.