فهرست کتاب


برهان قاطع، پیرامون قیامت (جلد دوم)

علی اکبر سیفی‏

گناهکار از گناهانش سؤال نمی شود

در سوره قصص - آیه هشتاد و هشتم - می خوانیم:
و لا یسأل عن ذنوبهم المجرمون: در قیامت گنهکاران از گناهانشان سؤال نمی شوند.
و نیز در سوره الرحمن - آیه سی و نهم - فرمود:
فیومئذ لا یسأل عن ذنبه انس و لا جان: در قیامت از کسی راجع به گناهش سؤال نمی شود.
در نگاه نخست به این گونه آیات اشکالی به ذهن می رسد که این معنی با صریح آیات دیگر تنافی دارد.
زیرا در سوره حجر - آیه نود و دوم - می خوانیم:
فوربک لنسألنهم اجمعین: سوگند به پروردگارت از همه افراد امت سؤال می کنیم.
و نیز در سوره اعراف - آیه ششم - فرمود:
و لنسألن الذین أرسل الیهم: یقینا از همه امتها در قیامت سؤال خواهیم نمود.
و در سوره صافات - آیه بیست و چهارم - آمده:
وقفوهم انهم مسؤولون: گنهکاران را متوقف کنید که باید از آنان سؤال شود.
مرحوم علامه مجلسی در بحارالانوار(211) بعد از طرح این اشکال از آن پاسخ داده است، به اینکه: سؤال از گنهکاران ممکن است به دو گونه بوده باشد. یکی اینکه به منظور کسب خبر و اطلاع سؤال شود کما اینکه در دادگاه از متهم درباره جرمش پرسش می کنند تا از طریق اعتراف، جرمش را اثبات کرده و مجازات کنند. و این گونه سؤال در قیامت از مجرمین و گناهکاران نمی شود. زیرا خدای تبارک و تعالی با احضار گناهان و اعمال شخص و با علم مطلق به تمام جزئیات کرده های شخص گناهکار، نیازی به سؤال از او ندارد. و این گونه سؤال مقصود از آیات دسته اول می باشد.
و دیگر اینکه: سؤال از گناهان افراد جهت اتمام حجت بر آنان و سایرین و نیز برای توبیخ و دفع انکار و قطع اعتذار آنان و به منظور پاسخ از مجادلة و بستن راه استدلال و توجیه کارهایشان است. و همچنین به جهت اثبات این حقیقت که عذاب گنهکاران از روی دلیل و برهان بوده و بر حق می باشد تا نگویند به ما ظلم شده است. و این معنی مقصود از آیات دسته دوم است.
اشکال دیگر اینکه: در سوره مؤمنون - آیه صد و یک - می خوانیم:
فاذا نفخ فی الصور فلا أنساب بینهم یومئذ و لا یتسائلون: هنگامی که در صور دمیده شود خویشاوندی و فامیلیت فراموش شده و کسی از حال دیگری نمی پرسد.
ولی در سوره صافات - آیه پنجاهم - آمده:
فأقبل بعضهم علی بعض یتساءلون: مؤمنین به همدیگر رو نموده و از احوال همدیگر سؤال می کنند.
و در سوره مدثر - آیه چهل و چهارم - راجع به وصف اصحاب یمین چنین آمده است: یتسائلون عن المجرمین ما سلککم فی سقر: مؤمنین از مجرمین می پرسند چه چیز شما را دچار آتش دوزخ کرد؟
با ملاحظه این آیات اشکال به ذهن می رسد که چگونه در بعضی آیات سخن از پرسش مؤمنین از علت عذاب گنهکاران در آخرت است ولی برخی آیات دیگر هر گونه گفتگو و پرسشی را از اهل محشر نفی کرده است.
پاسخ این اشکال هم روشن است زیرا آیه اول نفی سؤال از حال همدیگر در قیامت می کند که از شدت سختی ها و حوادث هولناک آن هر کس به فکر نجات خود بوده و به دیگری توجه ندارد. کما اینکه در آیات بسیاری این مطلب بیان شده است. ولی مقصود دو آیه دیگر سؤال مؤمنین از وضع همدیگر در بهشت و یا از سبب عذاب اهل دوزخ است و ربطی به زمان برپائی قیامت ندارد.

آنچه که حساب را آسان می کند:

از روایات استفاده می شود که بعضی اعمال صالح حسابرسی قیامت را آسان می گرداند و آنها عبارتند از: 1- صله ارحام. 2- عفو و اغماض از اشتباه دیگران 3- قرائت بعضی سوره های قرآن 4- طول دادن قنوت در حال نماز 5- زیارت ائمه معصومین (علیهم السلام) خصوصا امام رضا (ع) 6- قناعت 7- حسن خلق. ما در اینجا به ذکر بعضی روایات و توضیح آنها اکتفا می نمائیم.

1- صله ارحام:

مرحوم کلینی در اصول کافی به سند معتبر از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود: صلة الرحم یهون الحساب یوم القیامة:(212) سرزدن و دید و بازدید با خویشاوندان حسابرسی اعمال را در قیامت آسان می کند.
و نیز همین مضمون به طریق معتبر دیگری(213) از آن حضرت نقل شده است.
امیر المؤمنین (ع) در آخرین دقائق عمر شریفش به فرزندان و شیعیان خود چنین وصیت فرمود:
انظروا ذوی ارحامکم فصلوهم یهون الله علیکم الحساب:(214) خویشاوندان خود را همیشه در نظر داشته و فراموش نکنید و با آنان رفت و آمد و رابطه داشته باشید زیرا که سرزدن به خویشاوندان و صله ارحام حسابرسی اعمال را در قیامت آسان می نماید.