فهرست کتاب


برهان قاطع، پیرامون قیامت (جلد دوم)

علی اکبر سیفی‏

یوم الجمع

در دو جای قرآن قیامت به این نام ذکر شده است.
اول: در سوره تغابن که فرمود یوم یجمعکم لیوم الجمع ذلک یوم التغابن و بحث مربوط به این سوره سابقا در مبحث یوم التغابن گذشت.
دوم: در سوره شوری آیه 7 فرمود:
و کذلک اوحینا الیک قرآنا عربیا لتنذر أم القری و من حولها و تنذر یوم الجمع لا ریب فیه فریق فی الجنه و فریق فی السعیر: و اینگونه قرآن را بر تو به زبان عربی وحی کردیم تا اهل مکه و مردم اطراف آن را بیم دهی، و آنان را از روز اجتماع و گردآوری همگانی بترسانی روزی که اولین تا آخرین انسانها در آن جمع شده و به دو گروه تقسیم می شوند. دسته ای داخل بهشت و دسته ای دیگر وارد دوزخ می گردند.
همان گونه که در ترجمه اشاره شد کلمه جمع به معنای گرد آوری و جمع کردن است.
در قیامت اولین تا آخرین فرد انسانها برای اجتماع در محشر از قبرها گردآوری شده و هیچکس از اجتماع عظیم آن روز مستثنی نخواهد بود.
قل ان الاولین و الاخرین لمجموعون الی میقات یوم معلوم(91)
ای پیامبر به مردم بگو که اولین فرد از انسانها تا آخرین فرد آنها بدون تردید در زمان روز معلوم یعنی قیامت گردآوری خواهند شد.
نکته جالبی در این آیه به چشم می خورد و آن اینکه فرمود: لمجموعون الی میقات یوم معلوم زیرا با آنکه قیامت ظرف جمع آوری بوده و علی القاعده می بایست به جای حرف الی حرف فی استعمال شود. چون گردآوری همگانی در زمان قیامت واقع می شود.
این تعبیر اختصاص به این آیه نداشته بلکه در آیات دیگر هم پیدا می شود. مانند آیه 87 از سوره نساء که فرمود:
الله لا اله الا هو لیجمعنکم الی یوم القیامه و نیز آیه 12 از سوره انعام و آیه 26 از سوره جاثیه و آیات دیگر.
ظاهرا وجه استعمال این حرف برای بیان معنای مصدری کلمه الجمع است. زیرا این کلمه دو معنا دارد یکی معنای مصدری که مفهوم آن گردآوری و جمع کردن است و دیگری به معنای اسم مصدر یعنی اجتماع حاصل از گردآوری می باشد.
به عنوان مثال در مناسبات مهم انقلاب مثل 22 بهمن می بینید که اول صبح هر کس از خانه اش به سوی میدان بزرگ و یا مصلای شهر حرکت می کند تا جهت استماع سخنرانی و قرائت قطعنامه همه در یک نقطه اجتماع کنند. در این گونه موارد گفته می شود که بلندگوها با شعار و تکبیر مردم را جهت اجتماع بزرگ و همگانی گردآوری و جمع می کنند.
لذا در این آیات جمع در قالب صیغه مضارع یا مفعول استعمال شده است و مقصود گردآوری به معنای مصدری است. یعنی همه انسانها را جهت اجتماع عظیم قیامت گردآوری می نماید.
و همین معنی در آیه شریفه یوم یجمعکم لیوم الجمع... مقصود از فعل یجمعکم می باشد.
و آن دو مصداق دارد یکی جمع آوری اجراء متفرق و پراکنده اجسام انسانها و دیگری گردآوری خود آنها که هر کدام از قبرها بیرون آمده و به طرف محشر حرکت می کنند.
هیچیک از این دو معنی مستلزم اشکال تکرار در این آیه نیست و این دو مصداق با هم مقصود از فعل یجمعکم می تواند بوده باشد، چرا که مقصود اصلی معنای جامع است گر چه مصداق دوم به ذهن نزدیکتر می رسد.
و شاهد این معنا آیه 43 از سوره معارج است که فرمود:
یوم یخرجون من الاجداث سراعا کأنهم الی نصب یوفضون: به یاد آورید روزی را که مردگان از قبرها به سرعت خارج شده، گوئی که به سوی علامت نصب شده ای سرازیر شده اند.

جمع اجزاء پراکنده بدن

اساسا این سوال برای انسان مطرح است که خداوند اجزاء پراکنده و ذرات متفرق اعضای بدن انسانهای بی شمار و گوناگون را بعد از گذشت هزاران سال چگونه جمع کرده و به حالت اول برمی گرداند؟! انسانهایی که هر کدام دارای شکل مخصوص به خود هستند.
قرآن همین سوال را از زبان انسان مطرح کرده و جواب قاطع داده است فرمود: أیحسب الانسان ألن نجمع عظامه بلی قادرین علی ان نسوی بنانه:(92) آیا انسان گمان می کند که ما نمی توانیم استخوانهای او را که به ذرات پراکنده خاک تبدیل شده جمع آوری کرده به حالت اول برگردانیم؟!. هرگز چنین نبوده، بلکه ما می توانیم حتی سرانگشتان او را به حالت اول برگردانیم.
امروز دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که سرانگشت انسان تنها عضو بدن است که با سرانگشت هیچ فرد دیگر شباهت نداشته بلکه از حیث جهات خطوط روی آن با هم فرق دارند. لذا بهترین راه شناسایی افراد دزد و تبهکار اثر انگشت دانسته شده است.
بنابراین باید بدانیم که چه مراقب دقیق و کدام قدرت تیزبینی در کمین ما است.
جمع آوری ذرات پراکنده اعضای بدن برای خدای تعالی آسان است چرا که در ابتدای آفرینش انسان مسبوق به عدم بوده و خالق سبحان لباس وجود بر قامت او پوشانده است و از نیستی او را به هستی رسانیده و در قیامت که اجزاء بدن - گر چه به صورت متفرق - وجود دارد، باید خلقت دوباره و برگرداندن به حالت اول آسانتر باشد.
البته این آسانی به لحاظ حال قابل است نه حال فاعل و الا برای ذات قادر مطلق هیچ فرقی بین خلقت ابتدائی مسبوق به عدم و بین خلقت مجدد مسبوق به اجزاء پراکنده نیست کما اینکه فرمود:
و هو الذی یبدء الخلق ثم یعیده و هو اهون علیه:(93) و خداوند همان قدرتی است که در نخست برای اولین بار انسان را خلق می کند و همین خلقت را دوباره بعد از مرگ انسان انجام می دهد. البته این خلقت مجدد بر او آسانتر است.
شارح مقاصد درباره این آیه می گوید: اگر اشکال شود به اینکه آسانتر بودن اعاده با قدم قدرت خدایتعالی تنافی دارد چون به نسبت مقدوراتش نباید فرق کند، جواب می دهیم که آسانتر بودن اگر به اعتبار فاعل بود این اشکال وارد می شد ولی این به اعتبار قابل است که چون در معاد مسبوق به اجراء است استعداد و آمادگی قبول خلقت مجدد را بیشتر از خلقت ابتدائی دارد.(94)
در صحیحه جمیل بن دراج(95) سابقا در مبحث تغابن راجع به شرح آیه یوم یجمعکم لیوم الجمع گذشت که بعد از چهل روز باران متوالی ذرات پراکنده بدن جمع می شود.
و پراکندگی ذرات اجزاء بدن انسانها و تفرق محل دفن اجساد آنان هیچگونه مشکلی برای خالق سبحان در جمع آوری ایجاد نمی کند. کما اینکه فرمود:
أین ما تکونوا یأت بکم الله جمیعا ان الله علی کل شی ء قدیر(96)
در هر کجای عالم و هر نقطه ای از زمین بوده باشید خداوند قادر متعال شما را جمع آوری کرده چرا که او بر همه چیز توانا است.

گرد آوری کرات و اجرام سماوی

در قیامت ستارگان درهم کوبیده شده و نور خورشید و ماه جمع آوری می گردد زیرا در اثر تصادم و برخورد ستارگان ذرات آنها در هوا معلق گردیده و مانع تابش خورشید می شود و روشنائی ماه را نیز می گیرد. که فرمود:
و اذا الکواکب انتثرت:(97) هنگامیکه ستارگان در هم کوبیده شده و به صورت ذرات پراکنده در هوا معلق شوند آن زمان روز برپائی قیامت است.
و فرمود: و جمع الشمس و القمر هنگام قیامت خورشید و ماه جمع آوری می شود یعنی با هم تصادم کرده و نورشان از بین می رود.
خلاصه در قیامت تمام آثار حیاتی زمین نور و روشنائی ماه و خورشید و سایر ستارگان گرفته شده و تمام اسباب و وسائل مادی از بین رفته و همه کرات به قدرت پروردگار در هم پیچیده می شوند.
و الارض جمیعا قبضته یوم القیامه و السماوات مطویات بیمینه(98) یعنی تمام نقاط زمین روز قیامت تحت قبضه قدرت او است و به این معنی که تمام آثار حیاتی و شرائط زیست را از بین می برد. و قوام حیات بشر در آن روز به اسباب و عوامل مادی نیست و حتی روشنائی آن به نور خورشید نیست.
کما اینکه فرمود: و أشرقت الارض بنور ربها(99) و در قیامت ستارگان به قدرت لایزال الهی با هم تصادم کرده و طومار آنها در هم پیچیده می شود.
و جمع آوری ذرات پراکنده و گردآوری افراد به طرف محشر با نفخ صور انجام می شود که فرمود:
و نفخ فی الصور فجمعناهم جمعا:(100) و در قیامت صور دمیده می شود و مردم را در اجتماع بزرگ محشر گرد آوری خواهیم نمود.