فهرست کتاب


برهان قاطع، پیرامون قیامت (جلد دوم)

علی اکبر سیفی‏

تحقیق لغوی

کلمه آخر - به کسر - در لغت به معنی پایان و در مقابل اول است. بنابراین الیوم الاخر به معنی روز پایان است، که همان روز قیامت می باشد، زیرا آخرین روز دنیا و پایان عمر سالم است.
بعضی کلمه الیوم الاخر را به معنی روز دیگر گرفته اند ولی این معنی از نظر علم لغت اشتباه است، زیرا کلمه آخر - به فتح - به معنی دیگر بوده و به یکی از دو چیز - که دورتر و یا در مرتبه بعد لحاظ شود - اطلاق می گردد.
در مفردات راغب آمده آخِر: ما یقابل به الاول و در صحاح اللغه می گوید: والاخر بفتح الخاء احد الشیئین.
شاهد بر این که کلمه آخِر به معنی پایان است، مقابله آن با معنای اول می باشد، زیرا کلمه اول بمعنی نخست بوده و معنای مقابل آن پایان است بنابراین کلمه آخر به معنی پایان است.
و قیامت از جهت اینکه آخرین روز دنیا و پایان عمر نظام عالم است، به الیوم الاخِر نامیده شده است.
آری قیامت روز پایان زیبائیهای طبیعت و بریدن از وابستگی مادی است. روز خاتمه بخشیدن به لذایذ و علایق دنیا است.
و چه مشکل است فراق و جدایی از مال و مقام و آسایش برای دنیاطلبان، که طول سالهای پر خاطره عمرشان برای رسیدن به آنها خون دل خورده و امید و آرزو بلکه تمام هستی و موجودیت خود را در آنها می بینند.
بدنامی حیات دو روزی نبود بیش - آنهم کلیم با تو بگویم چه سان گذشت
روزی به صرف بستن دل باین و آن گذشت - روز دگر به کندن دل زین و آن گذشت

تحقیق قرآنی

کلمه الیوم الاخِر در قرآن به معنی روز قیامت است. زیرا در آیات بسیاری، قیامت به لفظ یوم تعبیر شده و موصوف واقع گردیده است مانند الیوم الموعود، الیوم الحق، یوم محیط، یوم ثقیل و...
در اینجا هم کلمه یوم به نام الاخر توصیف شده است و مقصود از آن - مانند سایر موارد - قیامت است.
در تمام آیاتی که قیامت به این نام معرفی شده ایمان بالیوم الاخر در طول ایمان به خدای تعالی مهمترین شرط سعادت و رستگاری انسان بیان شده است.
ولی کلمه الآخره به معنای سرای جاودانه آخرت و حیاة اخروی و نظام جهان پس از مرگ آمده است.
آخرت در بسیاری از آیات شریفه قرآن صفت برای کلمه حیات واقع شده زیرا گر چه تصریح به موصوف آن نشده ولی به قرینه عطف به حیاة دنیا این نکته معلوم است.(1) و نیز وصف برای کلمه النشأه آمده، و آن به معنی خلقت است.
فرمود: قل سیروا فی الارض فانظروا کیف بدأ الخلق ثم الله ینشی ء النشأة الاخرة.(2) ای پیامبر به مردم بگو که بروید در نقاط مختلف زمین و مناطق گوناگون آن سیر و سیاحت کرده و اندیشه کنید که چگونه خالق سبحان موجودات را آفرید و بدانید که پس از پایان عمر عالم و فروپاشی نظام دنیا، خداست که نظام خلقت و آفرینش آخرت را ایجاد می کند.

آخرت سرای جاودانه است

در برخی آیات کلمه الاخره صفت برای جایگاه و سرای جاودانه بعد از مرگ آمده و موصوف آن کلمه الدار ذکر شده است.
فرمود: تلک الدار الاخره نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض و لا فسادا:(3)آن سرای جاودانه و جایگاه ابدی آخرت را برای کسانی قرار خواهیم داد که در صدد طغیان و فساد نباشند.
آری سرای جاودانه، جایگاهی که برای همیشه به اهل ایمان و تقوی آرامش و آسایش بخشیده و هرگز از بین نخواهد رفت.
که فرمود: و ان الدار الاخره هی دار القرار:(4) خانه آخرت همانا جایگاه دائم برای آسایش بوده و برای همیشه به ساکن خود آرامش می بخشد.
نکته جالب اینکه قرار و ثبات مایه ارزش هر چیز بوده گر چه آن چیز از جهت خصوصیات ذاتی کم ارزش می باشد. به عنوان مثال ظرف یا کاسه نشکن و بادوام نزد مردم دارای ارزش می باشد. و نیز بعضی از گیاهان و گلها که در تمام فصول سال سرسبزی و شادابی خود را حفظ کرده و پیوسته دارای گل باشند از گیاهان و گلهای دیگر ارزش بیشتری دارند. و یا ساختمان ها و آپارتمان های بتون آرمه که در مقابل زلزله و سایر حوادث از استحکام و دوام بیشتری برخوردار باشند دارای ارزش و قیمت بالاتری می باشند و بالاخره هر کسی می خواهد هم خودش عمر بیشتر کند و هم اموال و دارایی او از دوام و ثبات برخوردار باشد.
بنابراین دوام و ثبات نزد افراد بشر معیار و ملاک ارزش است.
سرای آخرت از این ارزش برخوردار است و به تعبیر دیگر از این خصوصیات ذاتی برخوردار است، البته در مقایسه با عذاب و درد و مصیبت دوام و ثبات ضد ارزش بوده ولی نسبت به نعمت و آسایش ملاک ارزش است و این ارزش سایر ارزش ها را تحت الشعاع قرار می دهد، چرا که انسان هر چه در نعمت و آسایش بیشتری باشد، هنگام جدایی و فراق از نعمت ها و آسایشی که با آن در دنیا انس پیدا کرده است به رنج و درد بیشتری دچار می گردد و خاطره جدایی همیشگی و افسوس از دست دادن آنها برای او کابوسی وحشت انگیز می شود.
و چه جالب گفته اند بعضی عرفا(5) که: اگر خانه آخرت از سفال ساخته می شد و خانه دنیا از طلا در عین حال ارزش سرای آخرت به خاطر جاودانگی و دوامش از خانه طلائی دنیا - که زودگذر و فانی است - بیشتر بود. و حال این که قصرها و کاخ های آخرت از طلا و نقره بنا شده و خانه دنیا از گل و آجر و گچ و سفال و سایر اشیاء کم ارزش بنا شده است.