فهرست کتاب


سیره عملی اهل بیت امام مهدی علیه السلام

سید کاظم ارفع

نواب عام و مراجع تقلید

با پایان یافتن غیبت صغری که جمعاً 69 سال بود (و اگر مبدأ آن را میلاد امام مهدی علیه السلام حساب کنیم 74 سال بوده) غیبت کبری آغاز شد. در غیبت صغری رابطه مردم با امام علیه السلام به طور کلی قطع نبود ولی محدود بود و هر کس از شیعیان می توانست به وسیله نواب خاص حضرت با آن بزرگوار ارتباط برقرار کرده و مشکلات و مسائل خود را به عرض امام علیه السلام برساند و توسط آنان پاسخ دریافت دارد و گاهی هم برای بعضی مقدور بود که به محضر امام علیه السلام شرفیاب شوند.
ولی در دوران غیبت کبری ارتباط قطع شد و مردم مکلف شدند در مسائل خود به نواب عالم و مراجع تقلید و آگاهان به احکام شرع مراجعه کنند.
حضرت بقیة الله علیه السلام در توقیع مبارک خویش چنین نوشتند: عذر و بهانه ای برای هیچیک از دوستان ما در تشکیک نسبت به آنچه ثقات ما از ما نقل می کنند نیست، دانستند که ما سرّ خود را به آنان واگذار کردیم و به آنان دادیم. (19)
شیخ طوسی و شیخ صدوق و شیخ طبرسی رضوان الله تعالی علیهم از اسحاق بن عمار نقل کرده اند که گفت: مولای ما حضرت مهدی علیه السلام (در مورد تکلیف شیعه در زمان غیبت) فرموده است:
و امّا الحوادث الواقعة فارجعوا فیها الی رواة حدیثنا فانّهم حجّتی علیکم و انا حجّة اللّه علیهم(20) در حوادث و پیشامدهایی که واقع می شود به روایت کنندگان حدیث ما رجوع کنید که آنان حجت من بر شما هستند و من حجت خدا بر آنان می باشم.
و نیز امام صادق علیه السلام می فرماید:
و امّا من کان من الفقهاء صائناً لنفسه حافظاً لدینه مخالفاً لهواه مطیعاً لامر مولاه فللعوام ان یقلّدوه(21)
هر یک از فقهاء که مراقب نفس و نگهبان دینش، و مخالف هوی و هوسش، و مطیع فرمان مولایش (یعنی ائمه علیهم السلام) باشد بر عوام لازم است که از او تقلید کنند.
و مرحوم طبرسی در کتاب احتجاج از امام صادق علیه السلام حدیث مفصلی را نقل می کند که عمر بن حنظله از امام صادق علیه السلام سؤال نمود، آنگاه حضرت در بخشی از پاسخ چنین فرمود:
من کان منکم ممّن قد روی حدیثنا، و نظر فی حلالنا و حرامنا، و عرف احکامنا، فلیرضیا به حکماً، فانّی قد جعلته علیکم حاکماً فاذا حکم بحکم و لم یقبله منه فانّما بحکم اللّه استخفّ، و علینا ردّ، والّراد علینا کافر وراد علی اللّه، و هو علی حدّ من الشّرک باللّه.(22)
هر کس از میان شما احادیث ما را نقل کند و در حلال و حرام ما صاحب نظر باشد و آشنای به احکام ما باشد به حکم و فتوای او رضایت بدهید. زیرا که من ایشان را بر شما حاکم قرار داده ام و اگر ایشان حکمی را صادر نمایند و کسی آن را قبول نکند بداند که حکم خدا را سبک شمرده و در واقع ما ائمه را رد کرده و کسی که ما را رد کند کافر است و خدا را رد کرده و تا حد شرک به خدا پیش رفته است.
بنابراین در زمان غیبت کبری امور مسلمین به دست ولی فقیه است و باید حلال و حرام خدا با نظر آنها بیان شود و بر کسی که به درجه اجتهاد و استنباط احکام نرسیده واجب و لازم است که از آن بزرگوار که تأیید شده ائمه خاصه حضرت بقیة اللّه روحی له الفداء هستند تبعیت و تقلید نماید.

کلمات حکمت آمیز

انّه لیس بین اللّه عزّوجلّ و بین احد قرابة، و من انکرنی فلیس منّی و سبیله سبیل ابن نوح
به درستی که بین خداوند تبارک و تعالی و احدی از بندگانش قرابت و فامیلی وجود ندارد و هر کس منکر وجود من شود از من نیست و راه او راهی است که پسر نوح رفت!
امّا ظهور الفرج فانّه الی اللّه و کذب الوقّاتون.
هنگام ظهور فرج را خدا می داند و بس و هر که برای ظهور من وقتی تعیین کند دروغگو است.
و انّی اخرج حین اخرج ولا بیعة" لاحد من الطّواغیت فی عنقی
من زمانی قیام می کنم که بیعت هیچ طاغوتی را بر گردن نداشته باشم.
و امّا وجه الانتفاع بی فی غیبتی، فکا لانتفاع بالشّمس اذا غیّبها عن الأبصار السّحاب. نوع بهره برداری از وجود من در زمان غیبت همانند بهره برداری از وجود خورشید است هنگامی که پشت ابرها از دیدگان پنهان می گردد.
و انّی لأمان لاهل الارض کما انّ النّجوم امان لاهل السّماء
من امان اهل زمین هستم همانطور که ستارگان امان اهل آسمانند.
و اکثر الدّعاء بتعجیل الفرج، فانّ ذلک فرجکم
برای تعجیل در فرج (امام زمان خویش) زیاد دعا کنید که فرج او گشایش و فرج شما نیز هست.
انّا غیر مهملین لمراعاتکم ولا ناسین لذکرکم
بدانید که ما مراعات حال شما (دوستان و شیعیان را) می کنیم و هیچگاه شما را فراموش نمی کنیم.
فلیعمل کلّ امرء منکم بما یقرّب به من محبّتنا، و یتجنّب ما یدنیه من کراهتنا و سخطنا
به گونه ای عمل کند که رفتارتان شما را به محبت ما نزدیک کند و کراهت و غضب ما را از شما دور نماید. (جلد دوم احتجاج 324 - 269)
انّ الحقّ معنا و فینا لا یقول ذلک سوانا الاّ کذّاب مفتر ولا یدّعیه غیرنا الاّضال غویّ
حق با ما و درباره ماست و کسی جز ما نباید چنین ادعایی بنماید مگر آنکه دروغگو و افترا زننده باشد و غیر ما اگر چنین ادعایی را بنماید گمراه و فریبکار است.(23)

گفتار معصومین درباره امام مهدی علیه السلام

قال رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله: المهدیّ من ولدی تکون له غیبة اذا ظهر یملأ الارض قسطاً و عدلاً کما ملئت جوراً و ظلماً.
مهدی از فرزندان من غیبتی دارد و هنگامی که ظهور کند زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد پس از آنکه پر از ظلم و جور شده باشد.
عن امیرالمؤمنین انّه قال للحسین علیه السّلام فرمود: ای حسین نهمین پسر تو: همان کسی است که به حق قیام می کند، دین خدا را ظاهر می سازد و عدالت را در سطح گیتی گسترش می دهد.
قال الحسین علیه السّلام فقلت یا امیرالمؤمنین و انّ ذلک لکائن؟ فقال علیه السّلام: ای والّذی بعث محمّداً بالنّبوّة و اصطفاه علی جمیع البریّة ولکن بعد غیبة و حیرة لا تثبت فیها علی دینه الاّ المخلصون المباشرون لروح الیقین الذّین اخذ اللّه میثاقهم بولایتتا و کتب فی قلوبهم الایمان و ایّدیهم بروح منه.
امام حسین علیه السلام می گوید به امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کردم این مطلب که فرمودید محقق خواهد شد؟ فرمود: آری، قسم به آن خدایی که حضرت محمّد صلی اللّه علیه و آله را به نبوت مبعوث نمود و او را از میان جمیع موجوداتش برگزید این امر واقع خواهد شد. لکن بعد از غیبت و حیرتی که اتفاق می افتد. (در عصر غیبت او) کسی بر دینش باقی نمی ماند مگر مؤمنین مخلص و کسانی که به مرتبه یقین رسیده اند و آنها که خداوند تبارک و تعالی پیمان ولایت ما را با ایشان بسته است و بر دلهایشان ایمان نقش بسته و مؤید به روحی از جانب پروردگار هستند.
یک بار رسول خدا صلی اللّه علیه و آله خطاب به حضرت زهرا علیها سلام فرمود: دخترم، خداوند تبارک و تعالی هفت چیز به ما داده که به احدی قبل از ما نداده است.
1 - پیامبر ما بهترین پیامبران است و او پدر توست.
2 - وصی ما بهترین اوصیاء است و او شوهر تو است.
3 - شهید ما بهترین شهداء است و او عموی پدر تو حمزه است.
4 - از ما کسی است (که خداوند به خاطر از دست دادن دو دستش در راه خدا) به او دو بال داده تا در بهشت پرواز کند.
5 و 6 - و از ما دو فرزند است حسن و حسین (علیهما السلام).
7 - و منّا و اللّه الّذی لا الّه الاّ هو مهدیّ هذه الأمة الّذی یصلّی خلفة عیسی بن مریم ثمّ ضرب بیده علی منکب الحسین علیه السّلام فقال: من هذا ثلاثاً
و قسم به آن خدایی که غیر از او خدایی نیست مهدی این امت از ماست، همان کسی که عیسی بن مریم پشت سرش نماز می خواند و سپس رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله دست بر پشت امام حسین علیه السلام گذاردند و سه مرتبه فرمودند از نسل این است.
قال حسن بن علیّ علیهما السلام: اذا خرج ذاک التّاسع من ولد اخیّ الحسین ابن سیّدة الاماء یطیل اللّه عمره فی غیبته ثمّ یظهره بقدرته فی صورة شابّ ابن دون اربعین سنة ذلک لیعلم انّ اللّه علی کلّ شی ء قدیر
امام حسن مجتبی علیه السلام در ضمن یک حدیث طولانی می فرماید: خداوند تبارک و تعالی نهمین فرزند از فرزندان برادرم حسین فرزند فاطمه علیها سلام را در دوران غیبتش عمر طولانی عنایت نماید سپس به قدرت خویش در هنگام ظهور به صورت جوانی کمتر از چهل سال ظاهر می شود و این برای آن است که مردم بدانند که خداوند بر همه چیز قدرت دارد.
قال الحسین بن علیّ صلوات اللّه علیهما: منّا اثنا عشر مهدیّاً اوّلهم امیرالمؤمنین علیّ بن ابیطالب و آخرهم التّاسع من ولدی و هو القائم بالحقّ یحیی اللّه به الارض بعد موتها و یظهر به دین الحقّ علی الدّین کلّه ولوکرة المشرکون له غیبة یرتدّ فیها اقوام و یثّبت علی الدّین فیها آخرون فیودّون و یقال لهم. متی هذا الوعد ان کنتم صادقین، امّا انّ الصّابر فی غیبة علی الأذی و التکذیب بمنزلة المجاهد بالسّیف بین یدی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله.
امام حسین علیه السلام می فرمود: دوازده مهدی از ما هستند اول آنها امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام و آخر آنها نهمین پسر من که قیام بر حق خواهد نمود و زمین را پس از مرگ آن زنده خواهد کرد، اوست که دین حق را بر سایر ادیان غلبه خواهد داد، اگر چه مشرکان کراهت داشته باشند.
برای حضرت مهدی علیه السلام غیبتی است که عده ای در آن مدت گرفتار شک و تردید می شوند ولی عده ای دیگر ثابت قدم و پابرجا خواهند ماند. و بعضی به این گروه مقاوم می گویند که پس کی وعده الهی محقق می شود، اگر راست می گویید؟! به تحقیق کسی که بر اذیت و تکذیب دشمنان در عصر غیبت آن گرامی صبر کند همانند مجاهد مسلّحی است که در کنار رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله با دشمنان اسلام جنگیده است.
قال علیّ بن الحسین علیهما السلام: القائم منّا تخفی ولادته علی النّاس حتی یقولوا لم یولد
امام زین العابدین علیه السلام فرمود: قائم ما ولادتش بر مردم مخفی است تا آنجا که عده ای می گویند که چنین کسی به دنیا نیامده است.
قال الباقر علیه السلام اذا قام قائمنا وضع اللّه یده علی رؤس العباد فجمع بها عقولهم و کملت به احلامهم
امام باقر علیه السلام فرمود: هنگامی که قائم ما آل محمد علیهم السلام قیام کند دستش را بر سر تمامی بندگان می گذارد و به آن طریق عقول آنها جمع و افکارشان کامل می گردد.
امام صادق علیه السلام در تأویل آیه شریفه امّن یجیب المضطرّ اذا دعاه و یکشف السّوء و یجعلکم خلفاء الارض(24) فرمود:
نزلت فی القائم علیه السّلام هو واللّه المضطّر اذا صلیّ فی المقام رکعتین و دعااللّه فاجابه و یکشف السّوء و یجعلة خلیفة فی الارض.
این آیه درباره امام قائم علیه السلام نازل شده و او به خدا سوگند همان مضطری است که وقتی در مقام (کنار کعبه) دو رکعت نماز می خواند و بعد از خدا طلب می کند و پروردگار هم دعایش را مستجاب نموده و کشف سوء می نماید و او را خلیفه و رهبر روی زمین قرار خواهد داد.
عن محمّد بن زیاد الازدی قال: سألت سیّدی موسی بن جعفر علیه السّلام عن قول اللّه عزّوجلّ واسبغ علیکم نعمه ظاهرة" و باطنة" (لقمان - 20) فقال النّعمة الظّاهرة الامام الظّاهر و الباطنة الامام الغائب فقلت له: و یکون فی الائمّة من یغیب؟ قال: نعم یغیب عن ابصار الناس شخصه ولا یغیب عن قلوب المؤمنین ذکره، و هوالثانی عشر منا یسهّل اللّه له کلّ عسیر و یذلّل له کلّ صعب و یظهر له کنوز الارض و یقرّب له کلّ بعید و یبیربه کلّ جبّار عنید، و یهلک علی یده کلّ شیطان مرید ذلک ابن سیّدة الاماء الّذی یخفی علی النّاس ولادته ولا یحلّ لهم تسمیته حتّی یظهر اللّه عّزوجلّ فیملأ به الارض قسطاً و عدلاً کما ملئت جوراً و ظلماً.
محمد بن زیاد ازودی گفت: از آقای خود موسی بن جعفر علیه السلام پرسیدم که معنای آیه شریفه که می فرماید: نعمتهای آشکار و پنهان خود را بر شما کامل کرد چیست؟ فرمود: نعمت آشکار امام ظاهر است، و نعمت پنهان امام غائب می باشد، محمد می گوید عرض کردم آیا در میان ائمه کسی هست که غائب گردد؟ فرمود: آری، البته از دیدگان مردم غائب است و از دلهای مؤمنین یاد و ذکرش غائب نیست. و او دوازدهمی ماست که خداوند تبارک و تعالی هر سختی را بر وی آسان می نماید و گنجهای زمین را برایش آشکار می سازد، دور را برایش نزدیک کرده و به دست حضرتش هر ظالم گردنکش را از پای درمی آورد و هر شیطان منحرف کننده را نابود می کند. اوست فرزند بهترین زنان عالم که ولادتش مخفی است و تا خداوند امر فرج و ظهورش را امضاء نکرده حرام است نام شریفش را فاش گویند و به دست او زمین پر از عدل و داد می گردد، پس از آنکه پر از ظلم و جور شده باشد.
قال الرضا علیه السلام: یابی و امی سمی جدی و شبیهی و شبیه موسی بن عمران علیه السلام... نودوا نداء یسمع من بعد کما یسمع من قرب یکون رحمة علی المؤمنین و عذاباً علی الکافرین.
امام رضا علیه السلام فرمود: پدر و مادرم فدای حضرت مهدی عج که همنام جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و شبیه من و شبیه موسی بن عمران علیه السلام می باشد... در هنگام ظهورش ندایی بلند می شود که انسانها از راه دور همانطور می شنوند که اشخاص نزدیک می شنوند، و آن ندا این است که حضرت بقیة الله روحی له الفداء برای مؤمنین رحمت و برای کفار عذاب است!.
قال الجواد علیه السلام:... یجتمع الیه من اصحابه عدد اهل بدر ثلاثمائة و ثلاثه عشر رجلاً من أقاصی الارض و ذلک قول الله عزوجل: أینما تکونوا یأت بکم الله جمیعاً ان الله علی کل شیی ء قدیر فاذا اجتمعت له هذه العدة من اهل الارض اظهر امره فاذا أکمل له العقد و هو عشرة آلاف رجل خرج باذن الله فلا یزال یقتل اعداء الله حتی یرضی الله تبارک و تعالی قال عبد العظیم: قلت له: یا سیدی و کیف یعلم ان الله قد رضی؟ قال یلقی فی قلبه الرحمة
حضرت جواد علیه السلام در ضمن روایتی فرمود: هنگام ظهور حضرت مهدی علیه السلام یاران آن گرامی از مکانهای مختلف زمین حدود سیصد و سیزده نفر به تعداد اصحاب بدر در اطرافش گرد خواهند آمد. و این در کلام خداست که می فرماید هر کجا باشید خداوند تبارک و تعالی شما را جمع کند و خداوند بر همه چیز قادر است و در آن زمان که این عده گردآمدند، امر فرج او ظاهر می گردد و وقتی قیامش قطعی شود حدود ده هزار نفر بر آنها اضافه می شوند و آنقدر از دشمنان خدا می کشند تا پروردگار راضی شود.
راوی حدیث حضرت عبدالعظیم حسنی علیه الرحمه می گوید: به امام علیه السلام عرض کردم آنها از کجا می دانند که خداوند راضی شده؟ فرمود: همام موقع که قلبشان به رحم آید.
عن ابی هاشم الجعفری قال: سمعت ابا الحسن صاحب العسکر علیه السلام یقول: الخلف من بعدی ابنی الحسن فکیف لکم بالخلف من بعد الخلف؟ فقلت: ولم جعلنی الله فداک؟ فقال: لانکم لاترون شخصه و لا یحل لکم ذکره باسمه قلت: فکیف نذکره؟ قال: قولوا الحجة من آل محمد صلی الله علیه و آله.
ابی هاشم جعفری می گوید: از امام هادی علیه السلام شنیدم که می فرمود: جانشین بعد از من فرزندم حسن است اما چگونه است وضع شما در هنگام جانشین فرزندم حسن (یعنی حضرت مهدی علیه السلام)! عرض کردم برای چه فدایت شوم! فرمود: برای آنکه شما او را نمی بینید و جایز نیست اسمش را ببرید. عرض کردم پس چگونه او را نام ببریم؟ فرمود: بگوئید حجت آل محمد صلی الله علیه و آله.
عن احمد بن اسحاق قال: سمعت ابا محمد الحسن بن علی العسکری علیه السلام یقول: الحمد لله الذی لم یخرجنی من الدنیا حتی ارانی الخلف من بعدی اشبه الناس برسول الله صلی الله علیه و آله خلقاً و خلقاً یحفظه الله تبارک و تعالی فی غیبته ثم یظهره
احمد بن اسحاق گفت: از امام حسن عسکری علیه السلام شنیدم که فرمود: حمد خدای را که مرا از دنیا نبرد تا اینکه جانشین خود را دیدم، همان کسی که شبیه ترین مردم از نظر خلقت و اخلاق به رسول خدا صلی الله علیه و آله است و خداوند تبارک و تعالی او را در عصر غیبتش حفظ می کند تا اینکه او را ظاهر سازد. بحار ج 51 از ص 108 تا 161.