سیره عملی اهلبیت علیه السلام امام حسن عسکری علیه السلام

سید کاظم ارفع

ابوسهل اسماعیل بن علی

او اهل نوبخت و بزرگ متکلمین بغداد و بزرگ طایفه نوبختیه محسوب می شد. در زمان خود جلالت و بزرگی خاصی در دین و دنیا داشت. کتب زیادی تصنیف کرده و از جمله کتاب انوار در تواریخ ائمه اطهار علیهم السلام.
این ندیم در کتاب فهرست می نویسد که ابوسهل کتابهای بسیاری تألیف کرده که بعضی از آنها به خط خود اوست و درباره علم کلام و فلسفه می باشد و کتابی هم در باب امامت نوشته است و جمعی از ناقلین فلسفه مثل ابو عثمان دمشقی و اسحق و ثابت از وجود او استفاده می کردند.(33)

ابوعمر و عثمان بن سعید عمری

نایب اول امام عصر عج در غیبت صغری است، مردی بزرگوار و مؤثق و از بزرگان اصحاب و وکلاء امام هادی و امام عسکری و امام قائم علیهم السلام می باشد، از سن یازده سالگی در خدمت حضرت امام هادی علیه السلام نشو و نما یافته و رابط و واسطه میان مردم و امام هادی و امام عسکری و امام عصر علیهم السلام می بود. و گاه به دست او کراماتی بروز می کرد. همچنانکه اشاره شد او اولین نائب از نواب خاص امام عصر (عج) است و قبلاً نیز امام هادی و امام عسکری علیهما السلام مردم را به وی ارجاع می دادند تا مسائل و احکام را از او فراگیرند، امام هادی و امام عسکری علیهاالسلام هر یک درباره او می فرمودند: ابوعمر و (عثمان بن سعید) مورد وثوق و امین من است، آنچه نقل می کند از من نقل می کند، و آنچه به شما برساند از جانب من به شما رسانده است.(34)

کلمات حکمت آمیز

لاتمار فیذهب بهاؤک ولا تمازح فیجتر اعلیک.
نزاع و جدال مکن که آبرویت می رود، و شوخی مکن که بر تو جرأت می یابند.
من رضی بدون الشرف من المجلس لم یزل الله و ملائکته یصلون علیه حتی یقوم.
هر کس به نشستن در پائین مجلس (از روی تواضع و فروتنی) راضی باشد تا مادامی که بر می خیزد خداوند تبارک و تعالی و فرشتگان به او درود می فرستند.
من التواضع السلام علی کل من تمربه.
سلام کردن به هر که با او برخورد می کنی از نشانه های تواضع است.
اورع الناس من وقف عند الشبهة
پرهیزکارترین مردم کسی است که در برابر مسائل شبهه انگیز توقف کند و انجام ندهد.
قلب الأحمق فی فمه وفم الحکیم فی قلبه.
قلب انسان احمق در دهان اوست و دهان انسان حکیم و فهمیده در قلب اوست.
لا یشغلک رزق مضمون عن عمل مفروض
هیچگاه روزی نامشروع ترا از انجام واجبات بازندارد.
صدیق الجاهل تعب
همنشینی با نادان رنج آور است.
لیس من الادب اظهار الفرح عند المحزون
شادمانی نزد اندوهگین دور از ادب است.
من وعظ اخاه سراً فقد زانه و من وعظه علانیة فمد شانه
آنکه برادر خود را پنهانی اندرز می دهد او را آراسته است، و آنکه آشکار و در حضور دیگران اندرز دهد او را بدنام ساخته است.
رباضة الجاهل ورد المعتاد عن عادتة کالمعجز
نادان را دانا ساختن و معتاد را ترک اعتیاد دادن همانند معجزه است.
التواضع نعمة لا یحسد علیها.
فروتنی نعمتی است که مورد رشک قرار نمی گیرد.
(از تحف العقول، 489 - 486)
در ایام کودکی امام علیه السلام شخصی آن حضرت را دید که می گوید و دیگر کودکان به بازی مشغولند، پنداشت گریه آن گرامی برای اسباب بازی است که سایر کودکان دارند و او ندارد به امام عرض کرد: برایتان اسباب بازی بخرم؟!
امام علیه السلام فرمود:
یا قلیل العقل ما للعب خلقنا
ای کم خرد، ما برای بازی آفریده نشده ایم.
پرسید: پس برای چه آفریده شده ایم؟ فرمود:
للعلم و العبادة
برای علم و عبادت.
پرسید: از کجا چنین می گویی؟
فرمود: از کلام خدای عزیز و جلیل، که در قرآن می فرماید:
افحسبتم انما خلقناکم عبثا وانکم الینا لاترجعون.
آیا می پندارید شما را بیهوده آفریدم و به سوی ما باز نمی گردید؟!
علیک بالاقتصاد وایاک و الاسراف.
بر تو باد به میانه روی در زندگی، و از اسراف و زیاده روی بپرهیز.
(احقاق الحق، ج 12، ص 467 و 473)