فهرست کتاب


سرگذشتهای عبرت انگیز

محمد محمدی اشتهاردی‏

75- یادی از شهید ثالث

شرحی از شهید اول و دوم در داستان شماره 60 و 61 گذشت، در اینجا نظر شما را به چگونگی شهادت شهید ثالث جلب می کنم:
او آیةاللّه آقای محمد تقی مجتهد قزوینی بود که در سال 1264 ه.ق در نیمه شب، در محراب مسجد به دست بابی ها مجروح شده و سپس به شهادت رسید.
این عالم بزرگوار برادری داشت به نام ملا صالح که او نیز از علمای قزوین بود، ملا صالح که او نیز از علمای قزوین بود، ملا صالح دختری به نام زرین تاج داشت که در زیبایی چهره و اندام کم نظیر بود، این دختر همسر پسر عمویش ملا محمد (پسر محمد تقی شهید) گردید.
زرین تاج نزد پدر و عمویش مشغول تحصیل علوم حوزوی گردید، ولی متأسفانه در پایان تحصیل پیرو مذهب شیخیه و از مریدان سید کاظم رشتی شد، سپس با اینکه دارای دو یا سه فرزند شده بود، در سال 1259 ه.ق شوهر و فرزندان را رها کرد، و برای دیدار سید کاظم رشتی عازم کربلا شد، در آنجا با خبر شده که سید کاظم از دنیا رفته، با شاگردان سید کاظم محشور بود و سرانجام از مریدان سید علی محمد باب گردید و رسماً بابی شد، به قدری در نزد سید علی محمد باب (موسس فرقه بابیه) مقرب گردید که سید علی محمد، کتابی به نام احسن القصص در تفسیر سوره یوسف نوشت. در چندین مورد نام او را به عنوان قرّة العین ذکر کرد و علاقه مفرط خود را به او ابراز نمود، و لقب قرةالعین را سید علی محمد باب به او داد و گفت او نور چشم من است.
قرة العین سه سال بعد از سفر به عراق، به ایران بازگشت و به قزوین و به خانه پدرش ملا صالح وارد شد، ولی به شدت مورد اعتراض پدر و عمویش قرار گرفت، و آنها او را از روش شیخیگری و بابیگری برحذر داشتند. شهید ثالث سابقه مبارزه با شیخیگری و بابیگری داشت و در این راستا کوشش بسیار نموده بود، و همین موجب شد که بابی ها نقشه قتل ملا محمد تقی قزوینی عموی قرة العین را طرح کردند (و به عقیده بعضی، طراح اصلی قتل او خود قرة العین بود که حاضر شد عمویش را بکشند).
مرحوم آیةاللّه ملا محمد تقی قزوینی نیمه های شب برای خواندن نماز شب به مسجد رفت، مسجد خلوت بود، در حال سجده به خواندن مناجات خمسة عشر اشتغال داشت، ناگهان چند نفر بابی به مسجد ریختند، نخستین بار نیزه ای بر پشت گردن او فرو بردند، سپس نیزه ای به دهان او فرو کردند، سپس هشت زخم وخیم بر بدنش زدند و گریختند، او برای رعایت نجس نشدن مسجد، خود را با زحمت بسیار تا در مسجد رساند و همانجا بی هوش شد، او را به خانه اش بردند و پس از دو روز به شهادت رسید، مرقد مطهرش در قزوین در نزدیک بارگاه ملکوتی امامزاده حسین علیه السلام به عنوان قبر شهید ثالث، معروف و زیارتگاه شیفتگان حق و حقیقت است.
سرانجام قرة العین در عصر ناصرالدین شاه، با عده ای دستگیر و اعدام شدند.(141)
پایان

...................) Anotates (.................
1) نهج البلاغه، خطبه 182.
2) همان، حکمت 297.
3) اقتباس با توضیحات از بحار، ج 12، ص 76 و ص 9 و 10، حیوة القلوب، ج 1، ص 168، امالی صدوق، ص 178 و 179.
4) ریاحین الشریعه، ج 5، ص 147 و 175.
5) بحار، ج 16، ص 193.
6) اقتباس از تفسیر مجمع البیان، ج 8 ص 419 420.
7) این حادثه حدود ده سال قبل از بعثت رخ داد.
8) مناقب، ج 2، ص 172.
9) مهاجران: مسلمانانی هستند که از مکه به مدینه آمده بودند.
10) انصار: مردم مدینه هستند که اسلام را پذیرفته و به یاری پیامبر صلی اللّه علیه و آله برخاستند.
11) والذی انزل علیک الکتاب ما قلت شیئاً من ذلک قط و ان زیداً لکاذب.
12) یقولون لئن رجعنا الی المدینة لیخرجن الا عز منها و لله العزّة و لرسوله و للمؤمنین و لکن المنافقین لا یعلمون؛ می گویند هنگامی که به مدینه برگشتیم، البته آنکه عزیزتر است ذلیل را بیرون می کند، و حال آنکه عزت مخصوص خدا و رسول او و مؤمنان است ولی منافقان نمی دانند (منافقون - 8)
13) ترجمه و اقتباس از تفسیر مجمع البیان، ج 10، ص 293 - این واقعه در سال ششم هجرت رخ داد.
14) توبه - 118.
15) توبه - 118.
16) اقتباس و ترجمه از سیره ابن هشام، ج 4، ص 159 - 181، کشف الغمّه، ج 1 ص 304 و 306، تفسیر مجمع البیان، ج 5، ص 79 و تفاسیر دیگر، ذیل آیه 118 توبه.
17) طبقات ابن سعد، ج 6، ص 217، و المعارف ابن قتیبه، ص 33.
18) حجربن عدی الکندی، تالیف محمد جواد فضل اللّه، ص 46 به نقل از الدرجات الرفیعه شهید اول.
19) همان.

20) اعیان الشیعه، ج 20 ص 220، تاریخ طبری، ج 4، ص 24.
21) حجر بن عدی، محمد جواد فضل اللّه، ص 55، به نقل از تفسیر طبری، ج 4، ص 85 ذیل آیه

22) اعیان الشیعه، ج 20، ص 158.
23) همان، و قاموس الرجال، ج 3، ص 88.
24) حجر بن عدی، محمد جواد فضل الله، ص 65، به نقل از الامامة و السیاسة ابن قتیبه، ج 1، ص 148.
25) بحار الانوار، ج 42، ص 290.
26) نساء - 135.
27) اقتباس از الغدیر ج 9 ص 117 و قاموس الرجال ج 3 ص 84 به نقل از طبری.
28) مرج عذراء، محلی است در دو فرسخی دمشق که قبر حجر بن عدی و یارانش در آنجاست.
29) اقتباس از تاریخ طبری، ج 1 ص 151 و 152، حجر بن عدی و یارانش در آنجاست.
30) بقیه یاران حجر، مورد عفو واقع شدند.
31) انی لاول فارس من المسلمین هلل فی وادیها، و اول رجل من المسلمین نبّحته کلابها - اشاره به اینکه این سرزمین را من فتح کرده ام و از دست کفار گرفته و در تحت قلمرو حکومت اسلام درآورده ام (حجر بن عدی الکندی، ص 163، به نقل از طبقات ابن سعد، ج 6، ص 217.)

32) قاموس الرجال، ج 3، ص 81، به نقل از روایت کشی - آنان که سوریه می روند، زیارت مرقد این رادمرد خدا و یارانش را که در نزدیک دمشق دارای بارگاه ملکوتی هستند، فراموش نکنند.
33) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجة الاسلام فلسفی، ص 43 و 44.
34) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجةالاسلام فلسفی، ص 175 - 177.
35) القران یواکب الدهر، ج 2 ص 215.
36) وسائل الشیعه، ج 12، ص 23.
37) اقتباس از تفسیر جامع، ج 3، ص 320.
38) بحار، ج 64، ص 130، به نقل از المحاسن البرقی، ص 641.
39) سفینة البحار، ج،2 ص 145.
40) الدین فی قصص.
41) اصول کافی، ج 2، ص 306
42) کامل ابن اثیر، ج 2 ص 120
43) این حادثه در پنجم اردیبهشت سال 1359 در صحرای طبس رخ داد.
44) بحار، ج 20 ص 23.
45) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجةالاسلام فلسفی، ص 177.
46) ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، نوشته ارتشبد فردوست، ج 1 ص 202 و 203 و 374

47) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجةالسلام فلسفی، ص 186 - 188.
48) اقتباس از مکاتیب الرسول، ص 90 تا 100
49) اقتباس از تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 66، اسدالغابه، ج 3، ص 143.
50) اقتباس از سیره ابن هشام، ج 1، ص 359 و 360.
51) قال رسول صلی اللّه علیه و آله: البرکة عشرة اجزاء تسعة اعشارها فی التجارة (بحارالانوار، ج 23، ص 5).

52) فروع کافی، ج 1، ص 374.
53) جامع الشواهد.
54) تفسیر مجمع البیان، ج 1، ص 506.
55) الدین فی قصص، ج 1 ص 54.
56) الدین فی قصص،ج 2.
57) یعنی چهار میلیارد و نهصد میلیون فرشته، جنازه رباح را تشییع می کنند.

58) اقتباس از معالم الزّکی از: سید هاشم بحرانی، ص 120 (باب ضمه القبر)، به نقل از امام صادق علیه السلام.

59) بحار، ج 23، ص 477، به نقل از وقعة الصّفّین ابن مزاحم.

60) ترجمه العباس، از سید عبدالرّزاق مقرم، ص 289 (پاورقی)

61) مصابیح الجنان، تألیف علامه سید عباس کاشانی، ص 636.
62) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجة الاسلام فلسفی، ص 225 و 226.
63) اقتباس از اعلام النساء اتلیدی، با توضیحاتی از نگارنده.
64) اقتباس از خاطرات حجة الاسلام فلسفی، ص 51.
65) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجةالاسلام فلسفی، ص 371 - 373.
66) اقتباس از ارشاد القلوب، جلد 2، صفحه 14.
67) مقتنیات الد رر، ج 13.
68) اقتباس از داستان باستان، ص 113، به نقل از تاریخ کامل ابن اثیر.
69) تفسیر برهان و مجمع البیان، ج 4 ص 493.
70) اعراف: 166.
71) متوکل کسی است که به دستورش زنهای دودمان ابوطالب در خانه می نشستند و با یک پیراهن وصله دار به نوبت نماز می خواندند، ولی زنان هرزه دربارش با زینتهای طلا و لباسهای فاخر در میان زن و مرد مستضعف و مستمند خودنمایی می کردند، و زندانهای او پر از مظلومان و آزادگان از آل علی علیه السلام بود.
72) مناقب الاطباء.
73) اقتباس از: معالین السبطین، ج 1، ص 286 و 288، ریاحین الشریعه، ج 3، ص 3، ریاض الانس کاشانی، ج (با توضیحاتی از نگارنده)

74) بحار، ج 83، ص 185، و ج 43، ص 339.
75) بحار، ج 83، ص 185، و ج 43، ص 339

76) مناقب آل ابی طالب، ج 4، ص 18.
77) البدایه و النهایه، ج 8، ص 38

78) مناقب آل ابیطالب، ج 4، ص 21.
79) برص عبارت است از بیماری پیسی که لکه های سفید روی پوست بدن تولید می کند.

80) جذام بیماری واگیری است که میکروب آن شبیه سل و بر دو قسم است یک قسم آن دارای عوارضی از قبیل برآمدگی های مسی رنگ در روی پوست بدن می باشد که به تدریج تغییر می کند و تبدیل به زخم و جراحت می شود، قسم دیگر عبارت است از لکه های سفید شبیه برص و بی حسی بعضی از اعضای بدن که گوشت آنها را فاسد می کند، و در فارسی به آن خوره می گویند (فرهنگ عمید)
81) تفسیر جامع، ج 4، ص 181 با توضیحاتی از نگارنده.
82) اقتباس از ناسخ التواریخ خلفاء ج 1، ص 129

83) سفینة البحار، ج 2، ص 449، کشف الغمه ج 1، ص 383، الکنی و الالقاب، ج 2، ص 495.
84) اقتباس از سفینة البحار، ج 2، ص 449، اختیار معرفة الرجال، ص 75.
85) ان الابرار لفی نعیم - و ان الفجار لفی حجیم (سوره انفطار - 13 و 14).

86) انما یتقبل اللّه من المتقین (مائده - 73).
87) ان رحمة اللّه قریب من المحسنین (اعراف - 54).
88) فاذا نفخ فی الصور فلا انساب بینهم و لا یتسائلون (مؤمنون: 101).
89) یومئذ لا تنفع الشفاعة الا من اذن له الرحمن و اذن له قولاً (طه: 108).
90) عنوان الکلام، فشارکی، ص 206.
91) اقتباس از خاطرات حجة الاسلام فلسفی، ص 403.
92) اقتباس از سفینة البحار، ج 1، ص 636، الکنی و الالقاب، ج 1، ص 315 (با توضیحاتی از نگارنده).
93) و با خواندن شعری، سخنان زشت خود را ابراز نمود.

94) اقتباس از تتمة المنتهی، ص 238.
95) ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج 1، ص 589 - 590.
96) بحار، ج 84، ث 46.
97) اقتباس از خاطرات حجةالاسلام فلسفی، ص 434 و 435.
98) اقتباس از خاطرات حجةالاسلام فلسفی، ص 408.
99) که بر مصر و شام حکومت می کردند و تأسیس دولتشان در سال 784 و پایانش در سال 923 هجری بود.
100) اقتباس از کتابهای: سفینة البحار ج 1، ص 723، الکنی و الالقاب، ج 2، ص 377، شهدا الفضیله و روضات الجنات و قصص العلماء.
101) که شهید اول استادش شمس الدین محمد مکی مؤلف کتاب لمعه می باشد.

102) احتمال می رود دستهای مرموزی از طرف خود حکومت در کار بوده که به طور مشکوکی شهید دوم را به قتل رسانند و معلوم نشود چه کسی او را کشت.

103) وی روز جمعه در ماه رجب سال 966 در حالی که قرآن تلاوت می کرد به شهادت رسید. (نقل از خاتمه مستدرک علامه نوری به نقل از ج 3 شرح شرایع سید علی صائع شاگرد شهید.)

104) اقتباس از کتابهای: منتهی المقال، ج 1، ص 472. سفینة البحار، ج 1، ص 723. مجالس المؤمنین و الکنی و الالقاب و شهداء الفضیلة و مستدرک الوسائل و روضات الجنات و مقدمه منیة المرید.
105) معروف به میرزای بزرگ، صاحب فتوای معروف حرمت تنباکو، وفات یافته سال 1312 ه.ق، که مرقد مطهرش در نجف اشرف است.
106) از علمای مجاهد و بزرگ، که در سال 1388 ه.ق در کربلا رحلت کرد، مرقد مطهرش در کربلا است.

107) منظور از من آیةاللّه سید محمد فشارکی است.

108) الکلام یجر الکلام، تألیف مرحوم آیةاللّه سید احمد زنجانی، ج 1 ص 262.
109) الکنی و الالقاب ج 1 ص 200
110) بحارالانوار، ج 103، ص 151

111) بحارالانوار، ج 103، ص 150-151.

112) همان، ص 152-153.
113) بهجة الامال، ج 2، ص 107 و 108 - فوائد الرضویه، ص 28.

114) بحار، ج 1 ص 42.
115) بهجة الامال، ج 2 ص 110.
116) بهجة الامال، ج 2، ص 111.
117) همان مدرک.
118) بهجة الامال، ج 2 ص 110.
119) بحارالانوار، ج 52، ص 174 و 175.
120) فوائد الرضویه، محدث قمی، ص 26.
121) بهجة الامال، ج 2، ص 114.
122) همان مدرک - منتخب التواریخ، ص 181.
123) به گفته بعضی از عارفان پاسخ طولانی موسی علیه السلام به خدا به خاطر عشق او به خدا بود که، می خواست بیشتر با معشوق و محبوبش خدا، سخن بگوید.

124) لئالی الاخبار، ج 1، ص 116.
125) اقتباس از خاطرات حجةالاسلام فلسفی، ص 275 و 276.
126) همان، ص 192.
127) مزمار از آلات موسیقی است که در فارسی به آن نای می گویند، دارای شکل لوله ای است که در آن می دمند.
128) اقتباس از خاطرات و مبارزات حجة الاسلام فلسفی، ص 126 و 127.
129) چنانکه در آیات 25 و 26 و 27 سوره توبه، به این مطلب اشاره شده، و در آیه 25 آمده فزونی جمعیت، مشکلی را حل نمی کند.

130) اقتباس از: طبقات کبری، ج 2، ص 150. مغازی واقدی، ج 3، ص 897 و 602 و 915 و 916. سیره ابن هشام، ج 4، ص 126 و 134. تاریخ الخمیس، ج 2، ص 131. بحار، ج 21 ص 146 تا 185.

131) فروع کافی، ج 4، ص 5.
132) فروع کافی، ج 5، ص 34، بحار، ج 47، ص 384 (با توضیحاتی از نگارنده).
133) اقتباس از خاطرات حجة الاسلام فلسفی، ص 322 تا330.
134) همان، ص 331.
135) انی جاعل فی الارض خلیفة (بقره: 30).
136) یا داود انا جعلناک خلیفة فی الارض فاحکم بین الناس بالحق (صاد: 26).
137) و قال موسی لاخیه هارون اخلفنی فی قومی و اصلح... (اعراف: 142).
138) و اذان من اللّه و رسوله الی الناس یوم الحج الاکبر ان اللّه بری ء عن المشرکین و رسوله (توبه: 3).

139) عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 11.

140) اقتباس از جوامع الحکایات، ص 174.
141) اقتباس از کتاب جمال ابهی، ص 62 - 86، محاکمه و بررسی باب و بهاء ج 1، ص 9 و 93.